న ప్రహృష్యేత్ ప్రియం ప్రాప్య నోద్విజేత్ ప్రాప్య చాప్రియమ్ ।
స్థిరబుద్ధిరసమ్మూఢో బ్రహ్మవిద్బ్రహ్మణి స్థితః ॥ 20
న, ప్రహృష్యేత్, ప్రియమ్, ప్రాప్య, న, ఉద్విజేత్, ప్రాప్య, చ, అప్రియమ్,
స్థిరబుద్ధిః, అసమ్మూఢః, బ్రహ్మ విత్, బ్రహ్మణి, స్థితః.
స్థిరబుద్ధిః = స్థితప్రజ్ఞుడు; అసమ్మూఢః = మోహ వర్జితుడు; బ్రహ్మవిత్ = బ్రహ్మజ్ఞుడు; బ్రహ్మణి స్థితః = బ్రహ్మమున స్థితమై; ప్రియమ్ = ప్రియవస్తువును; ప్రాప్య = పొంది; న ప్రహృష్యేత్ = సంతోషింపడు; అప్రియం చ = అప్రియవస్తువును; ప్రాప్య = పొంది; న ఉద్విజేత్ = విషాదమొందడు.
తా ॥ బ్రహ్మజ్ఞ పురుషుడు బ్రాహ్మీస్థితిని పొంది, స్థితప్రజ్ఞుడై మోహశూన్యుడు అవుతాడు. అతడు ప్రియవస్తువును పొంది సంతోషించడు. అప్రియవస్తువును పొంది విషాదాన్ని పొందడు. (గీత : 2–26 చూ:)
వ్యాఖ్య:-
బ్రహ్మసాక్షాత్కారం పొందినవారి (జ్ఞానుల) లక్షణం ఏమిటో ఇక్కడ చెప్పారు. జ్ఞానికి, అజ్ఞానికి మధ్య ఉన్న తేడా వాళ్ళ ప్రవర్తనలోనే తెలిసిపోతుంది. కళ్లున్నవాడికి, గుడ్డివాడికి ఉన్న తేడా వాళ్ళ నడకలోనే తెలిసిపోయినట్లు అన్నమాట. బ్రహ్మజ్ఞాని ఎలాంటి కష్టాలు వచ్చినా, తనకు నచ్చని సంఘటనలు జరిగినా కృంగిపోడు (బాధపడడు). అలాగే, ఎంత సుఖాన్నిచ్చే పరిస్థితులు వచ్చినా మరీ ఉబ్బితబ్బిబ్బు అయిపోడు. ఈ రెండు సందర్భాల్లోనూ అతని మనసు ఎలాంటి ఒడుదుడుకులు లేకుండా నిలకడగా, సమానంగా ఉంటుంది.
ఎందుకంటే, బ్రహ్మజ్ఞానులకు ఈ ప్రపంచం ఒక కల లాగా, నిజం కానిదానిలాగా (మిథ్యగా) కనిపిస్తుంది. అలాంటి మాయా ప్రపంచంలో… ఏదైనా ఇష్టమైనది దొరికితే సంతోషం గానీ, అయిష్టమైనది జరిగితే బాధ గానీ వాళ్లకు ఎందుకు ఉంటుంది? (అసలు ప్రపంచమే కల అనుకున్నప్పుడు అందులో జరిగేవి కూడా కల లాంటివే కదా). ఎవరైతే ఈ ప్రపంచం నిజమని నమ్ముతారో, వాళ్లకు మాత్రమే ఆ సుఖదుఃఖాలు ఉంటాయి.
“స్థిరబుద్ధిరసమ్మూడో’ – బ్రహ్మజ్ఞాని యొక్క బుద్ధి, ఎలాంటి అలజడి లేకుండా మేరు పర్వతం లాగా స్థిరంగా ఉంటుంది. అదే అజ్ఞాని బుద్ధి అయితే, కోరికలతో నిండిపోయి చంచలంగా ఊగిపోతూ ఉంటుంది. వెలుగులో ఉన్నవాడు చీకటిలో పడనట్లుగానే… బ్రహ్మజ్ఞానికి ఎప్పుడూ మోహం గానీ, అనుమానం (సంశయం) గానీ కలగవు. అందుకే అతన్ని ‘అసమ్మూఢుడు’ (మోహం లేనివాడు) అని పిలుస్తారు. ‘ఇవి ఎండమావులు’ (నీళ్లు ఉన్నట్టు కనిపించే భ్రమ) అని తెలిసినవాళ్లు వాటి కోసం పరుగెత్తరు, మోసపోరు. అది తెలియని వాళ్లు మాత్రమే వాటి కోసం పరుగెత్తి చివరకు దుఃఖాన్ని పొందుతారు.
దీన్నిబట్టి మనకు ఏం అర్థమవుతుందంటే… పైన చెప్పిన ఆ మూడు మంచి లక్షణాలను (అంటే సమభావం, స్థిరమైన బుద్ధి, మోహం లేకపోవడం) ఎవరైతే చక్కగా ప్రాక్టీస్ (అభ్యాసం) చేస్తూ వస్తారో, వారికి కాలక్రమేణా బ్రహ్మస్వరూపంలో స్థిరపడే స్థితి కలుగుతుందని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.