యుక్తాహారవిహారస్య యుక్తచేష్టస్య కర్మసు ।
యుక్తస్వప్నావబోధస్య యోగో భవతి దుఃఖహా ॥ 17
యుక్త ఆహార విహారస్య, యుక్తచేష్టస్య, కర్మసు,
యుక్తస్వప్న అవబోధస్య, యోగః, భవతి, దుఃఖహా.
యుక్త ఆహార విహారస్య = పరిమితమైన ఆహారవిహారాలు గలవాడూ; కర్మసు = జపతపాది కర్మలలో; యుక్త చేష్టస్య = నియమిత ప్రయత్నం ఒనర్చువాడూ; యుక్త స్వప్న అవబోధస్య = పరిమితమైన నిద్రాజాగరణాలు కలవాడూ అయిన పురుషునికి; దుఃఖహా = సంసారదుఃఖ నాశకమైన; యోగః = ధ్యానం; భవతి = అవుతుంది.
తా ॥ పరిమితమైన ఆహారవిహారాలు కలిగి, జపతపాది కర్మలందు పరిమితమైన ప్రయత్నం కలిగి, నియమితమైన (నిర్దిష్టమైన కాల పరిణామాలు కలిగిన) నిద్రాజాగరణాలు కలిగి ఉండేవానికి సంసారదుఃఖాన్ని పోగొట్టే ధ్యానం కుదురుతుంది.
వ్యాఖ్య:–
కిందటి శ్లోకంలో ఆహారం, నిద్ర విషయాల్లో యోగి ఎలా ఉండాలో చెప్పారు. ఇక్కడ మిగతా పనులు, దైనందిన వ్యవహారాల్లో ఎలా నడుచుకోవాలో వివరిస్తున్నారు. ఆహార విహారాలలో (తిండి, నడవడికలో), చేసే పనుల్లో, నిద్ర మరియు మేల్కొనే సమయాల్లో… ఎవరైతే ‘మితం’ (Balance) గా ఉంటారో, వారికి మాత్రమే ఈ యోగం దుఃఖాన్ని పోగొడుతుంది. ఒకవేళ మితం తప్పి ప్రవర్తిస్తే, ఆ యోగం వారి దుఃఖాన్ని తొలగించలేదని దీని అర్థం. కాబట్టి, సాధకులు ఎవరికైనా తమ దుఃఖం ఇంకా పోలేదు అంటే.. దానికి కారణం వారి సాధనా పద్ధతిలో ఉన్న లోపమే తప్ప, యోగంలో ఉన్న లోపం కాదు. నియమాలు పాటించకుండా ఇష్టమొచ్చినట్లు చేస్తే యోగం మంచి ఫలితాలను ఇవ్వదు. ఉదాహరణకు, ఒక మంచి మందు (Medicine) అయినా సరే, దాన్ని వాడాల్సిన పద్ధతిలో వాడితేనే జబ్బు తగ్గుతుంది. అలా కాకుండా ఎలా పడితే అలా వాడితే తగ్గదు కదా! ఆ విషయాన్నే ఇక్కడ చాలా స్పష్టంగా చెప్పారు. కొందరు ధ్యానం లేదా ఇతర సాధనలు మొదలుపెట్టి, ఆవేశంతో రాత్రింబవళ్లు కష్టపడిపోయి, చివరికి శరీరం, మనస్సు అనారోగ్యం పాలయ్యాక… ఆ తప్పును యోగం మీదకి నెట్టేస్తుంటారు. అది సరికాదు. అది యోగంలోని దోషం కాదు, వారి ప్రవర్తనలో ఉన్న లోపం. యోగాన్ని ‘దుఃఖహా’ (దుఃఖాన్ని హరించేది/పోగొట్టేది) అని చెప్పారు కానీ, ‘దుఃఖజః’ (దుఃఖాన్ని పుట్టించేది) అని చెప్పలేదు. యోగం ఎప్పుడూ దుఃఖాన్ని పోగొడుతుందే తప్ప, కలిగించదు. ఒకవేళ యోగం వల్ల దుఃఖం కలిగింది అంటే.. అది ఆ సాధన చేసే క్రమంలో మనం చేసిన తప్పు వల్లనే తప్ప, మరొకటి కాదు.
దీపం వత్తిని సరిగ్గా, మితంగా ఉంచితే అది రాత్రంతా చక్కగా వెలుగునిస్తుంది. అలా కాకుండా, వత్తిని బాగా పైకి ఎత్తేస్తే చిమ్నీ అంతా మసిపట్టిపోయి అసలు వెలుగే లేకుండా పోతుంది. పోనీ వత్తిని మరీ తగ్గించేస్తే అసలు కాంతే ఉండదు. కాబట్టి మితంగా (యుక్తంగా) ఉండటమే ఎప్పుడూ మంచిది. బుద్ధుడి జీవితంలో కూడా మనం ఇది చూస్తాం. ఆయన తన సాధన కాలంలో ఒకప్పుడు ఆహారాన్ని పూర్తిగా మానేశారు. దానివల్ల ధ్యానం సరిగ్గా సాగకపోవడంతో, మళ్ళీ కొంచెం కొంచెంగా ఆహారం తీసుకోవడం మొదలుపెట్టారని చరిత్ర చెబుతోంది. కాబట్టి, ‘అతి సర్వత్ర వర్జయేత్’ (ఏ విషయంలోనూ ‘అతి’ పనికిరాదు) అనే సూత్రాన్ని సాధకుడు ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకోవాలి. సాధకుడు ఆహారం, విహారం (నడవడిక), నిద్ర వంటి విషయాల్లో మితం తప్పకుండా, ‘యుక్తాహారవిహారుడై’ (సరైన మోతాదులో తింటూ, తిరుగుతూ) ధ్యానయోగాన్ని అభ్యాసం చేయాలి. ఆ విధంగా తన దుఃఖాన్ని అంతం చేసుకోవాలి.
దీన్ని బట్టి మనకు స్పష్టంగా అర్థమయ్యేది ఏంటంటే… ఎవరైతే తమ దుఃఖాన్ని (కష్టాలను) పోగొట్టుకోవాలనుకుంటారో, వారందరూ ఖచ్చితంగా యోగాన్ని (ఆత్మధ్యానాన్ని) ఆశ్రయించాలి. అయితే, ఆ యోగాన్ని చేసేటప్పుడు ఆహారం, అలవాట్ల విషయంలో సరైన నియమాలు (Discipline) పాటిస్తూనే చేయాలి తప్ప, మన ఇష్టమొచ్చినట్లు చేస్తే ఫలితం ఉండదు.