యం సన్న్యాసమితి ప్రాహుర్యోగం తం విద్ధి పాండవ ।
న హ్యసన్న్యస్తసంకల్పో యోగీ భవతి కశ్చన ॥ 2
యమ్, సన్న్యాసమ్, ఇతి, ప్రాహుః, యోగమ్, తమ్, విద్ధి, పాండవ,
న, హి, అసన్న్యస్త సంకల్పః, యోగీ, భవతి, కశ్చన.
పాండవ = అర్జునా; (పెద్దలు) యమ్ = దేనిని; సన్న్యాసమ్ ఇతి = సన్న్యాసమని; ప్రాహుః = చెప్పారో; తమ్ = దానిని; యోగమ్ = యోగమని; విద్ధి = గ్రహించు; హి = ఏమన; అసన్న్యస్త సంకల్పః = సంకల్ప త్యాగి కాని యెడల; కశ్చన = ఎవ్వరూ కూడా; యోగీ = యోగి; న భవతి = కాజాలడు.
తా ॥ పాండవా! పెద్దలు సన్న్యాసమని చెప్పిన దానినే నిష్కామ కర్మానుష్ఠాన యోగంగా గ్రహించు. ఎందుకంటే, ఫలసంకల్ప త్యాగి కానివాడు (కర్మనిష్ఠ యందు గాని లేక జ్ఞాననిష్ఠ యందుగాని) యోగి కాజాలడు. (ఫల సంకల్ప త్యాగం ఈ రెండింటికీ సామాన్యమవడం చేత అతడే సన్న్యాసి. సంకల్పత్యాగం చేత చిత్తవిక్షేపం లేకపోవడం వల్ల అతడే యోగి కూడా అవుతున్నాడు.)
వ్యాఖ్య:–
జ్ఞానయోగం, కర్మయోగం, ధ్యానయోగం, భక్తియోగం… ఇలా మార్గాలు వేరైనా వాటి సారం ఒక్కటే అని ఇక్కడ వివరిస్తున్నారు.
- జ్ఞానయోగి: ‘ఇది ఆత్మ, ఇది కాదు’ అనే విచారణ చేసి, శరీరం వంటి బయట వస్తువుల మీద ఆలోచనలు (సంకల్పాలు) వదిలేసి, ఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉంటాడు.
- కర్మయోగి: ‘నేను చేస్తున్నాను’ అనే అహంకారాన్ని, ‘ఫలితం కావాలి’ అనే కోరికను, ‘నాది’ అనే మమకారాన్ని వదిలేసి… చేసే పనులన్నీ దేవుడికి అర్పించి (ఈశ్వరార్పణగా) చేస్తాడు.
- ధ్యానయోగి: మనసును బయట విషయాల మీదకు పోనివ్వకుండా, లోపలికి మళ్లించి ఆ పరమాత్మనే ధ్యానిస్తూ ఉంటాడు.
- భక్తియోగి: భగవంతుడి మీద తప్ప వేరే వస్తువుల మీద ప్రేమ లేకుండా, వాటి గురించిన ఆలోచనలు వదిలేసి, పూర్తిగా దైవానికే అంకితమైపోతాడు.
ఈ అన్ని యోగాల్లోనూ ఒక విషయం కామన్ (Common) గా ఉంది. అదేంటంటే – ‘దృశ్య పదార్థాల మీద సంకల్పాలను (కోరికలను) వదిలేయడం’ మరియు ‘దైవ చింతన కలిగి ఉండటం’. అందుకే భగవంతుడు ఈ శ్లోకంలో… సన్న్యాసం (జ్ఞానయోగం) అన్నా, యోగం (కర్మయోగం) అన్నా రెండూ ఒక్కటే అని స్పష్టంగా చెబుతున్నారు. కోరికలు, కోపం, ఫలితంపై ఆశ, ప్రపంచ వస్తువుల మీద వ్యామోహం… ఇలాంటి ‘సంకల్పాలను’ ఎవరైతే వదలరో, వాడు ఏ యోగి (జ్ఞాన, కర్మ, భక్తి, ధ్యాన యోగి) కూడా కాలేడు అని గట్టిగా (ఘంటాపథంగా) చెప్పారు. ‘సంకల్పాలను వదిలేయడమే’ నిజమైన సన్న్యాసం, అదే నిజమైన యోగం. అంతేకానీ, మనసులో కోరికలు పెట్టుకుని, పైకి మాత్రం పనులేమీ చేయకుండా సోమరిగా ఖాళీగా కూర్చునేవాడిని సన్న్యాసి అని గానీ, యోగి అని గానీ అనకూడదు.