మయి సర్వాణి కర్మాణి సన్న్యస్యాధ్యాత్మచేతసా ।
నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః ॥ 30
మయి, సర్వాణి, కర్మాణి, సన్న్యస్య, అధ్యాత్మ చేతసా,
నిరాశీః, నిర్మమః, భూత్వా, యుధ్యస్వ, విగతజ్వరః.
సర్వాణి కర్మాణి = సమస్త కర్మలను; మయి = నా యందు (ఈశ్వరునికి); సన్న్యస్య = సమర్పించి; అధ్యాత్మచేతసా = నేను అకర్తను అనే వివేకబుద్ధితో; నిరాశీః = నిష్కాముడమా; నిర్మమః = మమతా రహితుడమా; విగతజ్వరః = సంతాప శూన్యుడమా; భూత్వా = అయి; యుధ్యస్వ = యుద్ధం చెయ్యి.
తా ॥ (ఈ విధంగా తత్త్వవేత్త కూడ కర్మ ఒనర్చుతున్నాడు.) నీవు వివేకబుద్ధితో నాకు సమస్త కర్మలను అర్పించి, నిష్కాముడమా, ఆసక్తిరహితుడమా, సంతాపశూన్యుడమా అయి యుద్ధం చెయ్యి.
వ్యాఖ్య:-
“అధ్యాత్మచేతసా” – చాలామంది ప్రజల మనసు నిండా ప్రాపంచిక విషయాలు, కంటికి కనిపించే ఆకర్షణలు (దృశ్య వికారాలు) మాత్రమే ఉంటాయి. ఇలాంటి మనసులో దేవుడికి గానీ, పరమాత్మకు గానీ చోటు దొరకడం చాలా కష్టం. దీనినే ‘ప్రాపంచిక చిత్తం’ (లౌకిక మనసు) అంటారు. కానీ, ప్రతి ఒక్కరూ ‘అధ్యాత్మ చిత్తం’ కలిగి ఉండాలని భగవంతుడు ఆజ్ఞాపిస్తున్నారు. అంటే.. మనసు నిండా ఆత్మజ్ఞానం, దేవుడి గురించిన ఆలోచనలు (పరమార్థ చింతన) నిండి ఉండాలి. అంతులేని భక్తి భావం ఉండాలి. ఇదే నిజమైన అధ్యాత్మ చిత్తం. అలాంటి పవిత్రమైన మనసుతోనే పనులు చేస్తూ, వాటన్నింటినీ భగవంతుడికి అర్పించాలని ఇక్కడ బోధిస్తున్నారు.శ్లోకంలో ‘సర్వాణి కర్మాణి’ (అన్ని కర్మలు) అని స్పష్టంగా చెప్పారు. దీని అర్థం ఏంటంటే.. ఏదో మొక్కుబడిగా ఒకటి రెండు పనులు కాదు. మనం చేసే ప్రతి పనినీ (సమస్త కార్యాలను) “ఇది ఈశ్వరుడికి అర్పిస్తున్నాను” అనే భావనతోనే (ఈశ్వరార్పణ బుద్ధితోనే) ఆచరించాలని స్పష్టమవుతోంది.
“నిరాశీః నిర్మమః” – మనిషి తనలోని ఆశను, మమకారాన్ని తరిమికొట్టాలని ఇక్కడ గట్టిగా హెచ్చరిస్తున్నారు. జ్ఞానికి ఈ ప్రపంచంలో కోరుకోదగినది ఒక్కటే ఉంది. అది ‘భగవంతుడు’ (ఆత్మ). అది తప్ప వేరేదీ లేదు. ఎందుకంటే ఆత్మ ఒక్కటే సత్యం. మనకు కనిపించే ఈ ప్రపంచం అంతా దాని ప్రతిబింబం మాత్రమే. ఇది కల్పితం (నిజం కానిది), ఎప్పటికైనా నశించేది. ఇలాంటి అబద్ధపు (మిథ్యా) ప్రపంచంలో ఉండే వస్తువుల మీద తెలివైన వాడు ఆశ, మమకారం ఎలా పెంచుకుంటాడు? కాబట్టి, విచారణ చేసి ఆశను, మమకారాన్ని వదిలేయాలి. మనసును పూర్తిగా దేవుడికి అర్పించి, తమ బాధ్యతలను నిర్వర్తించాలి. అర్జునుడిని సాకుగా పెట్టుకుని భగవంతుడు లోకానికంతటికీ ఇదే విషయాన్ని బోధించారు. అర్జునుడు క్షత్రియుడు కాబట్టి అతనికి “యుద్ధం చేయి” అని చెప్పారు. మిగతా సామాన్య జనం.. పైన చెప్పినట్లుగా ఆశ, మమకారం లేకుండా, అంతా దేవుడికి అర్పిస్తూ తమ తమ వృత్తులను లేదా పనులను నిర్వర్తించవచ్చు. దీన్ని బట్టి మనకు ఏం అర్థమవుతోందంటే.. సన్యాసులే కాదు, సంసారంలో ఉన్న గృహస్థులు కూడా ఈ పద్ధతిలో మోక్షం పొందడానికి (తరించడానికి) చక్కని అవకాశం ఉంది.
“విగతజ్వరః” – “సంతాపం (బాధ/జ్వరం) లేకుండా యుద్ధం చేయి” అని భగవంతుడు చెప్పారు. జీవుడిని బాధించే జ్వరాలు రెండు రకాలు:
- బాహ్య జ్వరం: ఇది శరీరానికి వచ్చేది. మందులు వాడితే తగ్గిపోతుంది.
- అభ్యంతర జ్వరం: ఇది మనసుకి వచ్చేది (సంసార తాపం లేదా భవరోగం).
ఈ మానసిక జ్వరం లేదా సంసార తాపం చల్లారడానికి, భగవంతుడు ఈ శ్లోకంలో నాలుగు అద్భుతమైన మందులను (పరిష్కారాలను) సూచించారు. అవి:
- అధ్యాత్మ చిత్తం: మనసును ఎప్పుడూ ఆత్మ యందు లేదా దైవం యందు లగ్నం చేసి ఉంచాలి.
- ఈశ్వరార్పణం: అటువంటి నిర్మలమైన మనసుతో చేసే పనులన్నింటినీ, వాటి ఫలితాలను దేవుడికే అర్పించాలి.
- నిరాశ: కోరికలను, ఆశను వదిలేయాలి.
- నిర్మమకారం: ‘నాది’ అనే మమకారం లేకుండా ఉండాలి.
ఈ నాలుగు పాటిస్తే సంసార తాపం అనే జ్వరం తగ్గిపోతుంది. పైన చెప్పిన ఆ నాలుగు అంశాలు (అధ్యాత్మ చిత్తం, ఈశ్వరార్పణం, నిరాశ, నిర్మమకారం) సామాన్యమైనవి కావు. అవి రామబాణం లాంటి తిరుగులేని దివ్య ఔషధాలు. సంసారం అనే రోగాన్ని తగ్గించే మందులు. వీటిని సరిగ్గా వాడితే మనిషి ‘విగతజ్వరుడు’ (జ్వరం లేనివాడు) అవుతాడు. ఇక్కడ కేవలం ‘గత’ (పోవడం) అని అనకుండా ‘విగత’ అని అన్నారు. దీని అర్థం ఏమిటంటే.. ఆ జ్వరం (తాపం) ఇక మళ్ళీ రాకుండా ‘పూర్తిగా’ పోతుందని అర్థం. మనిషికి శారీరక ఆరోగ్యం ఎంత బాగున్నా సరే, ఈ లోపలి జ్వరం (సంసార తాపం) గనక తగ్గకపోతే చాలా ప్రమాదం. ఎందుకంటే ఈ జ్వరం జీవుడిని ఘోరమైన సంసార ప్రవాహంలో పడేస్తుంది. మళ్ళీ మళ్ళీ పుడుతూ, గర్భ నరకాలను అనుభవించేలా చేస్తుంది. కాబట్టి, భగవంతుడు చెప్పిన ఈ నాలుగు దివ్య ఔషధాలను చక్కగా వాడుకుంటూ..సంసార జ్వరాన్ని పూర్తిగా పోగొట్టుకుని,మనసును దేవుడికి అర్పించి, ఆనందంగా ఎవరి పనులు వారు చేసుకోవాలని శ్రీకృష్ణుడు ఎంతో దయతో ఇక్కడ బోధిస్తున్నారు.