భోక్తారం యజ్ఞతపసాం సర్వలోకమహేశ్వరమ్ ।
సుహృదం సర్వభూతానాం జ్ఞాత్వా మాం శాంతిమృచ్ఛతి ॥ 29
భోక్తారమ్, యజ్ఞతపసామ్, సర్వలోక మహేశ్వరమ్,
సుహృదమ్, సర్వభూతానామ్, జ్ఞాత్వా, మామ్, శాంతిమ్, ఋచ్ఛతి.
మామ్ = నన్ను; యజ్ఞ తపసామ్ = యజ్ఞానికి, తపస్సుకు; భోక్తారమ్ = భోక్తగా; సర్వలోక మహేశ్వరమ్ = సర్వలోకాలకూ సార్వభౌమునిగా; సర్వ భూతానామ్ = సర్వజీవుల; సుహృదమ్ = మిత్రునిగా; జ్ఞాత్వా = గ్రహించి; (యోగి) శాంతిమ్ = ముక్తిని; ఋచ్ఛతి = పొందుతున్నాడు.
తా ॥ నన్ను తపోయజ్ఞాలకు భోక్తగానూ, సర్వలోక మహేశ్వరునిగానూ, జీవులందరికీ మిత్రునిగానూ గ్రహించి, యోగి శాంతిని పొందుతున్నాడు.
వ్యాఖ్య: –
శాంతిని ఎలా పొందాలి? దుఃఖం పోయి మోక్షం ఎలా లభిస్తుంది? అనే ప్రశ్నలకు ఇక్కడ సమాధానం ఇవ్వబడింది. ఎవరైతే భగవంతుడిని (లేదా ఆత్మను) తెలుసుకుంటారో, వారు మాత్రమే శాంతిని పొందుతారు. అసలు ఆ భగవంతుడు ఎలా ఉంటాడు? ఆయన లక్షణాలు ఏమిటి? అనేదానికి ఇక్కడ మూడు ముఖ్యమైన లక్షణాలను చెప్పారు:
1. యజ్ఞాలను, తపస్సులను స్వీకరించేవాడు (భోక్త): అన్ని యజ్ఞాల, తపస్సుల ఫలితాలను ఆయనే అనుభవిస్తాడు. ఆయన చరాచర జగత్తులోని ప్రాణులందరిలోనూ నిండి ఉన్నాడు కాబట్టి, జరిగే అన్ని పుణ్యకార్యాలకు, ధర్మకార్యాలకు కర్త ఆయనే, వాటి ఫలితాన్ని అనుభవించేది (భోక్త) కూడా ఆయనే.
2. సర్వలోక మహేశ్వరుడు: ఆయన సమస్త లోకాలకు ప్రభువు, పాలకుడు, నియంత్రించేవాడు. ఏదో ఒక లోకానికి కాదు, ‘అన్ని లోకాలకు’ ఆయనే అధిపతి. ఆయన కేవలం ఈశ్వరుడు మాత్రమే కాదు, ‘మహేశ్వరుడు’. అంటే ఆయనకంటే గొప్పవాడు మరొకరు లేరు.
3. అందరికీ ప్రాణ మిత్రుడు (సుహృత్తు): ఆయన అన్ని లోకాలకు అధిపైనప్పటికీ, ఆయన హృదయం చాలా మృదువైనది. ఆయన సకల ప్రాణులకు మంచి మిత్రుడు, మేలు చేసేవాడు.
- ఎలాంటి ఫలితాన్ని ఆశించకుండా సహాయం చేసేవాడినే ‘సుహృత్తు’ అంటారు.
- ‘సర్వభూతానామ్’ అని చెప్పడం వల్ల… ఎవరో ఒకరికి, కొందరికి మాత్రమే కాదు, ప్రాణులందరికీ మేలు చేయడానికి ఆయన కంకణం కట్టుకున్నాడని అర్థం.
మనల్ని ఈ సంసారం అనే దుఃఖ సాగరం నుండి గట్టెక్కించడానికే భగవద్గీతను, వేదాలను ప్రసాదించడం ఆయన గొప్ప ప్రేమకు, దయకు నిదర్శనం. భక్తులను కాపాడటానికి ఆయన ఎప్పుడూ సిద్ధంగానే ఉంటారు. మన శరీరాన్ని గానీ, ఈ ప్రపంచ సృష్టిని గానీ నిశితంగా గమనిస్తే అడుగడుగునా దేవుని దయ కనిపిస్తుంది. పరమాత్మకు ఇలాంటి గొప్ప లక్షణాలు ఉంటాయని ఇక్కడ వివరించారు.
భగవంతుడి గొప్పతనం (మహిమ) తెలిసినవాడు ఇక ఊరకనే ఉండలేడు. ఎప్పుడూ ఆయన్నే ధ్యానిస్తూ, భక్తితో సేవిస్తూ ఉంటాడు. అలా చేయడం వల్లే అతనికి గొప్ప శాంతి దొరుకుతుంది. ‘ఎవరైతే పరమాత్మను తెలుసుకుంటారో వారికే శాశ్వతమైన శాంతి దొరుకుతుంది, మిగతావారికి దొరకదు’ అని ఉపనిషత్తులు కూడా గట్టిగా చెబుతున్నాయి. ప్రతి ఒక్కరూ కోరుకునేది శాంతి, సుఖాలే కదా! ఆ శాంతిని పొందడానికి శ్రీకృష్ణుడు ఇక్కడ ఒక చక్కని మార్గం (ఉపాయం) చెప్పారు. భగవంతుడి తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవడమే ఆ మార్గం. ఆ భగవంతుడే లోకాలన్నింటికీ ప్రభువు అని తెలుసుకుని, ఆయన్ను ధ్యానించడమే శాంతికి అసలైన రాజమార్గం. భక్తి ఒక్కటే శాంతికి దారి. అయితే, శ్లోకంలో ‘జ్ఞాత్వా’ (తెలుసుకుని) అనే పదం వాడారు. అంటే… భక్తి పుట్టాలంటే, ముందు భగవంతుడి స్వరూపం ఏంటి? ఆయన తత్త్వం ఏంటి? అనేది బాగా తెలుసుకోవాలి. అప్పుడే మనం ధ్యానించే ఆ దేవుడి మీద మనకు గట్టి భక్తి కుదురుతుంది. ఎందుకంటే, ఏదైనా ఒక వస్తువు గొప్పతనం ఏంటో తెలిస్తేనే కదా… మనకు దాని మీద ఆసక్తి, నమ్మకం కలిగేది!
సాధారణంగా మన ఊరికి ఏదైనా చిన్న అధికారి (ఆఫీసర్) వస్తేనే జనాలు ఎంతో ఆదరించి, గౌరవ మర్యాదలు చేస్తారు. అదే ఒక రాజు వస్తే ఇంకా ఎక్కువగా గౌరవిస్తారు. కానీ… రారాజులకు రారాజు, చక్రవర్తులకు చక్రవర్తి, ఈ సమస్త బ్రహ్మాండాలను నడిపించే ఆ సర్వేశ్వరుడు మన పక్కనే (మనలోనే) ఉన్నప్పటికీ… కొంతమందికి ఆయన మీద నమ్మకం లేకపోవడం చాలా బాధాకరమైన విషయం. ఇలా దేవుడి మీద నమ్మకం లేకపోవడమే మనిషి పతనానికి, అశాంతికి అసలు కారణం. కాబట్టి, భగవంతుడి గొప్పతనాన్ని తెలుసుకుని, భక్తితో ఎప్పుడూ ఆయన్ను సేవించడం, ధ్యానించడమే… శాంతికి, సుఖానికి, జన్మరాహిత్యానికి (మోక్షానికి) ఉన్న ఏకైక మార్గం. ఈ సత్యాన్నే ఈ శ్లోకం నిరూపిస్తోంది.
ఇప్పటిదాకా ఈ అధ్యాయంలో ఇంద్రియ నిగ్రహం (సెల్ఫ్ కంట్రోల్), తత్త్వ విచారణ (జ్ఞాన మార్గం) వంటి కష్టమైన సాధనలు ఎన్నో చెప్పినప్పటికీ… ఈ అధ్యాయం చివర్లో మాత్రం భక్తి మార్గాన్ని గురించి బోధించారు. దీని వల్ల మనకు ఏం అర్థమవుతోంది అంటే: ప్రతి ఒక్కరూ ముందుగా ఎంతో సులువైన ‘భక్తి’ మార్గాన్ని పట్టుకోవాలి. ఆ భక్తి వల్ల దేవుడి దయ (భగవత్ కృప) కలుగుతుంది. ఆ దయతో ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో మెల్లమెల్లగా ఎదిగి, చివరికి ఆ దేవుడిలో ఐక్యం అయిపోయి పరమ శాంతిని పొందగలరు.