శ్రీ భగవానువాచ :
పార్థ నైవేహ నాముత్ర వినాశస్తస్య విద్యతే ।
న హి కళ్యాణకృత్ కశ్చిత్ దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి ॥ 40
పార్థ, న, ఏవ, ఇహ, న, అముత్ర, వినాశః, తస్య, విద్యతే,
న, హి, కళ్యాణ కృత్, కశ్చిత్, దుర్గతిమ్, తాత, గచ్ఛతి.
శ్రీభగవాన్ = శ్రీకృష్ణుడు; ఉవాచ = పలికెను; పార్థ = అర్జునా; తస్య = వానికి, (యోగభ్రష్టునికి); ఇహ = ఈ లోకంలో; వినాశః = పాతిత్యం, శిష్టుల నింద; న విద్యతే = కలుగదు; అముత్ర ఏవ = పరలోకంలో కూడా; న = నరకప్రాప్తి మున్నగునవి కలుగవు; తాత = వత్సా; హి = ఏమన; కల్యాణకృత్ = మంచి ఒనర్చువాడు; కశ్చిత్ = ఎవ్వడూ; దుర్గతిమ్ = దుర్గతిని; న గచ్ఛతి = పొందడు.
తా ॥ శ్రీభగవానుడు పలికెను: పార్థా! యోగభ్రష్టుడు వైదికకర్మలను త్యజించినవాడే అయినా, ఇహలోకంలో పాతిత్యాన్ని గాని నిందను గాని పొందడు. పరలోకంలో నరకాన్ని గాని హీనజన్మలను గాని పొందడు. ఎందుకంటే, నాయనా! శుభమొనర్చే వాడెన్నడూ దుర్గతిని పొందడు.
వ్యాఖ్య: –
మంచి పనులు చేసేవారికి భగవంతుడు అభయం (భరోసా) ఇస్తున్నాడు. యోగాభ్యాసం, ధ్యానం లాంటివి చేసేవారు ఒకవేళ తమ లక్ష్యాన్ని చేరుకోకముందే చనిపోయినా, వారికి ఎలాంటి దుర్గతి పట్టదని భగవంతుడు సాధకులకు గట్టి హామీ ఇచ్చాడు. అంతేకాదు, మంచి పనులు చేసేవాడికి ఎప్పటికీ నాశనం గానీ, అధోగతి గానీ ఉండదని ఆయన ఢంకా మోగించి మరీ చెప్పారు. భగవంతుడి ఈ మాట… భక్తులకు, సాధకులకు, ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో వెళ్ళేవారికి సంజీవని లాంటిది. ఇది వారిలో ఎంతో ఉత్సాహాన్ని నింపుతుంది. తమ గతి ఏమవుతుందో అని సందేహంతో ఉన్నవారందరికీ గీతాచార్యుడి (కృష్ణుడి) మాటలు ప్రాణం పోసినట్లుగా ఉన్నాయి. ఈ శ్లోకాన్ని బాగా కంఠస్థం చేసి, అప్పుడప్పుడు గుర్తు చేసుకుంటూ ఉంటే… మోక్షం కోరుకునేవారికి ఇక ఎలాంటి దిగులు, దుఃఖం, సందేహం ఉండవు. ఇలాంటి ధైర్యాన్నిచ్చే మాటల వల్లనే, సాధకుడు ఆధ్యాత్మిక రంగంలో మరింత శ్రద్ధాభక్తులతో ముందుకు సాగగలుగుతాడు. చెడ్డ పని చేయడానికి భయపడాలి కానీ, మంచి పని ఎంత చిన్నదైనా సరే చేయడానికి భయపడాల్సిన అవసరం లేదని దీనివల్ల స్పష్టమవుతోంది. వారు చేసే మంచి పనులను బట్టి ఫలితాల్లో చిన్న చిన్న తేడాలు ఉండవచ్చేమో కానీ, అలాంటి వారికి చెడు ఫలితాలు మాత్రం ఎప్పటికీ కలగవు.
‘ఇహ’ (ఇక్కడ), ‘అముత్ర’ (అక్కడ) అనే రెండు పదాలను వాడటాన్ని బట్టి… ఈ లోకంలో గానీ, పరలోకంలో గానీ, ఇంకెక్కడైనా సరే మంచి పనులు చేసేవారికి ఎలాంటి చెడు జరగదని అర్థం. అలాగే ‘కల్యాణకృత్’ (శుభకార్యం చేసేవాడు) అనే సాధారణ పదాన్ని (General term) ఇక్కడ వాడారు. దీనిని బట్టి ఏ పుణ్యకార్యం చేసినా, ఏ మంచి పని చేసినా అది మనకు సద్గతిని (మంచి స్థితిని) ఇస్తుందే తప్ప, దుర్గతిని కలిగించదని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. యోగాభ్యాసం చేయడం కూడా ఒక మంచి పనే కదా! కాబట్టి, కొద్దిగా యోగం ఆచరించి మరణించినా, ఆ వ్యక్తికి ఎప్పటికీ చెడు జరగదు, మంచే జరుగుతుంది. భగవంతుడు ఇచ్చిన ఈ సమాధానంతో అర్జునుడి సందేహం పూర్తిగా తీరిపోయినట్లే.
శ్రీకృష్ణుడు ఇచ్చిన ఈ సమాధానంలో మరో విషయం కూడా దాగి ఉంది. పాపాత్ములకు, చెడ్డ పనులు చేసేవారికి తప్పకుండా చెడు జరుగుతుందని దీని ద్వారా అర్థమవుతోంది. పాపులకు ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ నాశనమే ఉంటుందని స్పష్టమవుతోంది. (ఇక్కడ వినాశనం అంటే నీచమైన జన్మలు రావడం, కష్టాలు కలగడం అని అర్థం). కాబట్టి, ఆ చెడు పనులను పూర్తిగా వదిలేసి, మంచి పనులు చేస్తూ, ఆధ్యాత్మిక సాధనలో నిమగ్నమై మేలు పొందాలి. మన లక్ష్యమైన ఆత్మసాక్షాత్కారాన్ని (భగవంతుడిని తెలుసుకోవడం) ఈ జన్మలోనే సాధించడానికి ప్రయత్నించాలి. ఒకవేళ అది సాధ్యం కాకపోయినా, పైన చెప్పిన భగవంతుడి మాటలను బట్టి ధైర్యం తెచ్చుకుని ముందుకే సాగాలి.