యజ్ఞశిష్టామృతభుజో యాంతి బ్రహ్మ సనాతనమ్ ।
నాయం లోకోఽస్త్యయజ్ఞస్య కుతోఽన్యః కురుసత్తమ ॥ 31
యజ్ఞ శిష్టామృత భుజః, యాంతి, బ్రహ్మ, సనాతనమ్,
న, అయమ్, లోకః, అస్తి, అయజ్ఞస్య, కుతః, అన్యః, కురుసత్తమ.
కురుసత్తమ = కురుశ్రేష్ఠా; యజ్ఞ శిష్ట అమృత భుజః = యజ్ఞానంతరం మిగులు అమృతాన్ని భుజించేవారు; సనాతనమ్ = శాశ్వతమైన; బ్రహ్మ = బ్రహ్మాన్ని; యాంతి = పొందుతారు; అయజ్ఞస్య = యజ్ఞరహితునికి; అయమ్ = ఈ; లోకః = లోకం; నాస్తి = లేదు; అన్యః = పరలోకం; కుతః = ఎక్కడిది?
తా ॥ యజ్ఞానంతరం మిగిలే అమృతాన్ని భుజించేవారు నిత్యమైన బ్రహ్మాన్ని పొందుతున్నారు. కురుశ్రేష్ఠా! యజ్ఞం చేయనివారికి అల్పసుఖయుక్తమైన ఈ లోకమే లేదు. పెక్కు సుఖాలతో కూడిన పరలోకమెక్కడ?
వ్యాఖ్య:-
ఇప్పటి వరకు రకరకాల యజ్ఞాల గురించి చెప్పిన భగవంతుడు, ఇప్పుడు వాటి గొప్పతనాన్ని (మాహాత్మ్యాన్ని) వివరిస్తున్నాడు. మనం పైన చెప్పుకున్న యజ్ఞాలలో (మంచి పనులలో)… అన్నీ గానీ, కొన్ని గానీ, కనీసం ఒక్కటైనా సరే ఆచరించి, లేదా ఏదైనా దైవకార్యం చేసి, ఆ తర్వాత మనం తినే అన్నం సాధారణమైనది కాదు. అది ‘అమృతం’ గా మారిపోతుంది. అందుకే, అలాంటి యజ్ఞప్రసాదాన్ని (యజ్ఞశిష్టం) తినేవాళ్ళు ‘యాన్తి బ్రహ్మ సనాతనమ్’ (శాశ్వతమైన పరబ్రహ్మాన్ని పొందుతారు) అని ఇక్కడ చెప్పారు. అంటే వారికి ఇక పుట్టుక, చావు అనేవి ఉండవు.
దీని వెనుక ఉన్న అసలు కారణం (Logic) ఇదే:
- పాప నాశనం: యజ్ఞం లేదా దైవకార్యం చేయడం వల్ల పాపాలు నశించిపోతాయి (క్రిందటి శ్లోకంలో చెప్పినట్లు).
- చిత్త శుద్ధి: పాపాలు పోతే మనసులోని మలినం పోయి, అది స్వచ్ఛంగా మారుతుంది.
- ఆత్మ దర్శనం: ఆ స్వచ్ఛమైన మనసులో ‘ఆత్మ’ దేదీప్యమానంగా ప్రకాశిస్తుంది.
- మోక్షం: చివరికి మనసు ఆత్మలో పూర్తిగా లీనమైపోతుంది, కేవలం ఆత్మ మాత్రమే మిగులుతుంది. ఇదే ‘సనాతన బ్రహ్మ పదవి’.
అందుకే యజ్ఞం చేయగా మిగిలినది భుజించేవారు నేరుగా దేవుడిని చేరుకుంటారు. అహా! ఇది ఎంత అద్భుతమైన ఫలితం కదా!
ఏ పనైనా ఎంత గొప్పదో తెలియాలంటే, ఆ పని చేయడం వల్ల వచ్చే ఫలితం ఎంత గొప్పదో చూడాలి. ఇక్కడ మనం చెప్పుకున్న ‘యజ్ఞం’ (నిస్వార్థ సేవ లేదా సాధన) వల్ల వచ్చే ఫలితం సాక్షాత్తు ఆ పరబ్రహ్మమే (దేవుడే). అంత గొప్ప ఫలితం వస్తుందంటే, ఆ యజ్ఞం ఎంత గొప్పదో మనం ఊహించుకోవచ్చు.
- ప్రాపంచిక ఫలితాలు: ప్రపంచంలో మనం ఎంతో కష్టపడితే కొంచెం డబ్బో, పొలమో, కీర్తి ప్రతిష్టలో వస్తాయి. కానీ అవన్నీ క్షణికం (కాసేపే ఉంటాయి). ఈ శరీరం ఉన్నంత వరకే అవి ఉంటాయి, శరీరం పోగానే అవన్నీ నశించిపోతాయి.
- ఆధ్యాత్మిక ఫలితం: కానీ ‘బ్రహ్మం’ (దైవ స్థితి) అలా కాదు. అది సనాతనమైనది, ఎప్పటికీ నాశనం లేనిది.
ఎప్పటికైనా, ఎవరైనా చేరాల్సిన చివరి గమ్యం అదే కదా! అలాంటప్పుడు, ఆ గొప్ప స్థితిని ఈ జన్మలోనే ఎందుకు సాధించకూడదు? దాన్ని ఎలా సాధించాలో భగవంతుడే స్వయంగా ఉపాయం చెప్పాడు కదా! అదే ‘యజ్ఞం’. యజ్ఞం అంటే – దేవుని పని చేయడం, ఆధ్యాత్మిక సాధన చేయడం, ఇతరులకు మేలు చేయడం. ఇవి ఎన్ని రకాలుగా చేయవచ్చో ఇంతకుముందే వివరంగా చెప్పుకున్నాం. వాటిని ఆచరిస్తే చాలు, ఆ గమ్యాన్ని చేరుకోవచ్చు.
అందుకే… ‘ఏదో ఒక యజ్ఞం లేదా మంచి పని చేయకుండా నేను అన్నం తినను’ అని ప్రతి ఒక్కరూ గట్టిగా శపథం (నిర్ణయం) తీసుకోవాలి. ఎందుకంటే ఆ నియమమే మెల్లగా మనల్ని మోక్షం వైపు నడిపిస్తుంది. నిస్వార్థంగా పదిమందికి ఉపయోగపడే పని (యజ్ఞం) చేయకుండా తినేవాడు… అన్నం తినడం లేదు, కేవలం పాపాన్ని తింటున్నాడు అని భగవంతుడు ఇదివరకే చెప్పాడు. అలాంటి స్వార్థపరుడికి ఈ లోకంలోనూ సుఖం ఉండదు, చనిపోయాక పరలోకంలోనూ సుఖం ఉండదు. చూశారా! దైవకార్యం చేయని వారికి ఎంత ఘోరమైన పతనం, ఎంతటి దుష్ఫలితం ఉందో! ఎంతో పుణ్యం చేసుకుంటే గానీ రాని ఈ ఉత్తమమైన మానవ జన్మ దొరికినా కూడా… దేవుడి గురించి ఆలోచించకుండా, కళ్ళ ముందు కనిపించే నాశనమైపోయే వస్తువుల కోసమే పాకులాడేవాడు ఎంత తెలివితక్కువవాడు (అవివేకి)? అందుకే భగవంతుడు మంచి పనులు చేయని వారిని ఇలా గట్టిగా హెచ్చరిస్తున్నాడు: ‘ఓ మనుషులారా! ఇంత మంచి జన్మ దొరికినా కూడా, మీరు మంచి పనులు చేయకపోతే, దైవ సాధన కొంచెమైనా చేయకపోతే… మీకు ఈ లోకంలోనూ ఆనందం దక్కదు, పరలోకంలోనూ ఆనందం దక్కదు.’ కాబట్టి భగవంతుడి మాట మీద నమ్మకం ఉంచి, ప్రతి ఒక్కరూ ఈ యజ్ఞాలను (సేవ/సాధనలను) తప్పకుండా ఆచరించాలి.
“యజ్ఞశిష్టాశినః” – ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన సందేహం రావచ్చు. శ్లోకంలో ‘యజ్ఞం చేయగా మిగిలిన అన్నాన్ని (అమృతాన్ని) తినేవారు’ అని చెప్పారు కదా! కానీ, భగవంతుడు పైన చెప్పిన ప్రాణాయామం, ఇంద్రియ నిగ్రహం, జ్ఞానం, తపస్సు… ఇలాంటి యజ్ఞాలలో అసలు ‘అన్నం’ (ఆహారం) అనే ప్రసక్తే ఉండదు కదా? అక్కడ తినడానికి ఏముంటుంది? అందుకే ఈ మాటకు రెండు రకాలుగా అర్థం చెప్పుకోవాలి:
- మొదటి అర్థం: మనం ఈ యజ్ఞాలు లేదా సాధనలు (ధ్యానం, ప్రాణాయామం మొదలైనవి) పూర్తి చేసిన తర్వాత… మనం తినే సాధారణ భోజనం కూడా ‘అమృతం’ లా మారిపోతుంది. ఆ పవిత్రమైన ఆహారాన్ని తినడం వల్ల పాపాలు పోతాయి.
- రెండవ అర్థం (లోతైన అర్థం): ఇక్కడ ‘తినడం’ అంటే నోటితో భోజనం చేయడం అని మాత్రమే కాదు. ఈ యజ్ఞాలు (సాధనలు) చేయడం వల్ల మనసుకు ఒక రకమైన ‘గొప్ప ప్రశాంతత’, ‘సాత్త్వికమైన ఆనందం’ కలుగుతాయి. ఆ అమృతం లాంటి ప్రశాంతతను అనుభవించడమే… ‘యజ్ఞశిష్టాన్ని (అమృతాన్ని) తినడం’ అని అర్థం చేసుకోవాలి.