విషయా వినివర్తంతే నిరాహారస్య దేహినః ।
రసవర్జం రసోఽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే ॥ 59
విషయాః, వినివర్తంతే, నిరాహారస్య, దేహినః,
రసవర్జమ్, రసః, అపి, అస్య, పరమ్, దృష్ట్వా, నివర్తతే.
నిరాహారస్య దేహినః = విషయాలను గ్రహించడానికి ప్రవృత్తుడుకాని వ్యక్తికి; విషయాః = శబ్దాది ఇంద్రియ విషయాలు; రసవర్జం = విషయ తృష్ణను మిగిల్చి; వినివర్తంతే = నివర్తిల్లును; (కాని) పరమ్ = బ్రహ్మమును; దృష్ట్వా = దర్శించిన; అస్య = అతని; రసః అపి =విషయాసక్తి కూడా; నివర్తతే = నివర్తిల్లుతుంది.
తా ॥ ఇంద్రియాల ద్వారా విషయాలను గ్రహించని కఠోర తపస్వి నుండి విషయాలు నివర్తిల్లుతాయి. కాని, అతని విషయతృష్ణ ఉపశమించదు. మరి, ఆత్మసాక్షాత్కారమైతే విషయతృష్ణ కూడా విలీనమైపోతుంది.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకం సాధకులకు చాలా ముఖ్యమైనది. ఎందుకంటే, సాధనకు సంబంధించిన ఒక గొప్ప రహస్యం ఇందులో చెప్పబడింది. అదేంటో ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం –
శాస్త్రాలలో మూడు ముఖ్యమైన సాధనల గురించి చెప్పారు:
- వాసనాక్షయం: పాత కోరికలు లేదా అలవాట్లను నాశనం చేసుకోవడం.
- మనోనాశం: మనసును లేకుండా చేసుకోవడం (ఆలోచనలు లేని స్థితి).
- తత్త్వజ్ఞానం: సత్యాన్ని లేదా ఆత్మను తెలుసుకోవడం.
ఈ మూడూ ఒకేసారి సాధిస్తే తప్ప మనిషికి దైవ సాక్షాత్కారం (మోక్షం) కలగదని చెప్పారు.
కోరికలు పోతే జ్ఞానం వస్తుంది, జ్ఞానం వస్తే కోరికలు పోతాయి. ఇవి రెండూ ఒకదానికొకటి సహాయపడతాయి.
- పోయిన శ్లోకంలో… ‘కోరికలు పోతేనే దేవుడు కనిపిస్తాడు’ అని చెప్పారు.
- కానీ ఈ శ్లోకంలో… ‘దేవుడు కనిపించిన తర్వాతే (ఆత్మదర్శనం అయ్యాకే) కోరికలు పూర్తిగా నశిస్తాయి’ అని చెబుతున్నారు.
కోరికలు చావనిదే ఆత్మ కనిపించదు. ఆత్మను చూడనిదే కోరికలు చావవు. అందుకే ఇక్కడ ‘పరం దృష్ట్వా నివర్తతే’ అని అన్నారు. అంటే ‘పరమాత్మను దర్శించిన తర్వాతే ఆ కోరికలు వెనక్కి తగ్గుతాయి’ అని అర్థం. కాబట్టి, కోరికలను చంపుకోవడం (వాసనాక్షయం), ఆత్మను తెలుసుకోవడం (తత్త్వజ్ఞానం)… ఈ రెండింటినీ విడివిడిగా కాకుండా, ఒకేసారి కలిపి సాధన చేయాలని శాస్త్రాలు గట్టిగా చెబుతున్నాయి.
వాసనాక్షయం (పాత కోరికలను/అలవాట్లను నాశనం చేయడం) అనేది చిన్న విషయం కాదు. మోక్షం రావాలంటే అసలు రహస్యమంతా (కీలకం) ఇందులోనే ఉంది. ఇది సాధిస్తే, అన్నీ సాధించినట్లే. ఎన్నో జన్మల నుంచి మనం పోగుచేసుకున్న అలవాట్లు గట్టిపడిపోయి, మన మనసులో ‘వాసనల’ రూపంలో బలంగా పాతుకుపోయి ఉంటాయి. మన కళ్లు, చెవులు వంటి ఇంద్రియాలకు… బయట కనిపించే దృశ్యాలు, వినిపించే శబ్దాలు ఆహారం లాంటివి. ఆ ఆహారాన్ని (విషయాలను) తీసుకోనంత మాత్రాన, అంటే వాటిని పైకి త్యాగం చేసినంత మాత్రాన, లోపల ఉన్న కోరిక (వాసన) చచ్చిపోతుందని ఎవరూ భ్రమపడకూడదు.
ఉదాహరణకు పుట్టను కర్రతో కొట్టినంత మాత్రాన లోపల ఉన్న పాము చావదు కదా! అలాగే బయట విషయాలను వదిలేసినా, లోపల కోరిక అలాగే ఉంటుంది. ఆ కోరిక వేర్లతో సహా పోవాలంటే దేవుడిని లేదా ఆత్మను దర్శించాలి (పరం దృష్ట్వా).
దీనికోసం ఏం చేయాలి?
- ఆత్మ ఒక్కటే నిజం, ఈ ప్రపంచం అంతా అబద్ధం (మాయ) అనే విషయాన్ని అనుభవపూర్వకంగా తెలుసుకోవాలి.
- ఆత్మ గురించి వినడం, దాని గురించి ఆలోచించడం (శ్రవణ మననాలు) బాగా చేయాలి.
- బయట వస్తువులేవీ శాశ్వతం కాదని, ఆత్మ మాత్రమే శాశ్వతమని, అక్కడే నిజమైన ఆనందం ఉందని గ్రహించాలి.
ఇలా చేసినప్పుడు… ప్రపంచం మీద ఉన్న ఇష్టం, మోహం మెల్లగా తగ్గిపోయి, ఆ కోరిక (వాసన) సన్నగిల్లి చివరికి పూర్తిగా నశించిపోతుంది.
కాబట్టి సాధకులు తమని తాము ఒకసారి పరీక్షించుకోవాలి. ‘మనం కేవలం పైపైన ఇంద్రియాలను ఆపుతున్నామా? లేక లోపల ఉన్న ఆసక్తిని (రసాన్ని) కూడా చంపేశామా?’ అని చూసుకోవాలి. భగవంతుడు దయతో చెప్పిన ఈ ‘ఆత్మదర్శనం’ అనే మార్గాన్ని పాటించి, కోరికలను పూర్తిగా పోగొట్టుకుని, ఈ జన్మను సార్థకం చేసుకోవాలి.
‘నిరాహారస్య’ అనే పదానికి కొందరు ‘ఉపవాసం చేసినవానికి’ అని అర్థం చెప్పారు. కానీ దానికంటే, పైన చెప్పుకున్న అర్థమే ఎక్కువ సముచితంగా ఉంటుంది.
‘ఆమె నా సొంత తల్లి’ – వ్యాకులతే మార్గం
త్రైలోక్యుడు: విషయాసక్తి అనే రసం ఎండిపోడానికి మార్గం ఏమిటి?
శ్రీరామకృష్ణులు: వ్యాకుల మనస్కుడవై అమ్మను ప్రార్థించు. ఆమె దర్శనం కలిగితే విషయాసక్తి అనే రసం తానుగా ఎండిపోతుంది; కామినీకాంచనాల పట్ల ఉన్న అనురక్తి యావత్తు తొలగిపోతుంది. ‘ఆమె నా సొంత తల్లి’ అన్న భావన ఉంటే ఈ క్షణమే సాధ్యం అవుతుంది. ఆమె సవతి తల్లి కాదు, ఆమె సొంత తల్లి. మనోవ్యాకులతతో ఆమె వద్ద మొరాయించుకొని కూర్చో. గాలిపటం కొనటానికి పిల్లవాడు తల్లి చీరచెంగు పట్టుకొని డబ్బు అడుగుతాడు. ఆ సమయంలో బహుశా ఆమె పొరుగు స్త్రీలతో మాట్లాడుతూ ఉండవచ్చు. మొదట ఆమె డబ్బు ఇవ్వడానికి సుతరామూ ఒప్పుకోదు. ‘లేదు, ఇవ్వవద్దని మీ నాన్న చెప్పారు. ఆయన వచ్చినప్పుడు అడుగుతాను. ఇప్పుడు గాలిపటం ఎగురవేసి లేనిపోని గొడవలు తెస్తావు’ అంటుంది. పిల్లవాడు ఏడుపు లంకించుకుంటాడు, మొండిపట్టు పడతాడు. వెంటనే ఆమె పొరుగు స్త్రీలతో, ‘కాస్త ఉండండి, వీణ్ణి సముదాయించి ఇప్పుడే వచ్చేస్తాను’ అని చెప్పి, తాళం చెవి తీసుకొని, పెట్టెను తెరచి పిల్లవాడికి డబ్బు ఇస్తుంది. మీరు కూడా అమ్మ వద్ద మొండికెత్తండి, ఆమె దర్శనం ఇచ్చి తీరుతుంది.
“నేను సిక్కులతో ఈ ముక్కే చెప్పాను. వాళ్ళు దక్షిణేశ్వరానికి వచ్చినప్పుడు మేమందరం కాళికాలయం ఎదుట కూర్చొని మాట్లాడుకొంటూ ఉన్నాం. వాళ్ళు ‘భగవంతుడు దయామయుడు’ అన్నారు. ‘అదెలా?’ అని నేను అడిగాను. ‘ఎందుకు స్వామీ, ఆయన సర్వదా మనలను కాపాడుతున్నాడు, మనకు మంచిదారి చూపుతున్నాడు, ధనం ఇస్తున్నాడు, ఆహారం సమకూర్చుతున్నాడు’ అన్నారు. అందుకు నేను, ‘ఎవరికైనా పిల్లాజల్లా ఉంటే వారి బాధ్యత, తిండితిప్పలన్నీ తండ్రి వహిస్తాడా, లేక ఊరివాళ్ళు వచ్చి చేస్తారా?’ అని అడిగాను.
ఉపన్యాయమూర్తి: స్వామీ, అలా అయితే ఆయన దయామయుడు కాడా?
శ్రీరామకృష్ణులు: ఎందుకు అలా అంటున్నారు? నేను చెప్పేది భగవంతుడు మన సొంత మనిషి, ఆయన్ను బలవంతం చేసే హక్కు మనకు ఉంది అనే. మనకు బాగా కావలసిన ఒకణ్ణి, ‘ఒరేయ్, ఇవ్వవా?’ అని కూడా అడగవచ్చు. (మూలం: శ్రీ రామకృష్ణ కథామృతం)
—–
శ్రీరామకృష్ణులు: ఒక రోజు కాళికాలయానికి కొందరు సిక్కు సైనికులు రావటం జరిగింది. ఆలయం ముందు వారిని కలుసుకున్నాను. వారిలో ఒకడు, ‘భగవంతుడు దయామయుడు’ అన్నాడు. అందుకు నేను, ‘అలాగా? నిజంగానా? నువ్వా విషయం ఎలా తెలుసుకున్నావు?’ అని అడిగాను. అందుకు అతడు, ‘స్వామీ, భగవంతుడు మనకు ఆహారం అందిస్తున్నాడు, మనలను సంరక్షిస్తున్నాడు!’ అని చెప్పాడు. ‘దీన్లో ఆశ్చర్యపోవలసిన దేముంది? భగవంతుడు సర్వులకూ తండ్రి కదా! పిల్లలను తండ్రి పోషించక మరెవరు పోషిస్తారు? ఊళ్లోవాళ్లు పోషిస్తారా?’ అని అడిగాను.
నరేంద్రుడు: అలా అయితే భగవంతుణ్ణి దయా మయుడని చెప్పకూడదా?
శ్రీరామకృష్ణులు: ఆయనను దయామయుడు అని చెప్పటాన్ని ఎవరు కాదంటారు? నేను చెప్పట మేమంటే భగవంతుడు మనకు సొంతమైనవాడు, పరాయివాడు కాదనే. (మూలం: శ్రీ రామకృష్ణ కథామృతం)