శ్రద్ధావాన్ లభతే జ్ఞానం తత్పరః సంయతేంద్రియః ।
జ్ఞానం లబ్ధ్వా పరాం శాంతిం అచిరేణాధిగచ్ఛతి ॥ 39
శ్రద్ధావాన్, లభతే, జ్ఞానమ్, తత్పరః, సంయతేంద్రియః,
జ్ఞానమ్, లబ్ధ్వా, పరామ్, శాంతిమ్, అచిరేణ, అధి గచ్ఛతి.
శ్రద్ధావాన్ = శ్రద్ధావంతుడూ; తత్పరః = గురుసేవాతత్పరుడూ; సంయతేంద్రియః = జితేంద్రియుడూ; (అగువాడు) జ్ఞానమ్ = బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని; లభతే = పొందుతాడు; జ్ఞానమ్ = ఆత్మజ్ఞానాన్ని; లబ్ధ్వా = పొంది; అచిరేణ = వెంటనే; పరాం శాంతిమ్ = మోక్షాన్ని; అధిగచ్ఛతి = పొందుతాడు.
తా ॥ శ్రద్ధాళుమా, గురుసేవారతుడూ, జితేంద్రియుడూ అయిన ముముక్షువు తత్త్వజ్ఞానాన్ని పొందగలడు. (జ్ఞానలాభ పర్యంతం చిత్తశుద్ధి కొరకు కర్మయోగం అవశ్యం అనుష్ఠేయమైనది. జ్ఞానలాభానంతరం ఇక ఏ కర్తవ్యమూ లేదు.) అతడు జ్ఞానాన్ని పొంది అతిశీఘ్రంగానే పరమ శాంతిని (మోక్షాన్ని) పొందుతాడు.
వ్యాఖ్య:-
అసలు ఆ జ్ఞానం ఎవరికి దొరుకుతుంది? ఎవరైతే ఈ మూడు సుగుణాలు (Qualities) కలిగి ఉంటారో, వారికి మాత్రమే జ్ఞానం లభిస్తుందని ఇక్కడ స్పష్టంగా చెప్పారు. ఆ మూడు అర్హతలు ఏంటంటే:
- శ్రద్ధ (Shraddha): గురువు చెప్పే మాటల మీద, శాస్త్రం మీద గట్టి నమ్మకం మరియు నేర్చుకోవాలనే తీవ్రమైన ఆసక్తి.
- తదేకనిష్ఠ (Dedication): ‘నాకు ఆ జ్ఞానం తప్ప వేరే ఏదీ వద్దు’ అని దాని మీదే పూర్తిగా మనసు లగ్నం చేయడం (పట్టుదల).
- ఇంద్రియ నిగ్రహం (Self-Control): మనసును, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకోవడం.
ఈ మూడు లక్షణాలు ఎవరికైతే ఉండవో… వారు ఎంత ప్రయత్నించినా జ్ఞానాన్ని పొందలేరు.
శ్రద్ధ – మనం ఏ పని చేసినా సరే, అందులో మనకు ఎంత ‘శ్రద్ధ’ (Dedication/Interest) ఉంటే… ఫలితం అంత అద్భుతంగా ఉంటుంది. ముఖ్యంగా ఆధ్యాత్మిక విషయాల్లో… గురువు మీద, దేవుడి మీద, లేదా శాస్త్రాల మీద మనకు ఎంత ఎక్కువ నమ్మకం ఉంటే, వారి నుంచి మనకు అంత ఎక్కువ లాభం (ఉత్తమ ఫలం) దక్కుతుంది. సాధన మొదలుపెట్టేటప్పుడు మనసులో ఒకటే గట్టి నమ్మకం (అచంచల విశ్వాసం) ఉండాలి: ‘ఇది నాకు కచ్చితంగా మంచి చేస్తుంది, ఇది తప్పక ఫలిస్తుంది’ అని. అంతే తప్ప… ‘అమ్మో! ఇది వర్కవుట్ అవుతుందో లేదో? అసలు దీని వల్ల లాభం ఉంటుందో ఉండదో?’ అని అనుమానంతో (Doubts) అస్సలు ఉండకూడదు. సగం నమ్మకం, సగం అనుమానంతో చేస్తే ఫలితం రాదు. అందుకే భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు చాలా సార్లు ఈ ‘శ్రద్ధ’ అనే గుణం గురించి పదే పదే నొక్కి చెప్పారు. (శ్రద్ధావాన్ లభతే జ్ఞానం – శ్రద్ధ ఉన్నవాడికే జ్ఞానం లభిస్తుంది అని).
“తత్పరః” – ఇక జ్ఞానాన్ని పొందడానికి ఉండాల్సిన రెండవ అర్హత – ‘తత్పరత్వం’ (తదేకనిష్ఠ). అంటే… ఏదో పార్ట్ టైమ్ (Part-time) పనిలా కాకుండా, పూర్తి పట్టుదలతో, ఏకాగ్రతతో దాని మీదే దృష్టి పెట్టడం.
దీనిని ఎలా ఆచరించాలి?
- త్రికరణ శుద్ధి: మన శరీరం, మన మాట, మన మనసు… ఈ మూడూ కూడా ఆ జ్ఞానాన్ని పొందడం కోసమే పనిచేయాలి.
- ఫోకస్ (Focus): అనవసరమైన పనులు, కాలక్షేపాలు తగ్గించుకోవాలి. కేవలం ‘జ్ఞానం పొందడమే’ ఏకైక లక్ష్యంగా పెట్టుకుని మనసును దాని మీదే నిలపాలి.
మనసు యొక్క శక్తి వేరు వేరు పనుల మీద చెల్లాచెదురు కాకుండా (Scattered), ఒక్క విషయం మీదే కేంద్రీకరిస్తే… అక్కడ అఖండమైన శక్తి పుడుతుంది. (ఎలాగైతే సూర్యకిరణాలు విడివిడిగా ఉంటే వేడి తక్కువగా ఉంటుంది, కానీ భూతద్దం ద్వారా వాటిని ఒక్క బిందువు దగ్గర కేంద్రీకరిస్తే నిప్పు పుడుతుందో… అలాగే మనసు కూడా). అప్పుడు ఆ లక్ష్యం ‘కరతలామలకం’ అవుతుంది. (అంటే: అరచేతిలో పెట్టిన ఉసిరికాయ ఎంత స్పష్టంగా, సులభంగా దొరుకుతుందో… అంత సులభంగా జ్ఞానం దక్కుతుంది). కాబట్టి… మనసును బయట ప్రపంచం (దృశ్య విషయాల) నుంచి వెనక్కి తిప్పి, పరమాత్మ వైపు మళ్ళించి గట్టిగా ప్రయత్నిస్తే… ఆ జ్ఞానం చాలా త్వరగా సిద్ధిస్తుంది.
“సంయతేంద్రియః” – జ్ఞానాన్ని పొందడానికి ఉండాల్సిన మూడవ ముఖ్యమైన అర్హత – ‘ఇంద్రియ నిగ్రహం’ (Sense Control). మన కళ్లు, చెవులు వంటి ఇంద్రియాలు ఎప్పుడూ బయట ప్రపంచం వైపు, ఆకర్షణల (విషయాల) వైపు పరిగెడుతుంటే… ఆ ఇంద్రియాల వెనకే మనసు కూడా పరిగెడుతుంది. అలా మనసు బయట తిరుగుతున్నంత కాలం, మన హృదయం లోపల ఉన్న ‘ఆత్మ’ను అది ఎప్పటికీ తెలుసుకోలేదు. ఎందుకంటే మనసు బయట బిజీగా ఉంటే, లోపల ఏకాగ్రత (Focus) కుదరదు కదా! మనసును లోపలికి తిప్పాలి (అంతర్ముఖత్వం). ఇంద్రియాలను అదుపు చేస్తే తప్ప ఇది సాధ్యం కాదు.
శ్లోకంలో ఇంద్రియ నిగ్రహం ఉన్నవాడు అని చెప్పడానికి కేవలం ‘యతేంద్రియః’ అనలేదు, ‘సంయతేంద్రియః’ అన్నారు.
- యత = నిగ్రహం.
- సంయత = మేలిరకం నిగ్రహం (బాగా, పూర్తిగా అదుపులో ఉంచుకోవడం).
దీని అర్థం ఏంటంటే… ఏదో పైపై కంట్రోల్ సరిపోదు, ఇంద్రియాలను పూర్తిగా, గట్టిగా అదుపులో పెట్టుకోవాలి. ఎందుకంటే సాధకుడికి ఈ ఇంద్రియాలే బద్ధ శత్రువులు. ఒక రాజు సామ్రాజ్యాన్ని గెలవాలంటే ముందు శత్రువులను ఎలా జయించాలో… అలాగే మనం ‘ఆత్మ’ అనే సామ్రాజ్యాన్ని పొందాలంటే ముందు ఈ ఇంద్రియాలు అనే శత్రువులను జయించాల్సిందే. అందుకే జ్ఞానానికి ఇది అత్యవసరం.
మనం ఇంతకుముందు చెప్పుకున్నట్లు… శ్రద్ధ, ఏకాగ్రత (తదేకనిష్ఠ), ఇంద్రియ నిగ్రహం అనే మూడు లక్షణాలతో ‘జ్ఞానాన్ని’ సంపాదిస్తే వచ్చే ఫలితం ఏంటి? దానికి సమాధానం: ‘పరమ శాంతి’. (గుర్తుంచుకోండి, ఇది మామూలు శాంతి కాదు, అత్యున్నతమైన శాంతి. దాన్నే ‘మోక్షం’ అంటారు).
జ్ఞానం వచ్చిన వెంటనే, ఏమాత్రం ఆలస్యం లేకుండా (వెనువెంటనే) జీవుడికి ఈ శాంతి లభిస్తుంది. శ్లోకంలో ‘అచిరేణ’ (చాలా త్వరగా/వెంటనే) అని వాడారు. సూర్యుడు ఉదయించగానే… అప్పటిదాకా ఉన్న చీకటి అంతా ఒక్క క్షణంలో పారిపోయి, నాలుగు దిక్కులా వెలుగు ఎలా నిండుతుందో… అలాగే జ్ఞానోదయం అవ్వగానే… సంసార దుఃఖం అంతా మాయమైపోయి, మోక్షం అనే ‘పరమ శాంతి’ వెంటనే దొరుకుతుంది.
ఈ రోజుల్లో చాలామంది ‘శాంతి ఎక్కడ దొరుకుతుంది? దానికి మార్గం ఏది?’ అని అడుగుతున్నారు. దానికి భగవంతుడు ఇక్కడ క్లియర్ కట్ సమాధానం ఇచ్చారు: ‘ఓ మనుషులారా! మీకు పరమ శాంతి కావాలంటే… ఆత్మజ్ఞానాన్ని సంపాదించండి’ అని గట్టిగా చెబుతున్నారు. బయట కనిపించే వస్తువులు, డబ్బు, పదవుల వల్ల దొరికేది ‘అల్ప శాంతి’ (చిన్నపాటి సుఖం) మాత్రమే. అది పరమ శాంతి కాదు. కాబట్టి ఆ చిన్న చిన్న వాటి కోసం ఆశపడకుండా… జ్ఞానం వల్ల వచ్చే ఆ గొప్ప శాంతి కోసమే ప్రయత్నించాలి. శాంతికి ఉన్న ఒకే ఒక ‘రాజబాట’ (Royal Path) ను భగవంతుడు ఇక్కడ చూపించారు. కాబట్టి అశాంతితో బాధపడేవారంతా, ఆ దారిలో కృషి చేసి ఎందుకు శాంతిని పొందకూడదు?