ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జంతే గుణకర్మసు ।
తానకృత్స్నవిదో మందాన్ కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్ ॥ 29
ప్రకృతేః, గుణసమ్మూఢాః, సజ్జంతే, గుణకర్మసు,
తాన్, అకృత్స్న విదః, మందాన్, కృత్స్నవిత్, న, విచాలయేత్.
ప్రకృతేః = ప్రకృతి యొక్క; గుణసమ్మూఢాః = సత్త్వాది గుణాలతో భ్రాంతి చెందేవారు; గుణకర్మసు = దేహేంద్రియాంతఃకరణాది వ్యాపారాలలో; సజ్జంతే = ఆసక్తులవుతున్నారు; కృత్స్నవిత్ = అంతా తెలిసినవాడు, ఆత్మజ్ఞుడు; అకృత్స్నవిదః = అల్పజ్ఞులైన; తాన్ (ఆ) మందాన్ = మందబుద్ధులను; న విచాలయేత్ = కదలింప కూడదు.
తా ॥ ప్రకృతిగుణాల* చేత భ్రాంతులైనవారు ఇంద్రియాలలోనూ ఇంద్రియ వ్యాపారాలలోనూ ఆసక్తులవుతున్నారు. సర్వజ్ఞుడైన ఆత్మవేత్త, ఆ మందబుద్ధులను కలవరపెట్టకూడదు.
వ్యాఖ్య:-
ఈ అధ్యాయంలోని 26వ శ్లోకంలో చెప్పిన విషయాన్నే, మనం ఇంకాస్త జాగ్రత్తగా ఉండటం కోసం ఇక్కడ మళ్ళీ నొక్కి చెబుతున్నారు. ఆత్మజ్ఞానం కలిగిన మహనీయులు ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి: సామాన్యులు (అజ్ఞానులు) ఫలితాల మీద ఆశతో, “నేనే చేస్తున్నాను” అనే అహంకారంతో పనులకు అతుక్కుపోయి ఉంటారు. అలాంటి వారి మనసులను జ్ఞానులు తమ మాటలతో గందరగోళపరచకూడదు. దానికి బదులుగా, జ్ఞానులు తమ గొప్ప ప్రవర్తన ద్వారా వారిని మెల్లగా తమ దారిలోకి తెచ్చుకోవాలి. ముందుగా తామే ఫలితాన్ని ఆశించకుండా (నిష్కామంగా) పనులు చేసి చూపించాలి. ఆ పనిని చూసి సామాన్యులలో కూడా ఉత్సాహం కలుగుతుంది. తమ కళ్ల ముందే ఆ పెద్దలు ఎంత స్వచ్ఛంగా, ఎంత నిస్వార్థంగా (నిస్సంగంగా) వ్యవహరిస్తున్నారో చూసి.. సామాన్యులు కూడా మెల్లగా ఆ మంచి మార్గంలో నడవడం అలవాటు చేసుకుంటారు.
“అకృత్స్నవిత్” అంటే ‘పూర్తిగా తెలియనివారు’ లేదా ‘అల్పజ్ఞులు’ అని అర్థం. ఎవరికైతే గుణాల మీద, పనుల మీద, కంటికి కనిపించే వస్తువుల మీద మమకారం (అభిమానం/సంగం) ఉంటుందో.. వారిని భగవంతుడు ‘అల్పజ్ఞులు’ అని పిలిచారు. వారికీ లోకజ్ఞానం ఎంత ఉన్నా, ఎంత పెద్ద చదువులు చదివినా, ఎంత గొప్ప పండితులైనా సరే.. ఒకవేళ వాళ్లు ప్రకృతికి, ఇంద్రియ సుఖాలకు బానిసలై (దాసులై) ఉంటే వాళ్లు అల్పజ్ఞులే అవుతారు. శ్లోకంలో ‘మందాన్’ అనే పదం వాడారు. అంటే పెద్దల దృష్టిలో, దేవుడి దృష్టిలో వీళ్ళు ‘మందమతులు’ (చురుకుదనం లేనివారు/తెలివి తక్కువవారు) కిందే లెక్క. కాబట్టి, మనం ఆ గుణాల మీద మమకారాన్ని, ప్రకృతికి బానిసలుగా బతకడాన్ని వదిలేయాలి. కృత్స్నవిత్ (అన్నీ తెలిసిన జ్ఞాని/సర్వవేత్త) కావాలి. అంతే తప్ప, ఆ విషయవాంఛలను పట్టుకుని వేలాడుతూ అకృత్స్నవిత్ (అజ్ఞాని/మందమతి) అనిపించుకోకూడదు.
“కృత్స్నవిత్” – “దేనిని తెలుసుకుంటే ఇక ప్రపంచంలో అన్నీ తెలిసినట్లే అవుతుందో (యస్మిన్ విజ్ఞాతే సర్వమిదం విజ్ఞాతం భవతి).. ఆ ‘ఆత్మ’ను తెలుసుకోవడమే నిజమైన సర్వజ్ఞత్వం (అంతా తెలియడం)”. అలా ఆత్మను తెలుసుకున్నవాడే ‘కృత్స్నవిదుడు’ (పూర్తిగా తెలిసినవాడు/జ్ఞాని). ఈ బ్రహ్మాండాలన్నింటికీ మూలాధారం ‘బ్రహ్మము’ (ఆత్మ). ఆ మూలాన్ని తెలుసుకుంటే ఇక అన్నీ తెలుసుకున్నట్లే. (చెట్టు వేరుకు నీళ్లు పోస్తే చెట్టు అంతటికీ ఎలా అందుతుందో, మూలాన్ని తెలుసుకుంటే అంతా అర్థమైపోతుంది). అందుకే గొప్ప గొప్ప ఋషులు, మునులు బాహ్య ప్రపంచం వెంట పడకుండా.. ముందుగా తమ హృదయాన్ని తాము పరిశీలించుకున్నారు (శోధించుకున్నారు). ఇంద్రియాలను జయించారు. ప్రకృతిని తమ అదుపులోకి తెచ్చుకున్నారు. చివరికి ఆత్మానుభవం పొందడం ద్వారా వాళ్ళు సర్వజ్ఞులయ్యారు. మనిషి జన్మ సార్థకం కావడానికి ఇదొక్కటే మార్గం. నిజమైన శాంతికి, సుఖానికి ఇదే సరైన ఉపాయం.