ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా ।
కామరూపేణ కౌంతేయ దుష్పూరేణానలేన చ ॥ 39
ఆవృతమ్, జ్ఞానమ్, ఏతేన, జ్ఞానినః, నిత్యవైరిణా,
కామరూపేణ, కౌంతేయ, దుష్పూరేణ, అనలేన, చ.
కౌంతేయ = కుంతీపుత్రా; జ్ఞానినః = జ్ఞానికి; నిత్యవైరిణా = నిత్య శత్రువైన; ఏతేన = ఈ; కామరూపేణ = తృష్ణా రూపాన్ని; దుష్పూరేణ చ = అ-పూరణీయమైన; అనలేన = అగ్ని చేత; జ్ఞానమ్ = వివేక బుద్ధి; ఆవృతమ్ = మరుగుపడుతోంది.
తా ॥ కౌంతేయా! ఈ కామం జ్ఞానికి నిత్యశత్రువు. ఇది అగ్నివలే చల్లారనిది. తృష్ణారూపమైన ఈ కామం చేత వివేకబుద్ధి ఆవృతమవుతోంది.
వ్యాఖ్య:-
కిందటి శ్లోకంలో ‘కామం’ (కోరిక) గురించి కొంచెం పరిచయం చేశారు. కానీ ఇక్కడ దాని గురించి ఇంకా వివరంగా చెబుతున్నారు. సాధకులకు ఈ కామ స్వరూపం గురించి పూర్తిగా తెలియాలన్నది భగవంతుడి ఉద్దేశం. ఎందుకంటే.. శత్రువు బలాబలాలు (Strength and Weakness) బాగా తెలిసినవాడే యుద్ధంలో శత్రువును ఓడించగలడు కదా! అందుకే ఇక్కడ కామాన్ని మరో రెండు ప్రత్యేకమైన విశేషణాలతో (లక్షణాలతో) వర్ణించారు. అవి:
- నిత్యవైరి: అంటే ఎప్పటికీ శత్రువే (ఎప్పుడూ మిత్రుడు కాదు).
- దుష్పూరమగు అగ్ని: అంటే ఎంతకీ నింపడానికి వీలులేని అగ్ని (తీరని ఆకలి).
వీటి గురించి ఇప్పుడు కొంచెం వివరంగా ఆలోచిద్దాం.
“నిత్యవైరిణా” – మోక్షం దొరికేదాకా ఈ ‘కామం’ (కోరిక) ఎన్ని జన్మలైనా సరే మనిషిని వదలదు. అందుకే దీనిని ‘నిత్య శత్రువు’ (శాశ్వత శత్రువు) అని పిలిచారు. బయట ప్రపంచంలో శత్రువులు ఉండొచ్చు. కానీ వాళ్లు కాలక్రమేణా మిత్రులుగా మారిపోవచ్చు. కాబట్టి వాళ్లంతా ‘అనిత్య శత్రువులు’ (తాత్కాలికమైనవారు). కానీ ఎప్పటికీ మనతోనే ఉంటూ, మనల్ని పడగొట్టడానికి ప్రతిక్షణం కాచుకుని ఉండే ఒకే ఒక్క శాశ్వత శత్రువు ఈ ‘కామం’. ఇది ఎప్పటికీ మిత్రుడు కాదు. గొప్ప గొప్ప పండితులను, బలవంతులను, మహారాజులను, చివరకు ఇంద్రుడు, చంద్రుడు లాంటి దేవతలను కూడా ఈ కామం ఒక్క క్షణంలో (తృటిలో) ఓడించి కింద పడేస్తుంది.
సాధనలో ఎంతో ఎత్తుకు ఎదిగినవారైనా సరే.. ఏమాత్రం అజాగ్రత్తగా ఉన్నా, సమయం చూసి వారిని తన వలలో వేసుకుంటుంది. దీన్ని ‘పరమపద సోపాన పటం’ (వైకుంఠపాళి ఆట)లో ఉండే **’పెద్ద పాము’**తో పోల్చవచ్చు. కష్టపడి నిచ్చెనలు ఎక్కి పైకి వెళ్లిన సాధకుడు, ఈ కామం అనే పాము నోట్లో పడితే.. మళ్ళీ జారుకుంటూ కిందకు (మొదటికే) వచ్చేస్తాడు. దీని నుంచి తప్పించుకోవడానికి సాధకులు చాలా గట్టి ప్రయత్నాలు చేయాలి. ఒకవేళ పైకి కోరికలు పోయినట్లు కనిపించినా.. లోపల ‘వాసన’ (Latent tendency/Mental impression) రూపంలో అది ఇంకా దాక్కునే ఉంటుంది. కాబట్టి వివేకం, వైరాగ్యం, ఆత్మవిచారణ అనే ఆయుధాలతో దాన్ని పూర్తిగా (నిశ్శేషంగా) తొలగించినవాడే నిజమైన ధన్యుడు.
“దుష్పూరేణ అనలేన” కామం (కోరిక) అనేది అగ్ని లాంటిది, సముద్రం లాంటిది. దాన్ని ఎవరూ పూర్తిగా నింపలేరు. అగ్నిలో ఎన్ని కట్టెలు (సమిధలు) వేసినా అది “ఇక చాలు” అని అనదు. సముద్రంలో ఎన్ని నదులు వచ్చి చేరినా అది “నిండిపోయాను, ఇక చాలు” అని అనదు. కామం కూడా అంతే. కోరికలను ఎంత అనుభవించినా సరే, ఎవరూ దాన్ని తృప్తి పరచలేరు. అందుకే దీన్ని ఇంతకుముందే ‘మహాశనః’ (గొప్ప తిండిబోతు) అని పిలిచారు. కోరికలను తీర్చుకోవడం ద్వారా తృప్తి పొందాలనుకోవడం ఎలాంటిదంటే.. “అలకని గంపతో (చిల్లుల గంపతో) నీళ్లు తోడటం” లాంటిది. ఆ గంపలో నీళ్లు ఎప్పటికీ నిండవు. అలాగే కామం కూడా “తృప్తోస్మి” (నేను తృప్తి పడ్డాను) అని ఎప్పటికీ అనదు. దాన్ని ఎవరూ ఆపలేరు. మండుతున్న నిప్పులో నెయ్యి పోస్తే అది చల్లారుతుందా? లేదు, ఇంకా భగ్గున మండుతుంది. అలాగే కోరికలను అనుభవించే కొద్దీ అవి పెరుగుతాయే తప్ప తగ్గవు. ఈ విషయంలో భాగవతంలో యయాతి మహారాజు తన అనుభవంతో చెప్పిన మాటలను సాధకులు గుర్తుచేసుకోవాలి. (భోగాల వల్ల కామం చల్లారదు అని ఆయన తెలుసుకున్నాడు).
మరి ఈ కామాన్ని చల్లార్చడం ఎలా? అగ్నిలో కట్టెలు వేయడం మానేస్తే అది దానంతట అదే ఎలా చల్లారిపోతుందో…హృదయంలో భోగాల గురించిన ఆలోచనలను (సంకల్పాలను) పూర్తిగా వదిలేస్తే కామం చల్లారిపోతుంది. కోరికలను వదిలేయడమే మందు తప్ప, అనుభవించడం పరిష్కారం కాదు.
సంస్కృతంలో అలమ్ అంటే ‘చాలు’ అని అర్థం. అనలమ్ అంటే ‘చాలదు’ (Not enough) అని అర్థం. అగ్ని ఎంత వేసినా ‘చాలదు’ అంటుంది కాబట్టి దానికి ‘అనలము’ అని పేరు వచ్చింది. కామం కూడా అచ్చం అలాంటిదేనని భగవంతుడు చెబుతున్నారు. అగ్నిని ముట్టుకుంటే ఎలా కాలుతుందో, కామాన్ని దగ్గరకు తీస్తే అది కూడా మనిషిని దహించి వేస్తుంది. అందుకే కామాన్ని అగ్నితో పోల్చారు.
“జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా” – కామం (కోరిక) అనేది ప్రాణులందరికీ కీడు చేసేదే. కానీ ఆ ప్రమాదాన్ని గుర్తించి, దాన్ని వదిలించుకోవడానికి ప్రయత్నించేవాడు ‘జ్ఞాని’ మాత్రమే. అందుకే అది అతనికి స్పష్టమైన శత్రువు. అజ్ఞానికి కూడా అది నిజంగా శత్రువే. కానీ అతను ఆ నిజాన్ని తెలుసుకోలేక, దాన్ని మిత్రుడిగా (సుఖాన్నిచ్చేదిగా) భావించి తీవ్రంగా నష్టపోతుంటాడు. అందుకే, ఇక్కడ కామాన్ని ప్రత్యేకంగా ‘జ్ఞానికి నిత్య శత్రువు’ అని వర్ణించారు.
ఈ నిత్య శత్రువైన ‘కామం’ (కోరిక) మనసులో ఉన్నంత కాలం మనిషికి మోక్షం గురించిన ఆలోచనే రాదు. కాబట్టి, రకరకాల సాధనలు చేసి ఆ కామం అనే పిశాచాన్ని తరిమికొట్టాలి. మన జన్మహక్కైన ఆత్మానందాన్ని తిరిగి పొందాలి అని శ్రీకృష్ణుడు గీత ద్వారా మనల్ని ఆదేశిస్తున్నాడు.