కర్మణ్యకర్మ యః పశ్యేత్ అకర్మణి చ కర్మ యః ।
స బుద్ధిమాన్ మనుష్యేషు స యుక్తః కృత్స్నకర్మకృత్ ॥ 18
కర్మణి, అకర్మ, యః, పశ్యేత్, అకర్మణి, చ, కర్మ, యః,
సః, బుద్ధిమాన్, మనుష్యేషు, సః, యుక్తః, కృత్స్న కర్మకృత్.
యః = ఎవడు; కర్మణి = కర్మలో; అకర్మ = అకర్మలో; అకర్తృత్వాన్ని; యః = ఎవడు; అకర్మణి చ = కర్మయొక్క అభావంలో; కర్మ = బ్రహ్మసాక్షాత్కార సిద్ధిని; పశ్యేత్ = చూస్తాడో; సః = అతడు; మనుష్యేషు = మనుష్యులలో; బుద్ధిమాన్ = జ్ఞాని; సః = అతడు; యుక్తః = యోగి; (మఱియు) కృత్స్నకర్మకృత్ = సర్వకర్మలను ఆచరించినవాడు, కృతకృత్యుడు.
తా ॥ కర్మలో తన అకర్తృత్వాన్ని, నైష్కర్మ్యాన్ని, కర్మను అంటే సర్వకర్మల ఆశయమైన బ్రహ్మాన్ని చూసేవాడు మనుష్యులందరిలోను బుద్ధిమంతుడు, (జ్ఞాని)* యోగయుక్తుడు, సర్వకర్మలకు కర్త* (కృతకృత్యుడు) అవుతున్నాడు.
వ్యాఖ్య:-
కర్మయందు అకర్మను జూచుట :- “మనం ‘నేను చేస్తున్నాను’ అనే అహంకారం లేకుండా, ఫలితాన్ని ఆశించకుండా ఎంత పని చేసినా… ఆ పని మనల్ని ఏమాత్రం బంధించదు. అప్పుడు మనం పని చేస్తున్నా, అసలు ఏ పనీ చేయనట్లే (అకర్మ) లెక్క. ఉదాహరణకు ఒక అద్దం రోజంతా ఎన్నో వస్తువులను చూపిస్తూ (ప్రతిబింబిస్తూ) ఉంటుంది. కానీ ఆ వస్తువులేవీ అద్దానికి అంటుకోవు. అందుకే అది ఎంతో పని చేసినా, ఏ పనీ చేయనట్లే స్వచ్ఛంగా, నిశ్చలంగా ఉంటుంది. అలాగే మహనీయులు కూడా బ్రతకడానికి అవసరమైన పనులు చేస్తారు. కానీ మనసులో ఆసక్తి లేకుండా చేయడం వల్ల… ఆ కర్మ (పని), ‘అకర్మ’ (పని లేని స్థితి) గా మారిపోయి వారికి ఎలాంటి బంధాలనూ కలిగించదు. ఇలా పనిలో పనిలేని స్థితిని చూడటమే ‘కర్మలో అకర్మను చూడటం’. అహంకారంతో, ‘నేనే చేస్తున్నా’ అనే భావనతో, ఫలితంపై ఆశతో చేసే పనులే మనల్ని బంధిస్తాయి. ఆసక్తి లేకుండా చేసే పనులు బంధించవు. అది ఏ పనీ చేయకపోవడంతో సమానం.
ఎవరైతే ఇలా పనిలో ‘అకర్మ’ను (నిశ్చలత్వాన్ని) చూడగలరో, వారే మనుషులందరిలో తెలివైనవారు (బుద్ధిమంతులు) మరియు నిజమైన యోగులు. అలా నిష్కామ కర్మ చేయడం ద్వారా వారు మనసును శుద్ధి చేసుకుంటారు, ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందుతారు, జీవిత లక్ష్యాన్ని సాధిస్తారు. అందుకే గీతలో వారిని ఈ మూడు గొప్ప మాటలతో పొగిడారు:
- బుద్ధిమాన్: జ్ఞాని (తెలివైనవాడు)
- యుక్తః: యోగి (దేవునితో కలిసినవాడు)
- కృత్స్నకర్మకృత్: సమస్త కర్మలు చేసినవాడు (పుణ్యాత్ముడు)
అలా కాకుండా… ‘పని చేయడం అసలు మంచిది కాదు, ఏ పని చేసినా బంధమే, పనులు మానేయాలి’ అని అనుకునేవారు కర్మలోని ఈ రహస్యాన్ని చూడలేరు. వారు తెలివైన వారు కాదు, అజ్ఞానులు (బుద్ధిమాంద్యం కలవారు).
అకర్మయందు కర్మనుజూచుట:- కొంతమంది మనసు నిండా కోరికలు (వాసనలు) పెట్టుకుని, తమ స్వభావాన్ని మార్చుకోకుండానే… పైకి మాత్రం శరీరాన్ని కష్టపెట్టకుండా, ఏ పనీ చేయకుండా సోమరిగా కూర్చుంటారు. అలాంటి వారు ‘మేము ఏ పనీ చేయట్లేదు కదా (అకర్మ)’ అనుకుంటారు. కానీ అందులోనే వాళ్ళని గట్టిగా బంధించే ‘కర్మ’ (పని) దాగి ఉంది. ఎందుకంటే:
- వాళ్ళు పైకి చేతులతో పని చేయకపోయినా, మనసుతో పనులు చేస్తూనే ఉన్నారు.
- శరీరం కదలకుండా ఉన్నా… వాళ్ళ మనసు, ఆలోచనలు, కోరికలు మాత్రం ఆగకుండా పరిగెడుతున్నాయి.
- శరీరం ఒక చోట ఉన్నా, మనసు మాత్రం ముల్లోకాలూ చుట్టి వస్తోంది.
ఇలా ‘ఏ పనీ చేయకుండా కూర్చోవడం’లో కూడా మనల్ని బంధించే కర్మ ఉందని తెలుసుకోవడమే ‘అకర్మలో కర్మను చూడటం’.
మనం తెలుసుకోవాల్సిన విషయం ఏంటంటే… మనల్ని బంధించేది మన కోరికలు, అహంకారం, మనస్సే తప్ప… మన శరీరం కాదు. శరీరాన్ని బలవంతంగా ఆపి, మనసులో పనులు ఊహించుకుంటే అది ‘నటన’ (మిథ్యాచారం) అవుతుందని గత అధ్యాయంలోనే భగవంతుడు చెప్పాడు.
కాబట్టి, ‘ఖాళీగా ఉండటంలో కూడా కర్మ జరుగుతోంది’ అని గ్రహించిన వాళ్ళు వివేకవంతులు (తెలివైనవారు). వారు కూడా మంచి పనులు (ఉత్తమాచరణ) చేస్తూ, క్రమంగా ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొంది జీవిత లక్ష్యాన్ని చేరుకుంటారు. వారే నిజంగా అన్ని కర్మలు పూర్తి చేసినవారు.
ప్రపంచంలో ఎంతోమంది గొప్ప విద్వాంసులు, పండితులు, కవులు ఉండవచ్చు. కానీ వాళ్లందరినీ మనం నిజమైన ‘బుద్ధిమంతులు’ (జ్ఞానులు) అని పిలవలేం. ఎందుకంటే… పరమ సత్యాన్ని ఎవరైతే తెలుసుకుంటారో, వారే నిజమైన తెలివైనవారు. ఇంతకుముందు చెప్పుకున్న ఆ ‘కర్మ రహస్యాన్ని’ (పని వెనుక ఉన్న మర్మాన్ని) అర్థం చేసుకుని, ఆ ప్రకారం నడుచుకునేవాడే నిజమైన బుద్ధిమంతుడని భగవంతుడు ఈ శ్లోకంలో స్పష్టం చేశాడు. అలా నడుచుకునేవాడే జీవిత పరమార్థమైన ‘ఆత్మసాక్షాత్కారాన్ని’ (దైవ దర్శనాన్ని) పొందగలడు. కాబట్టి, మనం కూడా ఆ వివేకాన్ని (తెలివిని) సంపాదించుకుని, మంచి పనులు (ఉత్తమాచరణ) చేస్తూ జీవించడమే మనకు శ్రేయస్కరం (మంచిది).”