తద్విద్ధి ప్రణిపాతేన పరిప్రశ్నేన సేవయా ।
ఉపదేక్ష్యంతి తే జ్ఞానం జ్ఞానినస్తత్త్వదర్శినః ॥ 34
తత్, విద్ధి, ప్రణిపాతేన, పరిప్రశ్నేన, సేవయా,
ఉపదేక్ష్యంతి, తే, జ్ఞానమ్, జ్ఞానినః, తత్త్వదర్శినః.
ప్రణిపాతేన = ప్రణామం చేతా; పరిప్రశ్నేన = ప్రశ్నించుటచేతా; సేవయా = శుశ్రూష చేతా; తత్ = ఆ బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని; విద్ధి = తెలుసుకో; తత్త్వదర్శినః = తత్త్వవేత్తలైన; జ్ఞానినః = జ్ఞానులు; తే = నీకు; జ్ఞానమ్ = జ్ఞానాన్ని; ఉపదేక్ష్యంతి = ఉపదేశిస్తారు.
తా ॥ ప్రణామం చేసి, ప్రశ్నించి, పరిచర్య చేసి బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని అర్థించు. తత్త్వద్రష్టలైన జ్ఞానులు నీకు ఆ బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని ఉపదేశించగలరు. (ముండకోపనిషత్తు: 2–2–7 చూ.)
వ్యాఖ్య:-
జ్ఞానమే అన్నింటికంటే గొప్పదని కిందటి శ్లోకంలో చెప్పారు కదా? అయితే ఆ జ్ఞానం మనకు ఎలా వస్తుంది? ఎవరి వల్ల వస్తుంది? అనే ప్రశ్నలకు ఈ శ్లోకంలో సమాధానం ఇచ్చారు.
“తత్త్వదర్శినః” – ఆ గొప్ప ఆత్మజ్ఞానం ఎవరి వల్ల పడితే వారి వల్ల లభించదు. సత్యాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకున్న మహాత్ముల (జ్ఞానుల) వల్లే అది దొరుకుతుంది. శ్లోకంలో ‘తత్త్వదర్శినః’ (సత్యాన్ని దర్శించినవారు) అనే పదాన్ని వాడారు. దీనికి అర్థం ఏంటంటే:
- కేవలం పుస్తకాలు చదివి, ఉపన్యాసాలు ఇచ్చే ‘వాచా వేదాంతుల’ (Lip-service knowledge) వల్ల జ్ఞానం రాదు.
- పరమాత్మ తత్త్వాన్ని ప్రత్యక్షంగా అనుభవించిన వారి వల్లే అది లభిస్తుంది.
ప్రపంచంలో వేదాంతం గురించి క్లాసులు చెప్పేవాళ్లు, పండితులు చాలామంది ఉండొచ్చు. కానీ, దాన్ని స్వయంగా అనుభవించి చెప్పేవారు చాలా అరుదుగా ఉంటారు. అలాంటి అనుభవజ్ఞుల మాటలకే లోకంలో నిజమైన విలువ ఉంటుంది.
‘దర్శినః’ (చూసినవారు) అనే పదం మనకు రెండు ముఖ్య విషయాలను చెబుతోంది:
- దేవుడు పుస్తకాల్లో లేడు: పరమాత్మ అంటే కేవలం పుస్తకాల్లో రాసి ఉంచిన ఒక విషయం (Theory) కాదు.
- అందరూ చూడవచ్చు: సరైన ప్రయత్నం చేస్తే ప్రతి ఒక్కరూ దేవుడిని కళ్ళారా చూడవచ్చు (అనుభవించవచ్చు). ఈ విషయం సాధకులకు ఎంతో ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది.
చూడటం అంటే… ఎదురుగా ఉన్న ఆవునో, గోడనో చూసినట్లు దేవుడిని మనకంటే వేరుగా చూడటం కాదు. ఆయన మన ‘ఆత్మ స్వరూపం’ గానే (మనలో ఉన్నవాడిగా) అనుభవంలోకి వస్తాడు.
అలాంటి మహాత్ములు మనకు జ్ఞానాన్ని బోధిస్తారు. కానీ వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరికీ బోధిస్తారా? అంటే బోధించరు. దానికి మూడు షరతులు (Conditions) ఉన్నాయి. ఆ మూడు అర్హతలు ఉన్నవారికి మాత్రమే వారు జ్ఞానాన్ని ఇస్తారు. అవి ఏంటంటే…
(1) “ప్రణిపాతేన” – జ్ఞానాన్ని పొందడానికి మొదటి షరతు ‘ప్రణిపాతం’ (సాష్టాంగ నమస్కారం). దీని అర్థాన్ని ఇక్కడ వివరంగా చెప్పారు:
- పాతము = పడటం.
- నిపాతము = బాగా పడటం.
- ప్రణిపాతము = పూర్తిగా, శరణాగతితో కాళ్ళపై పడటం.
సాధకుడు గురువు దగ్గరికి వెళ్ళినప్పుడు… భక్తితో, పూర్తి వినయంతో సాష్టాంగ నమస్కారం చేయాలి. తనలో ఉన్న గర్వాన్ని, అహంకారాన్ని, దర్పాన్ని అక్కడే కక్కివేయాలి (వదిలేయాలి). ‘నేను గొప్ప’ అనే భావన అస్సలు ఉండకూడదు.
ఎందుకంటే ‘నేను’ అనే అహంకారం (దేహాభిమానం) అనే దయ్యం మనసులో ఉన్నంత వరకు, గురువు చెప్పే బోధ లోపలికి వెళ్ళదు. ఉదాహరణకు మురికిగా ఉన్న గుడ్డకు రంగు అంటుకోదు కదా? అలాగే అహంకారం ఉన్న మనసుకి జ్ఞానం అంటదు. సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తే ఆ అహంకారం చచ్చిపోతుంది. అందుకే సాధకుడికి ఇది చాలా అవసరం.
‘నిలబడి దండం పెడితే సరిపోదా? లేదా కొంచెం వంగి నమస్కరిస్తే చాలదా?’ అని. చాలదు. శరీరంలోని ఎనిమిది అంగాలు నేలకు తగిలేలా సాష్టాంగ నమస్కారం చేయాల్సిందే. ఇది కేవలం నమస్కారం కాదు, ఇది ఒక గొప్ప సాధన. ఇలా చేయడం వల్ల మన శరీరానికి, మనసుకు పట్టిన ‘అహంకారం అనే కొవ్వు’ కరిగిపోతుంది. నిజానికి మహాత్ములైన గురువులకు మన నమస్కారాలు అవసరం లేదు, వాళ్ళు వాటిని ఆశించరు. కానీ… వచ్చిన శిష్యుడిలో వినయం ఉందా లేడా? అని పరీక్షించడానికే వాళ్ళు దీనిని చూస్తారు. వినయం ఉందని నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే ఉపదేశం చేస్తారు.
ప్రపంచం దృష్టిలో ఒక మనిషి ఎంత గొప్పవాడైనా కావచ్చు. పెద్ద ఆఫీసర్ (అధికారి) కావచ్చు, లేదా రాజులకు రాజే కావచ్చు! కానీ… దేవుడి దగ్గర, గురువు దగ్గర, ఆత్మజ్ఞానుల దగ్గర ఆ అధికారాలు, ఆ దర్పం అస్సలు చెల్లవు. ఆధ్యాత్మికంగా చూస్తే (పరమార్థ దృష్టిలో), మనం బయట అనుభవించే పదవులకు, హోదాలకు విలువే లేదు. మన దగ్గర ఉన్న డబ్బు బలం, కండ బలం (భౌతిక సంపద)… దైవ బలం (ఆధ్యాత్మిక సంపద) ముందు తలవంచాల్సిందే. కేవలం ‘బ్రహ్మబలం’ (ఆధ్యాత్మిక శక్తి) మాత్రమే నిజమైన బలం. దీనికి అందరికీ తెలిసిన విశ్వామిత్రుడు – వశిష్టుడి కథే ఉదాహరణ. విశ్వామిత్రుడు అప్పట్లో గొప్ప రాజు. ఆయన దగ్గర అపారమైన సైన్యం, ఆయుధ బలం ఉన్నాయి. కానీ వశిష్ట మహర్షి తపోశక్తి ముందు అవేవీ పని చేయలేదు. అప్పుడు విశ్వామిత్రుడు రియలైజ్ అయ్యి ఇలా అన్నాడు: “ధిక్ బలం క్షత్రియ బలం – బ్రహ్మతేజో బలం బలమ్” (ఛీ! ఈ రాజుల బలం, కండ బలం ఒక బలమేనా? బ్రహ్మతేజస్సు బలమే అసలైన బలం). వెంటనే వశిష్టుడికి సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి, తపస్సు చేసి చివరికి ‘బ్రహ్మర్షి’ అయ్యాడు.
అందుకే:
- పాత కాలంలో చక్రవర్తులైనా, ఈ కాలంలో కోటీశ్వరులైనా సరే… అడవుల్లో గోచీ (కౌపీనం) మాత్రమే కట్టుకుని ఉండే జ్ఞానుల దగ్గరికి వెళ్ళి, చేతులు కట్టుకుని, సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి జ్ఞానాన్ని పొందుతుంటారు.
- ఒకవేళ ఎవరైనా “నేను గొప్పవాడిని” అనే గర్వంతో గురువు దగ్గరికి వెళ్తే… ఆ అహంకారాన్ని చూసి గురువులు వారికి ఏమీ చెప్పరు. దానివల్ల చివరికి నష్టపోయేది ఎవరు? ఆ వచ్చినవాడే కదా!
అందుకే అన్ని మతాల ప్రార్థనా స్థలాల్లోనూ… లోపలికి వెళ్ళేటప్పుడు చెప్పులు, తలపాగా (Paggadi/Turban) తీసేయమని చెబుతారు. ఎందుకంటే తలపాగా అనేది అధికారానికి, చెప్పులు అనేవి దేహానికి సంబంధించిన అహంకారాన్ని పెంచే వస్తువులు. వాటిని బయటే వదిలేసి, వినయంతో లోపలికి వెళ్ళాలి.
(2) “పరిప్రశ్నేన” – పైన చెప్పినట్లుగా, పెద్దలకు సాష్టాంగ నమస్కారం చేసిన తర్వాత, సమయం సందర్భం చూసుకుని చాలా వినయంతో మన సందేహాలను అడగాలి. అందుకే ఇక్కడ కేవలం ‘ప్రశ్న’ అనకుండా ‘పరిప్రశ్న’ అని చెప్పారు. అంటే ఎదురుతిరిగేలా కాకుండా, మృదువైన మాటలతో, భక్తిభావంతో అడగాలని అర్థం.
(3) “సేవయా” – జ్ఞానాన్ని పొందడానికి ఉండాల్సిన మూడవ అర్హత – ‘సేవ’ (గురు సేవ). మనం పెద్దలకు, గురువులకు సేవ చేసి వాళ్ళ అనుగ్రహాన్ని (ఆశీర్వాదాన్ని) సంపాదించుకోవాలి. సేవ చేయడం ద్వారానే గురువుగారి మనసును గెలుచుకోగలం. గురువుగారి దయ, వారి చల్లని చూపు (కటాక్షం) మనపై లేకపోతే… ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో (పరమార్థ రంగంలో) మనం ఒక్క అడుగు కూడా ముందుకు వేయలేము. అందుకే గురుసేవ, దైవసేవ చాలా అవసరమని మన శాస్త్రాలు ఘోషిస్తున్నాయి. మనం ‘మాయ’ను (ఈ సంసార బంధాలను) దాటాలంటే… అప్పటికే ఆ మాయను జయించిన మహనీయుల సాయం, అండదండలు కచ్చితంగా ఉండాలి. (నదిని దాటాలంటే, అప్పటికే ఈత వచ్చిన వాడిని పట్టుకున్నట్లు). అందుకే గురుసేవలో అంత గొప్ప ప్రయోజనం ఉంది.
ఈ విధంగా…సాష్టాంగ నమస్కారం (వినయం), పరిప్రశ్న (సందేహాలు అడగడం), సేవ (గురుకైంకర్యం)…ఈ మూడింటిని ఎవరైతే ఆచరణలో పెడతారో, వారిపై మహనీయులు తమ దయను కురిపించి ‘తప్పక ఉపదేశిస్తారు’ అని ఇక్కడ ఏమాత్రం అనుమానం లేకుండా (అసందిగ్ధంగా) తేల్చి చెప్పారు. శిష్యుడు తన బాధ్యతను (వినయం, సేవ) సరిగ్గా నిర్వర్తిస్తే… గురువు తన బాధ్యతను (జ్ఞాన బోధ) కచ్చితంగా నెరవేరుస్తారు. శిష్యుడే తన ధర్మాన్ని మర్చిపోతే, ఇక గురువు నుంచి బోధను ఆశించడం వృథా.
అసలు గురువులు ఏం ఉపదేశిస్తారు? కేవలం ‘జ్ఞానాన్ని’. అజ్ఞాన చీకటిలో ఉన్నవారికి కావాల్సింది అదే కదా! ఏది సత్యమో, ఏది శాశ్వతమో దాన్నే వారు బోధిస్తారు. అది పొందిన శిష్యుడు ధన్యుడు అవుతాడు. ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో ముందుకు వెళ్లాలంటే గురువు సాయం ఎంత అవసరమో, గురువు దగ్గర శిష్యుడు ఎంత పద్ధతిగా మెలగాలో ఈ శ్లోకం స్పష్టంగా చెబుతోంది. మోక్షం కావాలనుకునే వారు దీన్ని బాగా గమనించాలి.
సాక్షాత్తు శ్రీకృష్ణుడే అర్జునుడికి గీతను బోధిస్తున్నాడు కదా! మరి మళ్ళీ అర్జునుడిని ‘వేరే జ్ఞానుల దగ్గరికి వెళ్లి తెలుసుకో’ అని ఎందుకు చెప్పాడు? దీనికి రెండు కారణాలు ఉండవచ్చు:
- తాను చెప్పిన జ్ఞానం అర్జునుడి మనసులో ఇంకా బాగా బలపడాలని (Cross-verification/Confirmation కోసం).
- లేదా… భవిష్యత్తులో ప్రజలందరూ ‘గురువు దగ్గరికి వెళ్ళే నేర్చుకోవాలి’ అనే పద్ధతిని అలవాటు చేసుకోవాలని (లోకానికి ఒక దారి చూపించడానికి)