సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః ।
అనేన ప్రసవిష్యధ్వం ఏష వోఽస్త్విష్టకామధుక్ ॥ 10
సహ యజ్ఞాః, ప్రజాః, సృష్ట్వా, పురా, ఉవాచ, ప్రజాపతిః,
అనేన, ప్రసవిష్యధ్వమ్, ఏషః, వః, అస్తు, ఇష్ట కామధుక్.
పురా = పూర్వం, (సృష్టికి మొదట); ప్రజాపతిః = బ్రహ్మ; సహయజ్ఞాః = యజ్ఞాలతో కూడా; ప్రజాః = జీవులను; సృష్ట్వా = సృష్టించి; ఉవాచ = పలికెను; అనేన = ఈ యజ్ఞం చేత; ప్రసవిష్యధ్వమ్ = ప్రజలను కనుడు; ఏషః = ఈ యజ్ఞం; వః = మీకు; ఇష్టకామధుక్ = అభీష్టాలను ఇచ్చేది; అస్తు = అగుగాక.
తా ॥ సృష్టి ప్రారంభంలో బ్రహ్మ యజ్ఞాలతో పాటు జీవులను* సృష్టించి ఇలా పలికెను – “ఈ యజ్ఞాల చేత మీరు సదా సమృద్ధిని పొందుతారు; ఈ యజ్ఞం మీ అభీష్టాలను తీర్చు కామధేనువు అవుగాక* !
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో ఒక అద్భుతమైన విషయం ఉంది. మనిషిని ఎప్పుడు సృష్టించారో, అప్పుడే అతడు కష్టాల నుండి బయటపడి మోక్షం పొందే మార్గాన్ని కూడా దేవుడు సృష్టించాడు. భగవంతుడు ఎంత కరుణామయుడో, జీవులను కాపాడాలని ఆయనకు ఎంత తాపత్రయం ఉందో చూడండి!
- “అయ్యో! నేను సృష్టించిన ఈ మనుషులు సంసార బంధాల్లో చిక్కుకుపోతారే!”
- “పుట్టుక-చావు అనే చక్రంలో పడి కొట్టుకుపోతూ, ఏమాత్రం శాంతి లేకుండా నరకయాతన అనుభవిస్తారే!” అని దేవుడు ముందుగానే ఆవేదన చెందాడు.
“మరి వీరు ఈ బాధల నుండి ఎలా తప్పించుకోవాలి?” అని ఆలోచించి, సృష్టి ఆరంభంలోనే మనుషులతో పాటు మోక్షాన్ని ఇచ్చే అనేక ‘యజ్ఞాలను’ (నిష్కామ కర్మ పద్ధతులను) కూడా ఆయన సృష్టించారు. అంటే సమస్యతో పాటే పరిష్కారాన్ని కూడా దేవుడు మనకు ఇచ్చాడు.
‘యజ్ఞం’ అంటే భగవంతుడికి సంబంధించిన పనులు గానీ, ఇతరులకు మేలు చేసే పనులు (పరోపకారం) గానీ, లేదా ఆత్మధ్యానం గానీ… ఇవన్నీ యజ్ఞం కిందికే వస్తాయని అర్థం. ఈ యజ్ఞాల గురించి రాబోయే అధ్యాయంలో ఇంకా వివరంగా చెప్పబడుతుంది.
“ఇష్టకామధుక్” – ఈ యజ్ఞాలు (నిష్కామ కర్మలు) సాక్షాత్తు ‘కామధేనువు’ (కోరిన కోరికలు తీర్చే దేవతా గోవు) లాంటివి. ఇవి మనుషుల కోరికలను తీర్చడమే కాకుండా, వారిని ఉన్నతమైన మార్గంలో నడిపిస్తాయి.
ప్రతి జీవి కోరుకునేవి ముఖ్యంగా రెండు విషయాలు:
- కష్టాలు, దుఃఖం లేని స్థితి (దుఃఖరాహిత్యం).
- గొప్ప ఆనందాన్ని పొందడం (పరమానంద ప్రాప్తి). ఈ యజ్ఞాలను ఆచరించడం ద్వారా మనిషి ఈ రెండింటినీ కచ్చితంగా పొందుతాడు. అందుకే వీటిని ‘ఇష్టకామధుక్’ (మనం ఇష్టపడే కోరికలను పితికేవి/ఇచ్చేవి) అని పిలిచారు.
శ్లోకంలో వాడిన ‘ప్రసవిష్యధ్వమ్’ (వృద్ధి పొందండి) అనే పదాన్ని బట్టి – ఈ యజ్ఞాలు చేయడం వల్ల మనిషి నైతికంగా (మంచి ప్రవర్తనలో) మరియు ఆధ్యాత్మికంగా (దైవ భక్తిలో) అభివృద్ధి చెందుతాడని స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది.