జ్ఞానేన తు తదజ్ఞానం యేషాం నాశితమాత్మనః ।
తేషామాదిత్యవత్ జ్ఞానం ప్రకాశయతి తత్పరమ్ ॥ 16
జ్ఞానేన, తు, తత్, అజ్ఞానమ్, యేషామ్, నాశితమ్, ఆత్మనః,
తేషామ్, ఆదిత్య వత్, జ్ఞానమ్, ప్రకాశయతి, తత్పరమ్.
తు = కాని; ఆత్మనః జ్ఞానేన = ఆత్మజ్ఞానం చేత; యేషామ్ = ఎవరి; తత్ = ఆ; అజ్ఞానమ్ = అజ్ఞానం; నాశితమ్ = నశించిందో; తేషామ్ = వారి; తత్ = ఆ; జ్ఞానమ్ = ఆత్మజ్ఞానం; పరమ్ = పరబ్రహ్మాన్ని; ఆదిత్యవత్ = సూర్యునివలె; ప్రకాశయతి = ప్రకాశింపజేస్తుంది.
తా ॥ ఆత్మజ్ఞానం చేత ఎవరి అజ్ఞానం నశించిందో, వారి ఆ ఆత్మజ్ఞానం సూర్యుని వలే పరబ్రహ్మాన్ని ప్రకాశింపజేస్తోంది.
వ్యాఖ్య:–
కిందటి శ్లోకంలో మనిషిని (జీవుడిని) పట్టి పీడించే ‘రోగం’ గురించి చెప్పారు. ఈ శ్లోకంలో దానికి తగిన ‘మందు’ (చికిత్స) ఏమిటో చెబుతున్నారు. ఆ రోగం పేరే ‘దుఃఖం’. దానికి మందే ‘జ్ఞానం’. దుఃఖానికి అసలు కారణం అజ్ఞానం అని ఇదివరకే చెప్పుకున్నాం. కాబట్టి ఆ దుఃఖం పోవాలంటే, ముందు మనలోని అజ్ఞానం తొలగిపోవాలి. మరి ఆ అజ్ఞానం ఎలా పోతుంది? జ్ఞానం వల్ల, సత్యాన్ని విచారించడం (తత్త్వ వివేచన) వల్ల, వేద వాక్యాలను లోతుగా అర్థం చేసుకోవడం వల్ల పోతుంది. శ్లోకంలో ‘ఆత్మనః జ్ఞానేన’ (ఆత్మజ్ఞానం చేత) అని వాడారు. దీన్ని బట్టి మనకు అర్థమయ్యేది ఏంటంటే… ఎవరైతే సొంత ప్రయత్నంతో శ్రవణం (వినడం), మననం (మళ్ళీ మళ్ళీ తలచుకోవడం/చింతన), నిదిధ్యాసన (ధ్యానం చేయడం) అనే పద్ధతుల ద్వారా ఆత్మజ్ఞానాన్ని సంపాదించుకుంటారో… ఆ జ్ఞానం వల్ల వారి అజ్ఞానం పూర్తిగా పటాపంచలైపోతుంది.
“ఆదిత్యవత్” – దట్టమైన మబ్బులు సూర్యుడిని కప్పేసినప్పుడు లోకమంతా చీకటిగా ఉంటుంది. కానీ ఒక పెద్ద గాలివాన (తుఫాను గాలి) వచ్చి ఆ మబ్బులను తరిమేసినప్పుడు, సూర్యుడు తనంతట తానే దేదీప్యమానంగా వెలుగుతాడు. దానివల్ల చీకటి పోతుంది. అలాగే, మనలోని ‘ఆత్మ’ కూడా సూర్యుడిలాగే స్వయంగా ప్రకాశిస్తూనే ఉంటుంది. కానీ ‘అజ్ఞానం’ అనే మబ్బు ఆ ఆత్మను కప్పేయడం వల్ల, అది కనిపించక జీవుడు (మనిషి) ఎప్పటి నుంచో దుఃఖాలను అనుభవిస్తున్నాడు. ఇప్పుడు మనం చేయాల్సింది కొత్తగా ఆత్మను సృష్టించడం కాదు (అది ఎప్పుడూ అక్కడే ఉంది). ఆత్మను కప్పి ఉంచిన ఆ అజ్ఞానం అనే మబ్బును… ‘ఆత్మజ్ఞానం’ అనే పెద్ద గాలితో తరిమికొట్టడమే మనం చేయాల్సిన పని. అప్పుడు ఆత్మ అనే సూర్యుడు స్పష్టంగా బయటపడి వెలుగుతాడు. ఆ స్థితినే ‘మోక్షం’ అంటారు.
సూర్యుడు ప్రపంచంలోని వస్తువులన్నింటినీ ఎలాగైతే చూపిస్తాడో, అలాగే అజ్ఞానం తొలగిపోయిన వారిలో… ఆ ‘జ్ఞానం’ పరమాత్మను ప్రకాశింపజేస్తుంది (అనుభవంలోకి తెస్తుంది). అయితే, ‘జ్ఞానం పరమాత్మను చూపిస్తుంది’ అనగానే పరమాత్మ ఏదో జడ పదార్థం (రాయి, రప్ప లాంటిది) అని అనుకోకూడదు. పరమాత్మ స్వయం ప్రకాశ స్వరూపం (దానంతట అదే వెలుగుతుంది). దాన్ని చూపించడానికి టార్చ్ లైట్ లాంటి వేరే కాంతి అవసరం లేదు. నిజానికి ఆ పరమాత్మ వెలుగు వల్లే ప్రపంచంలోని మిగతావన్నీ కనిపిస్తున్నాయి.
ఒక వెలుగుతున్న దీపం మీద కుండను బోర్లిస్తే, ఆ దీపం వెలుగు బయటకు కనిపించదు. ఇది ‘అజ్ఞాన స్థితి’. (ఆత్మ అనే దీపాన్ని అజ్ఞానం అనే కుండ కప్పేసింది). ఎప్పుడైతే ఒక కర్రతో ఆ కుండను పగలగొడతామో, అప్పుడు లోపల ఉన్న దీపం దానంతట అదే బయటకి కనిపిస్తుంది, వెలుగుతుంది. ఇక్కడ కర్ర అంటే ‘జ్ఞానం’. కుండ అంటే ‘అజ్ఞానం’. జ్ఞానం అనే కర్రతో అజ్ఞానం అనే కుండను పగలగొడితే, లోపల ఉన్న ఆత్మ (దీపం) మనకు స్పష్టంగా అనుభవంలోకి వస్తుంది. దీనినే ‘జ్ఞానం ఆత్మను ప్రకాశింపజేయడం’ అంటారు. కాబట్టి, ఎప్పటి నుంచో ఉన్న ఈ మోహం, దుఃఖం నుండి బయటపడాలంటే… ఆత్మజ్ఞానం చాలా అవసరం అని ఈ శ్లోకం ద్వారా స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. అందుకే నిష్కామ కర్మ, భక్తి, ధ్యానం, వైరాగ్యం వంటి సాధనల ద్వారా ఆ జ్ఞానాన్ని సంపాదించడానికి ప్రతి ఒక్కరూ ప్రయత్నించాలి. మోక్షానికి అదే దారి.
“యేషామ్” (వారెవరైనను) అని చెప్పడం వల్ల… ఏ జాతివారైనా సరే, ఆ జ్ఞానాన్ని సంపాదించుకుంటే చాలు, వాళ్ళు కచ్చితంగా తరిస్తారని (మోక్షం పొందుతారని) ఇక్కడ స్పష్టంగా చెప్పారు. ప్రతి జీవి హృదయంలోనూ ఆత్మ దేదీప్యమానంగా వెలుగుతూనే ఉంటుంది (Each soul is potentially divine). కానీ అది ‘అజ్ఞానం’ అనే పొరతో కప్పబడి ఉంది. ఎవరైతే గట్టిగా ప్రయత్నించి, జ్ఞానం ద్వారా ఆ అజ్ఞానపు పొరను తొలగించుకుంటారో… వారికి తమ నిజమైన స్వరూపం అనుభవంలోకి వస్తుంది (అదే మోక్షం). వాళ్ళు ఏ కులం వారైనా సరే, ఇది అందరికీ వర్తిస్తుంది.
ప్రతి జీవి ఒక సూర్యుడి లాంటివాడు. అంతేకాదు, సూర్యులకే సూర్యుడు లాంటివాడు. ‘అక్కడ సూర్యుడు కూడా ప్రకాశించలేడు’ (న తత్ర సూర్యో భాతి) అని శాస్త్రాలు చెప్పినట్లుగా… మన కళ్లకు కనిపించే ఈ సూర్యుడు కూడా ఆ ‘ఆత్మ’ అనే సూర్యుడి ముందు వెలవెలబోతాడు (కాంతిహీనుడైపోతాడు). అంతటి వెలుగు మనలో ఉన్నప్పటికీ, జనాలు చీకటిలో పడి కొట్టుకుంటున్నారు. ఇదే జగన్మాయ అంటే! కాబట్టి సద్గురువులైన మహాత్ముల ద్వారా, మంచి శాస్త్రాల ద్వారా, దేవుడిపై భక్తి ద్వారా… ఆ మాయను పోగొట్టే ‘ఆత్మజ్ఞానం’ అనే మార్గాన్ని తెలుసుకోవాలి. దాని ద్వారా ప్రజలు తమ నిజస్వరూపాన్ని తెలుసుకుని (సాక్షాత్కారం పొంది) ధన్యులు కావాలి.
“తత్పరమ్” – ఆ పరబ్రహ్మస్వరూపమును (తత్ = ఆ, పరమ్ = పరబ్రహ్మస్వరూపము (2) లేక, తత్ = ఆ అజ్ఞానముకంటె, పరమ్ = వేఱగు (పరమాత్మను).