నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా ।
న చా భావయతశ్శాంతిః అశాంతస్య కుతః సుఖమ్ ॥ 66
న, అస్తి, బుద్ధిః, అయుక్తస్య, న, చ, అయుక్తస్య, భావనా,
న, చ, అభావయతః, శాంతిః, అశాంతస్య, కుతః, సుఖమ్.
అయుక్తస్య = ఇంద్రియజయం లేనివారికి; బుద్ధిః = వివేకం; నాస్తి = కలుగుట లేదు; అయుక్తస్య = చిత్త ఏకాగ్రత లేనివారికి; భావనా = పరమార్థవిషయాల అభినివేశం; న = కలుగదు; అభావయతః చ = మరి, పరమార్థ చింత లేనివానికి; శాంతిః = శాంతి, ఉపశమనం; న = కలుగదు; అశాంతస్య = అశాంతచిత్తునికి; సుఖమ్ = సుఖం; కుతః = ఎక్కడ?
తా ॥ ఇంద్రియనిగ్రహం లేని వారికి వివేకం కలగడం లేదు. అవివేకి అయిన వానికి పరమార్థ విషయాల అభిరుచి కలుగదు. పరమార్థ చింతనా శూన్యునికి శాంతి లభించదు. అశాంతచిత్తుడైన వారికి సుఖమెక్కడిది* ?
వ్యాఖ్య:–
ప్రతి ప్రాణీ సంపూర్ణమైన సుఖాన్ని కోరుకుంటోంది. అసలు ఆ సుఖం ఎక్కడ ఉంది? అది ఎలా దొరుకుతుంది?
బయట కనిపించే వస్తువుల్లోనూ, సుఖభోగాల్లోనూ దొరికే సుఖం నిజమైనది కాదు.
- అది కేవలం అద్దంలో కనిపించే ప్రతిబింబం లాంటిది.
- అది కాసేపు మాత్రమే ఉంటుంది (క్షణికం).
- అందులో దుఃఖం కూడా కలిసి ఉంటుంది.
మనకు ఎప్పటికీ చెరిగిపోని, పరిపూర్ణమైన గొప్ప ఆనందం కావాలంటే… ముందు మనసులో ‘శాంతి’ ఉండాలి. మనసులో అలజడి (అశాంతి) ఉంటే సుఖం దక్కదు.
మరి ఆ శాంతి ఎలా వస్తుంది? నాశనమైపోయే ఈ ప్రపంచ వస్తువుల గురించి ఆలోచిస్తే అది రాదు. ఒకవేళ కొంచెం వచ్చినా, అది నిలబడదు. ఎప్పటికీ నాశనం లేని ఆత్మ గురించి, దేవుడి గురించి ఆలోచించడం వల్లా, ధ్యానం చేయడం వల్లా మాత్రమే మనసులో శాంతి దొరుకుతుంది.
కానీ, మనసు అశుద్ధంగా (మురికిగా) ఉన్నవారికి ఆ ఆత్మధ్యానం రవ్వంత కూడా అబ్బదు. బుద్ధి స్వచ్ఛంగా (నిర్మలంగా) ఉన్నప్పుడు మాత్రమే ఆత్మచింతన, వివేకం పుడతాయి.
ఆ బుద్ధికి స్వచ్ఛత ఎలా వస్తుంది? మనసు బయటి విషయాల వైపు వెళ్ళకుండా, పాత కోరికల (వాసనల) ప్రభావం లేకుండా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే బుద్ధి నిర్మలంగా ఉంటుంది. అంటే, ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకోవడం (ఇంద్రియ నిగ్రహం), మనసును అదుపులో ఉంచుకోవడం వల్లే బుద్ధి శుభ్రపడుతుంది.
దీన్ని బట్టి తేలిన విషయం ఏంటంటే… మనం కోరుకునే బ్రహ్మానందానికి, శాశ్వతమైన గొప్ప సుఖానికి అసలు కారణం ‘ఇంద్రియ నిగ్రహమే’.
| ఇది కావాలంటే… | ఇలా చేయాలి |
| మీకు సుఖం కావాలంటే | శాంతిని పొందాలి. |
| మీకు శాంతి కావాలంటే | ఆత్మపరిశీలన (ధ్యానం) చేసుకోవాలి. |
| మీరు ఆత్మపరిశీలన చేసుకోవాలంటే | నిర్మలమైన మనసు కలిగి ఉండాలి. |
| మీ మనసు నిర్మలంగా ఉండాలంటే | మీ ఇంద్రియాలను (కోరికలను) అదుపులో ఉంచుకోవాలి. |
ఇలా ఈ శ్లోకంలో భగవంతుడు స్పష్టంగా చెప్పాడు — నిజమైన సుఖం పొందడానికి మూలకారణం ఇంద్రియ నియంత్రణలోనే ఉందని. అందుకే జీవిత లక్ష్యమైన పరమసుఖాన్ని పొందాలంటే, ఆ ఇంద్రియ నియంత్రణను ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక అభ్యసించాలి.