లభంతే బ్రహ్మనిర్వాణం ఋషయః క్షీణకల్మషాః ।
ఛిన్నద్వైధా యతాత్మానః సర్వభూతహితే రతాః ॥ 25
లభంతే, బ్రహ్మ నిర్వాణమ్, ఋషయః, క్షీణకల్మషాః,
ఛిన్నద్వైధాః, యతాత్మానః, సర్వభూత హితే, రతాః.
క్షీణకల్మషాః = పుణ్యపాపాలు క్షీణించినవారూ; ఛిన్నద్వైధాః = ఛేదించబడ్డ సంశయాలు గలవారూ; యతాత్మానః = సంయత చిత్తులూ; సర్వభూత హితేరతాః = సమస్తజీవుల శ్రేయమందు (ఆసక్తిగలవారూ అయిన); ఋషయః = ఋషులు, సమ్యక్దర్శనులైన సన్న్యాసులు; బ్రహ్మనిర్వాణమ్ = మోక్షాన్ని; లభంతే = పొందుతారు.
తా ॥ పుణ్యపాప విముక్తులూ, సంశయరహితులూ, సంయతచిత్తులూ, సర్వభూత కల్యాణ నిరతులూ అయిన సన్న్యాసులు ఈ జీవితంలోనే బ్రహ్మ నిర్వాణాన్ని పొందుతారు.
వ్యాఖ్య:-
బ్రహ్మసాయుజ్యం అనే మోక్షాన్ని ఎవరు పొందగలరో ఈ శ్లోకంలో ఇంకా వివరంగా చెప్పారు. ‘ఋషులు’ మాత్రమే ఆ మోక్ష ధామాన్ని పొందుతారని ఇక్కడ ఉంది. అసలు ఋషులు అంటే ఎవరు?
‘హృషీకాలను’ (అంటే ఇంద్రియాలను) జయించి, తమ మనసును ఎప్పుడూ పరమాత్మలో లగ్నం చేసేవారే ఋషులు. ఋషిత్వం అనేది ఒక చాలా గొప్ప పదవి. అది బి.ఏ., ఎమ్.ఏ. లాంటి ఒక ‘డిగ్రీ’ లాంటిది. ప్రయత్నం చేస్తే దాన్ని ఎవరైనా సాధించవచ్చు. ఈ రోజు అజ్ఞానిగా ఉన్నవాడు కూడా, మంచి ప్రయత్నాలు చేస్తే రేపు ఋషి కావచ్చు. యూనివర్సిటీ డిగ్రీల కోసం విద్యార్థులు 10, 15 ఏళ్లు ఎలాగైతే కష్టపడి చదువుతారో… అలాగే ఈ ‘ఋషి’ అనే పదవి కోసం కూడా కొంతకాలం పాటు నిరంతర సాధన చేయాలి. అలా సాధనలో ఆరితేరినవాడు ఇక సామాన్య మనిషిగా మిగలడు. ఋషిగా మారిపోతాడు. లోకమంతా నమస్కరించే స్థాయికి వెళ్తాడు. ఇంకా చెప్పాలంటే, సాక్షాత్తు భగవంతుడిలా మారిపోతాడు (బ్రహ్మవిద్ బ్రహ్మైవ భవతి – బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకున్నవాడు బ్రహ్మమే అవుతాడు).
ఆ సాధనలలో ముఖ్యమైన నాలుగు విషయాలను ఇక్కడ చెప్పారు:
(1) పాపాలు లేకపోవడం (Clean record).
(2) అనుమానాలు, ద్వంద్వాలు (సుఖదుఃఖాలు వంటివి) లేకపోవడం.
(3) ఇంద్రియాలను, మనసును కంట్రోల్ లో ఉంచుకోవడం.
(4) సమస్త ప్రాణుల పట్ల దయ కలిగి ఉండటం.
ఇవి సాధకుడికి (ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో ఉన్నవాడికి) చాలా విలువైనవి. కాబట్టి వీటి గురించి కొంచెం వివరంగా ఆలోచించాల్సి ఉంది.
(1) “పాపరాహిత్యము” – ప్రతి జీవి మనసులోనూ ఎన్నో జన్మల నుంచి పోగుచేసుకున్న ‘పాపం’ అనే బురద (Dirt) ఉంటుంది. అది ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో ఒక అడ్డుగోడలా నిలబడి ఉంది. పాపంతో నిండిన మనసులో ఆత్మజ్ఞానం ఎప్పటికీ పుట్టదు. కాబట్టి, పుణ్యకార్యాలు చేయడం ద్వారా, ఫలితాన్ని ఆశించకుండా (నిష్కామంగా) పనులు చేయడం ద్వారా, భక్తి ధ్యానాల ద్వారా… ఆ పాపాన్ని పోగొట్టుకోవాలి. మురికి బట్టను ఉతికినట్లుగా… మన మనసును కూడా ఏ మలినం లేకుండా స్వచ్ఛంగా మార్చుకోవాలి.
(2) “సంశయరహితత్వము” – అనుమానాలను (Doubts), ద్వంద్వాలను (సుఖదుఃఖాలు, రాగద్వేషాలు వంటివి) ‘వివేకం’ అనే ఆయుధంతో తరిమికొట్టాలి. ‘ఛిద్యస్తే సర్వసంశయాః’ (హృదయ గ్రంథులు వీడిపోగానే సంశయాలన్నీ పటాపంచలవుతాయి) అని శాస్త్రం చెప్పినట్లుగా… పరమార్థ జ్ఞానం (నిజమైన ఆత్మజ్ఞానం) ద్వారా, మరియు తత్త్వ విచారణ (సత్యం ఏమిటి? అని లోతుగా విశ్లేషించడం) ద్వారా ఈ అనుమానాలన్నింటినీ పూర్తిగా తొలగించుకోవాలి.
(3) “ఇంద్రియ మనోనిగ్రహము” – బయట కనిపించే వస్తువుల వైపు పరుగులు తీసే ఇంద్రియాలు, మనస్సు… మోక్షానికి చాలా పెద్ద అడ్డంకులు. అందుకే వివేకం (తెలివి), వైరాగ్యం (ఆశ లేకపోవడం) అనే వాటితో వాటిని గట్టిగా అదుపులోకి తెచ్చుకుని, మనసును ఆత్మ మీద నిలపాలి. ఇంద్రియాలను గెలవకుండా, మోక్ష మార్గంలో ఎవరూ ఒక్క అడుగు కూడా ముందుకు వేయలేరు. పిచ్చి గుర్రాలు (లేదా కంట్రోల్ లేని గుర్రాలు) కట్టిన రథం గమ్యస్థానానికి ఎలా చేరుకోలేదో… అలాగే ఇంద్రియ నిగ్రహం లేని మనిషి కూడా ముక్తి అనే గమ్యాన్ని చేరలేడు. కాబట్టి వాటిని కచ్చితంగా తన కంట్రోల్లో ఉంచుకోవాలి.
(4) “సర్వభూతదయ” – ‘సర్వభూతహితేరతాః’ (సమస్త ప్రాణుల మేలు కోరేవారు) అనే మాట, దాని అర్థం భగవద్గీతలో చాలా చోట్ల కనిపిస్తుంది. ఇది “ఆచరణ వేదాంతం” (Practical Vedanta). “అంతా దేవుడే (బ్రహ్మమే)” అని తెలుసుకోవడం ‘సిద్ధాంతం’ (Theory) అయితే, “అందరి పట్ల దయ చూపించడం” అనేది ఆ సిద్ధాంతానికి ‘ఆచరణ’ (Practice). సాటి ప్రాణిని తిడుతూ, ద్వేషిస్తూ ఉండేవాడు… “అందరిలోనూ ఒకే ఆత్మ ఉంది” అనే స్థాయికి ఎప్పటికీ రాలేడు. “అంతా ఆత్మమయమే” అనే విషయం బాగా వంటబట్టించుకున్నవాడు ఏ ఒక్క ప్రాణికీ హాని చేయడు. అసలు చేయలేడు. కేవలం మంచే చేస్తాడు. ఎందుకంటే… ఈ ప్రపంచమంతా తన రూపమే అని (తానే అని) భావించేవాడు, వేరే ప్రాణికి హాని చేస్తే తనకు తానే హాని చేసుకున్నట్లు లెక్క. అందుకే, ఆత్మజ్ఞానం ఉన్నవాడిలో ఎప్పుడూ జీవకారుణ్యం (దయ) తొణికిసలాడుతూ ఉంటుంది. అసలు ఒక వ్యక్తి నిజమైన జ్ఞానా కాదా? అని కనిపెట్టడానికి ఇదొక మంచి గుర్తు. పూజలు, ధ్యానాలు ‘మందు’ (Medicine) లాంటివి అనుకుంటే… ప్రాణుల పట్ల దయ చూపడం అనేది ‘పథ్యం’ (Diet) లాంటిది. మందు వేసుకుంటూ పథ్యం సరిగ్గా పాటించకపోతే జబ్బు తగ్గదు కదా? అలాగే… ఎంత దేవుడి ధ్యానం చేసినా, సాటి ప్రాణుల మీద దయ లేకపోతే ఆ ధ్యానం సరైన పద్ధతిలో లేనట్టే. దానివల్ల ‘జన్మ’ అనే రోగం (భవరోగం) తగ్గదు. చివరగా, ఇక్కడ “సర్వభూత…” అని వాడారు. అంటే ఏదో ఒక ప్రాణి మీద దయ చూపిస్తే సరిపోదు, సమస్త ప్రాణికోటి పట్ల దయ కలిగి ఉండి, వాటి క్షేమం కోసం ప్రయత్నించాలి అని అర్థం.
ఈ విధంగా, పైన చెప్పుకున్న ఆ నాలుగు లక్షణాలను కలిగి ఉండి, ఒక ‘ఋషి’ లాగా ప్రకాశించేవాడు… బ్రహ్మనిర్వాణం అనే మోక్షాన్ని కచ్చితంగా పొందుతాడు.