యోగసంన్యస్త కర్మాణం జ్ఞానసంఛిన్నసంశయమ్ ।
ఆత్మవంతం న కర్మాణి నిబధ్నంతి ధనంజయ ॥ 41
యోగసంన్యస్త కర్మాణమ్, జ్ఞాన సంఛిన్న సంశయమ్,
ఆత్మవంతమ్, న, కర్మాణి, నిబధ్నంతి, ధనంజయ.
ధనంజయ = అర్జునా; యోగసన్న్యస్త కర్మాణమ్ = బ్రహ్మజ్ఞానం చేత ధర్మాధర్మకర్మలను త్యజించినవాడూ; జ్ఞాన సంచ్ఛిన్న సంశయమ్ = బ్రహ్మజ్ఞానం చేత సంశయాలన్నీ తొలగినవాడూ; (అయిన) ఆత్మవంతమ్ = అప్రమత్తపురుషుని; కర్మాణి = కర్మలు; న నిబధ్నంతి = బంధించవు.
తా ॥ పరమాత్మ దర్శనంతో ధర్మాధర్మాలు త్యజించినవాడూ (లేక పరమేశ్వరారాధనమనే కర్మయోగంలో కర్మలనన్నిటిని భగవంతునికి అర్పించిన వాడూ, తరువాత లభించిన) జ్ఞానం చేత సమస్త సందేహాలు తొలగినవాడూ అయిన అప్రమత్త పురుషుని కర్మలు (ఇష్టానిష్ట మిశ్ర ఫలోత్పాదకాలై) ప్రతి బంధకాలు కాలేవు. (లేక అతని స్వాభావిక కర్మ గాని, లోకసంగ్రహార్థమైన కర్మ గాని బంధహేతువు కాదు.) (గీత. 18–12 చూ:)
వ్యాఖ్య:-
అసలు ‘కర్మలు (పనులు) ఎవరిని బంధించవు? ఎవరికి పాపపుణ్యాలు అంటుకోవు?’ అనే ముఖ్యమైన ప్రశ్నకు ఇక్కడ జవాబు దొరుకుతుంది. ఎవరైతే ఈ లక్షణాలతో ఉంటారో, వారిని కర్మలు బంధించలేవు:
- ఫలాపేక్ష లేనివాడు: చేసిన పని ఫలితాన్ని వదిలేసి, దాన్ని ఈశ్వరుడికి అర్పించేవాడు.
- సంశయాలు లేనివాడు: జ్ఞానం ద్వారా అన్ని అనుమానాలను (Doubts) పోగొట్టుకున్నవాడు.
- ఆత్మ నిష్ఠుడ: ఎప్పుడూ ‘నేను ఆత్మను’ అనే స్థితిలో ఉండేవాడు.
వీరికి ‘నేను శరీరాన్ని’ అనే భావన ఉండదు. కాబట్టి ‘నేను చేస్తున్నాను’ (కర్తృత్వ భావన) అనే అహంకారం కూడా ఉండదు. అలాంటి వాడు రాత్రింబవళ్లు పనులు చేస్తూనే ఉన్నా… ఆ పనులు అతనికి అంటుకోవు.
బంధం ఎక్కడ ఉంది?
- పని చేయడంలో గానీ, చేయకపోవడంలో గానీ బంధం లేదు.
- ‘ఫలితం కావాలి’ అనే కోరికలోనూ, ‘నేనే చేస్తున్నాను’ అనే అహంకారంలోనూ బంధం ఉంది.
(తామరాకు మీద నీటిబొట్టులా, అతను కర్మల మధ్య ఉన్నా వాటికి అంటుకోడు).
మరియు, జ్ఞాని యొక్క కర్మలన్నీ ‘జ్ఞానాగ్ని’ లో కాలిపోయాయి అని ముందే చెప్పుకున్నాం కదా! కాలిన తాడు కట్టేయలేదు కదా? అలాగే జ్ఞాని చేసే కర్మలు అతన్ని బంధించలేవు.
“జ్ఞానసంఛిన్నసంశయమ్” – జ్ఞానం కలగనంత వరకూ మనిషిని సందేహాలు బాధిస్తూనే ఉంటాయి. కానీ ఎప్పుడైతే ఆ జ్ఞానం ప్రత్యక్ష అనుభవంలోకి వస్తుందో, అప్పుడు ఆ సందేహాలన్నీ పటాపంచలైపోతాయి (పూర్తిగా నశించిపోతాయి).
“ఆత్మవన్తమ్” – ఆత్మలో స్థిరపడినవాణ్ని, బ్రహ్మజ్ఞానం పొందినవాణ్ని ఏ కర్మలూ బంధించలేవు. ఈ ప్రపంచంలో ఒక్క ఆత్మజ్ఞానిని తప్ప మిగతా అందరినీ కర్మలు బంధించేస్తాయి. వారు ఎంత డబ్బున్నవారైనా, ఎంత బలవంతులైనా, పెద్ద చదువులు చదువుకున్నవారైనా, ఎంత అందమైనవారైనా సరే—వారికి కర్మ బంధం తప్పదు. కాబట్టి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని సంపాదించి, ఆత్మవంతులు కావడానికే అందరూ ప్రయత్నించాలి.