జ్ఞేయః స నిత్యసన్న్యాసీ యో న ద్వేష్టి న కాంక్షతి ।
నిర్ద్వంద్వో హి మహాబాహో సుఖం బంధాత్ప్రముచ్యతే ॥ 3
జ్ఞేయః, సః, నిత్య సన్న్యాసీ, యః, న, ద్వేష్టి, న, కాంక్షతి,
నిర్ద్వంద్వః, హి, మహాబాహో, సుఖమ్, బంధాత్, ప్రముచ్యతే.
మహాబాహో = అర్జునా; యః = ఎవడు; న ద్వేష్టి = ద్వేషించడో; న కాంక్షతి = కోరడో; సః = అతడు; నిత్యసన్న్యాసీ = కర్మ చేస్తున్నా కూడా సన్న్యాసియే; జ్ఞేయః = అని తెలుసుకో; హి = ఏమన; నిర్ద్వంద్వః = సుఖదుఃఖాది ద్వంద్వరహితుడు; సుఖమ్ = తేలికగానే; బంధాత్ = సంసారబంధం నుండి; ప్రముచ్యతే = ముక్తుడవుతాడు.
తా ॥ అర్జునా! విద్వేషం, ఆసక్తి లేనివారు కర్మలను ఆచరిస్తున్నా కూడా నిత్యసన్న్యాసియే అని గ్రహించు; సుఖదుఃఖాది ద్వంద్వరహితుడైన వాడు అనాయాసంగా ముక్తిని పొందగలడు.
వ్యాఖ్య:–
సన్న్యాసం అంటే పనులు (కర్మలు) మానేయడం కాదు; రాగద్వేషాలను (ఇష్టాయిష్టాలను), సుఖదుఃఖాలను వదిలేయడమేనని ఇక్కడ స్పష్టంగా చెప్పబడింది. ఎవరైతే రాగద్వేషాలను వదిలేస్తారో వారే నిజమైన సన్న్యాసి (నిత్య సన్న్యాసి). మిగిలినవారు, అంటే ఆ గుణాలు వదలనివారు కేవలం పేరుకు మాత్రమే సన్న్యాసులు (అనిత్య సన్న్యాసులు). సన్న్యాసుల్లో చాలా రకాలు (కుటీచక, బహూదక మొదలైనవి) ఉన్నప్పటికీ, ఇక్కడ ముఖ్యంగా రెండు రకాల వారి గురించి చెప్పారు:
- నిత్య సన్న్యాసి: ఇష్టాయిష్టాలు లేనివాడు, సుఖదుఃఖాలనే ద్వంద్వాలకు అతీతంగా ఉండేవాడు.
- అనిత్య సన్న్యాసి: కేవలం పైకి సన్న్యాసి వేషం వేసుకుని, మనసులో మాత్రం కోరికలు, రాగద్వేషాలు అలాగే ఉంచుకున్నవాడు. అంటే మనసు మారకుండా కేవలం వేషం మాత్రమే మార్చుకున్నవాడని అర్థం.
కాబట్టి రాగద్వేషాలను, సుఖదుఃఖాలను వదిలేయడమే సన్న్యాసం. మనసులోని కోరికల వాసనలను వదిలేయడమే నిజమైన సన్న్యాసం. ఆ లక్షణం లేనివాడు సన్న్యాసి వేషంలో ఉన్నా పతనమైనట్టే (వ్యర్థమే). ఆ లక్షణం ఉన్నవాడు సంసారంలో (గృహస్థుగా) ఉన్నా సరే, అతడు సన్న్యాసియే.
“సుఖం బంధాత్” – సంసార బంధం చాలా బలమైనది. కానీ రాగద్వేషాలను (ఇష్టాయిష్టాలను) వదిలితే, దాని నుండి చాలా సులభంగా బయటపడవచ్చని భగవంతుడు చెబుతున్నారు. సంసారం అనే బంధం చాలా గట్టిది. ఇది ఎన్నో జన్మల నుండి గట్టిపడుతూ వచ్చిన ఒక ముడి లాంటిది. అందుకే దీనిని విడదీసుకుని వెళ్లడం మామూలుగా అయితే చాలా కష్టం. అయితే, ఎవరైతే రాగద్వేషాలను వదిలేస్తారో, వారు ఈ బంధాన్ని చాలా తేలికగా, ఎలాంటి కష్టం లేకుండా తెంచుకోగలరని భగవంతుడు చెప్పారు. అందుకే ఇక్కడ ‘సుఖం’ (సులభంగా) అనే పదాన్ని వాడారు. “సంసార బంధం పోవడానికి ఏదైనా సులువైన దారి ఉందా?” అని చాలామంది అడుగుతుంటారు. దానికి భగవంతుడు ఇచ్చిన సరైన సమాధానమే ఇది – “రాగద్వేషాలను వదిలేయడం”. అలా వదిలేసినవాడు గృహస్థుగా (సంసారీగా) ఉంటూ, పనులు చేస్తున్నప్పటికీ.. అతను ఎప్పటికీ సన్న్యాసిగానే (నిత్య సన్న్యాసిగా) పరిగణించబడతాడు.
మనసులోని దోషాలను తొలగించుకోవడమే నిజమైన సన్న్యాసం అనీ, అదే ‘నిత్య సన్న్యాసం’ అనీ భగవంతుడు చెప్పడం వల్ల, కేవలం వేషధారణతో తిరిగే కపట సన్న్యాసుల ఆట కట్టించినట్లయింది. అలాంటి వారందరూ ‘అనిత్య సన్న్యాసుల’ కోవలోకి వస్తారు. కాబట్టి, కృత్రిమ వేషాలు వేయకుండా, భగవంతుడు చూపించిన, బంధవిముక్తిని ప్రసాదించే ఆ పవిత్ర మార్గాన్నే అందరూ అనుసరించాలి.