సర్వభూతస్థితం యో మాం భజత్యేకత్వమాస్థితః ।
సర్వథా వర్తమానోఽపి స యోగీ మయి వర్తతే ॥ 31
సర్వభూతస్థితమ్, యః, మామ్, భజతి, ఏకత్వమ్, ఆస్థితః,
సర్వథా, వర్తమానః, అపి, సః, యోగీ, మయి, వర్తతే.
యః = ఎవడు; సర్వభూతస్థితమ్ = సర్వభూతాలలో ఉన్న; మామ్ = నన్ను; ఏకత్వమ్ = బ్రహ్మైకత్వభావంలో; ఆస్థితః = ప్రతిష్ఠితుడై; భజతి = భజిస్తాడో; సః = ఆ; యోగీ = జ్ఞాని; సర్వథా = సర్వవిధావస్థలలో; వర్తమానః అపి = ప్రవర్తిల్లుతున్నప్పటికీ; మయి = నాయందే; వర్తతే = వెలయుచుండును. తా ॥ (ఈ యోగి వేదం నిర్దేశించే విధినిషేధాలకు దాసుడు కాడు.) బ్రహ్మాత్మైక్య భావంలో ప్రతిష్ఠితుడై సర్వభూతాలలో వెలయు నన్ను భజించే యోగి సర్వవిధావస్థలలో వర్తిస్తున్నప్పటికీ (కర్మ పరిత్యాగం ఒనర్చినా లేక సర్వవిధ కర్మలను ఆచరిస్తున్నా) నాయందే ప్రవర్తిస్తాడు. (అంటే ముక్తుడవుతాడు.)
వ్యాఖ్య:–
భగవంతుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు? మనిషి ఏ ఉపాయం ద్వారా భగవంతుడిలో స్థానం సంపాదించుకోగలడు? అనే ప్రశ్నలకు ఇక్కడ సమాధానం ఇవ్వబడింది.
“దేవుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు?” అనే సందేహం సాధారణంగా ప్రతి ఒక్కరికీ వస్తూనే ఉంటుంది. దానికి సమాధానం ఏంటంటే— దేవుడు ఏదో ఒక చోట మాత్రమే లేడు; కదిలేవి, కదలనివి (చరాచర) అయిన సమస్త ప్రాణులలోనూ ఉన్నాడు. దేవుడు లేని చోటంటూ లేదు. పాలలో వెన్నలా, పూలదండలో దారంలా, నువ్వులలో నూనెలా, చెరకుగడలో రసంలా…భగవంతుడు సమస్త ప్రాణులలోనూ నిండి ఉన్నాడని ఇక్కడ చాలా స్పష్టంగా చెప్పారు. కాబట్టి ప్రాణులన్నీ భగవంతుడి స్వరూపమే అని భావించి, ఎవరికీ హాని చేయకూడదు. అన్ని జీవరాశుల పట్ల దయ, కరుణ కలిగి ఉండాలి. అందరికీ మేలే చేయాలి. అదే నిజమైన మాధవ సేవ (దేవుడి సేవ) అవుతుంది.
ఇక రెండో ప్రశ్న – మనిషి ఏ ఉపాయం ద్వారా ఆ పరమాత్మలో స్థానం సంపాదించుకోగలడు? అంతటా ఒకే పరమాత్మ నిండి ఉన్నాడనే ‘అభేద జ్ఞానం’ (తేడాలు లేని చూపు) కలిగి, ఎవరైతే ఆయన్ని సేవిస్తారో, ధ్యానిస్తారో… చివరికి వారు ఆ దేవుడినే చేరుకుంటారు. దీన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి కొన్ని ఉదాహరణలు చూద్దాం:
- ఆకాశంలో ఉన్న సూర్యుడు ఒక్కడే, కానీ కింద ఉన్న వేరు వేరు నీటి పాత్రల్లో వేరు వేరుగా కనిపిస్తాడు.
- ఒకే నటుడు రకరకాల వేషాలు వేసినట్లు.
- ఒకే బంగారం రకరకాల నగలుగా (గొలుసు, ఉంగరం) కనిపించినట్లు.
- ఒకే మట్టి రకరకాల కుండలుగా మారినట్లు.
అలాగే, పైకి కనిపించే శరీరాలు (ఉపాధులు) వేరైనా, లోపల ఉన్న పరమాత్మ మాత్రం ఒక్కడే. ఆయన సమస్త ప్రాణుల్లోనూ ఒక్కటిగానే వ్యాపించి ఉన్నాడు. ఇలాంటి ఏకత్వ భావనతో (అంతా ఒక్కటే అనే బుద్ధితో) ఆ సర్వాంతర్యామిని సేవించేవాడు, ధ్యానించేవాడు కచ్చితంగా ఆయన్ని పొందుతాడు. దేవుడిని చేరుకోవడానికి ఇదే నిజమైన మార్గం.
“అంతా ఒక్కటే” అనే భావన (ఏకాత్మ బుద్ధి), ఆ జ్ఞానం ఉన్నవాడు బయటికి ఎలా ప్రవర్తించినా సరే… ఎప్పుడూ భగవంతుడిలోనే ఉంటాడు. అంటే అతను ధ్యానంలో కూర్చున్నా, లేదా మామూలు పనులు చేసుకుంటున్నా, లేక ఖాళీగా ఉన్నా సరే… అతని మనసు మాత్రం ఎప్పుడూ ఆ లక్ష్యం (ఆత్మ) మీదే లగ్నమై ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, సముద్ర ప్రయాణంలో వాడే ‘దిక్సూచి’ (Compass) యంత్రాన్ని మనం ఎటు తిప్పినా, అందులోని ముల్లు మాత్రం ఎప్పుడూ ఉత్తర దిక్కునే చూపిస్తుంది కదా? అలాగే ఆత్మజ్ఞానం ఉన్న మహనీయులు ప్రపంచంలో ఎన్ని పనులు చేస్తున్నట్లు కనిపించినా, లోపల మాత్రం వారు భగవంతుడిలోనే నివసిస్తూ ఉంటారు. అందుకే ఆత్మజ్ఞానులు లోకకళ్యాణం కోసం బయటకి ఎన్ని పనులు చేసినా, వాళ్ల మనసులోని ఆ దైవ స్థితికి ఏమాత్రం ఆటంకం కలగదు.
అయితే, “ఎలా ఉన్నప్పటికీ” (సర్వథా వర్తమానోపి) అనే మాటకు… జ్ఞాని తన ఇష్టారాజ్యంగా ప్రవర్తించవచ్చనో, చెడ్డ పనులు చేయవచ్చనో అర్థం తీసుకోకూడదు. అలా చెడుగా ప్రవర్తించేవాడు అసలు జ్ఞాని కానే కాదు. పరమాత్మ అనుభవం కలగాలంటే స్వచ్ఛమైన సత్త్వగుణం ఉండాలి కదా! అంత గొప్ప శీలం (Character) ఉన్నవాడు మళ్ళీ కిందకు దిగజారి రజోగుణం, తమోగుణంలో పడిపోతాడా? అలా ఎప్పుడూ జరగదు. ఒకవేళ అలా దిగజారితే వాడు జ్ఞాని కాదని ఖచ్చితంగా నిర్ణయించుకోవచ్చు. కాబట్టి మోక్షం కోరుకునేవారు (ముముక్షువులు) కేవలం మాటల వేదాంతాన్ని (శుష్క వేదాంతాన్ని) నమ్ముకోకుండా చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. తమ ప్రవర్తనలో ఎలాంటి లోపం రాకుండా చూసుకోవాలి. ఇలాంటి పదాల అర్థాన్ని చాలా జాగ్రత్తగా గమనించాలి. ఇక్కడ “ఏ విధంగా ప్రవర్తించినా” అంటే అసలు అర్థం ఏంటంటే — ఆత్మజ్ఞానం ఉన్నవాడు ధ్యానంలో కూర్చున్నా, లేదా లోకంలో పనులు చేస్తున్నా… అతని ఆత్మస్థితిలో (Spiritual State) మాత్రం ఏ మార్పు ఉండదు అని మాత్రమే అర్థం చేసుకోవాలి.