శ్రీ భగవానువాచ :
ఇమం వివస్వతే యోగం ప్రోక్తవానహమవ్యయమ్ ।
వివస్వాన్ మనవే ప్రాహ మనురిక్ష్వాకవేఽబ్రవీత్ ॥ 1
ఇమమ్, వివస్వతే, యోగమ్, ప్రోక్తవాన్, అహమ్, అవ్యయమ్,
వివస్వాన్, మనవే, ప్రాహ, మనుః, ఇక్ష్వాకవే, అబ్రవీత్.
అహమ్ = నేను; వివస్వతే = సూర్యునికి; ఇమమ్ = ఈ; అవ్యయమ్ = అక్షయఫలమైన; యోగమ్ = కర్మ యోగాన్ని; ప్రోక్తవాన్ = చెప్పి ఉన్నాను; వివస్వాన్ = సూర్యుడు; మనవే = (తన పుత్రుడైన) మనువుకు; ప్రాహ = చెప్పాడు; మనుః = మనువు; ఇక్ష్వాకవే = (స్వపుత్రుడైన) ఇక్ష్వాకునికి; అబ్రవీత్ = చెప్పాడు.
తా ॥ శ్రీభగవానుడు పలికెను: నేను అవ్యయమైన* ఈ యోగాన్ని సూర్యునికి బోధించగా, సూర్యుడు తన పుత్రుడైన మనువుకూ, మనువు స్వపుత్రుడైన ఇక్ష్వాకునికి దీనిని ఉపదేశించారు.
వ్యాఖ్య:-
పూర్వం భగవంతుడు ఈ నిష్కామ కర్మయోగాన్ని (దీని ద్వారా వచ్చే జ్ఞానాన్ని) సూర్యుడికి ఉపదేశించాడు. ఆయన ద్వారా క్రమంగా మిగతా రాజర్షులు దీన్ని తెలుసుకోగలిగారు. ఈ గొప్ప యోగం మనిషి మనసును శుద్ధి చేస్తుంది. ఆత్మజ్ఞానాన్ని కలిగించి, సంసార బంధాలను తెంచివేసి, మోక్షాన్ని ఇస్తుంది. అందుకే దీన్ని సాధించిన వారందరూ గొప్ప ఋషులై ముక్తిని పొందారు. వారు సమాజంలో ఏ స్థాయిలో ఉన్నా సరే—బ్రాహ్మణులైనా, రాజులైనా, మరెవరైనా సరే—అందరూ ఈ మార్గంలో అత్యున్నత గమ్యాన్ని పొందారు.
“అవ్యయమ్” – ఈ నిష్కామ కర్మయోగం (ఆధ్యాత్మిక విద్య) మనసును శుద్ధి చేసి, ఎప్పటికీ నాశనం లేని ‘మోక్షం’ అనే ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. అందుకే దీనిని ‘అవ్యయం’ (నాశనం లేనిది) అని చెప్పారు. అంతేకాదు, సత్యం అనేది ఏ కాలంలోనూ నశించదు. కాబట్టి ఆ సత్యాన్ని చేరుకునే మార్గానికి కూడా ఎప్పటికీ నాశనం ఉండదు. అందుకే ఇది శాశ్వతమైనది. కాలమాన పరిస్థితుల వల్ల దీని ప్రచారం కొంచెం తగ్గినా లేదా పెరిగినా, ఇది మాత్రం పూర్తిగా అంతరించిపోదు. అవసరమైనప్పుడు స్వయంగా భగవంతుడే అవతరించి దీనిని మళ్ళీ ఉద్ధరిస్తుంటాడు.