యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదంత్యవిపశ్చితః ।
వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతివాదినః ॥ 42
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్ ।
క్రియావిశేషబహుళాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి ॥ 43
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్ ।
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే ॥ 44
యామ్, ఇమామ్, పుష్పితామ్, వాచమ్, ప్రవదంతి, అవిపశ్చితః,
వేదవాదరతాః, పార్థ, న, అన్యత్, అస్తి, ఇతి, వాదినః
కామాత్మానః, స్వర్గపరాః, జన్మ కర్మ ఫలప్రదామ్,
క్రియావిశేష బహుళామ్, భోగైశ్వర్య గతిమ్, ప్రతి
భోగైశ్వర్య ప్రసక్తానామ్, తయా, అపహృత చేతసామ్,
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః, సమాధౌ, న, విధీయతే
పార్థ = అర్జునా; అవిపశ్చితః = అవివేకులూ; వేదవాదరతాః = వేదోక్త కర్మల అనురక్తులూ; అన్యత్ = (స్వర్గాన్ని పొందజేయు కర్మ గాక)మరొకటి; న అస్తి = లేదు; ఇతి వాదినః = అని చెప్పువారూ; కామాత్మానః = వాంఛాపరులూ; స్వర్గపరాః = స్వర్గలాభమే ప్రధానోద్దేశ్యంగా కలవారూ; జన్మ కర్మ ఫల ప్రదామ్ = జన్మను, కర్మఫలాలను ఒసగేదీ; భోగైశ్వర్య గతిమ్ ప్రతి = భోగైశ్వర్యాలకు ఉపాయమూ అయిన; క్రియావిశేషబహుళామ్ = వివిధ కర్మ కలాపాలతో కూడిన; యామ్ = ఏ; ఇమామ్ = ఈ; పుష్పితామ్ = ఆపాతమనోహరమైన; వాచమ్ = వాక్యాన్ని; ప్రవదంతి = పలుకుతారో; తయా = ఆ వాక్యం వల్ల; అపహృతచేతసామ్ = వంచింపబడిన చిత్తం గలవారూ; (అయిన) భోగైశ్వర్య ప్రసక్తానామ్ = భోగైశ్వర్యాసక్తులైన వారి; వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః = నిశ్చయబుద్ధి; సమాధౌ = చిత్తైకాగ్రతయందు; న విధీయతే = కలిగింపబడలేదు.
తా ॥ (‘జనులు కష్టసాధ్యాలైన కామ్యకర్మలను పరిత్యజించి, ఈశ్వరునిపై నిశ్చయాత్మికమైన బుద్ధిని నిలిపి, నిష్కామ కర్మానుష్ఠానం ఒనర్చడం లేదేమిటి’ అని అంటావా?-) పార్థా! అవివేకులైనవారు వేదోక్తకర్మలను ప్రశంసించడంలో అనురక్తులై ఉన్నారు. స్వర్గాది ఫలజనకమైన కర్మ కాకుండా (ఈశ్వర తత్త్వమనేది) వేరే ఏమీ లేదని వారి తలపు. వారు వాంఛాయుక్తులు, స్వర్గకాములు, జన్మమనే ఫలాన్ని ఇచ్చేవీ, భోగైశ్వర్య లాభోపయోగకరాలూ అయిన బహు క్రియా కలాపాలను వారు ప్రశంసిస్తారు. ఎవ్వరి చిత్తం మనోహరమయమై వాక్యాల విముగ్ధమో, భోగైశ్వర్యాల ఆసక్తితో కూడుకొని ఉంటాయో, వారి అంతఃకరణంలో (పూర్వ శ్లోకోక్తమైన) నిశ్చయాత్మక బుద్ధి (ఈశ్వర పరంగా) స్థిరమవడం లేదు. (గీత. 9–20, 21 చూ:) 42-44
వ్యాఖ్య:–
“పుష్పితాం వాచం” అంటే వినడానికి చాలా అందంగా ఉండి, చివరకు ఎటువంటి మంచి ఫలితాన్ని ఇవ్వని మాటలు అని అర్థం. ఉదాహరణకు మోదుగ లేదా బంతి పువ్వులు చూడటానికి చాలా ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి, కానీ వాటి నుండి ఎటువంటి పండ్లూ (ఫలాలు) రావు. అలాగే ఈ మాటలు కూడా పైకి గొప్పగా, సొగసుగా కనిపిస్తాయి తప్ప లోపల ఏమాత్రం సారం ఉండదు. ఆధ్యాత్మికంగా చెప్పాలంటే, మోక్షం (ముక్తి) అనే అసలైన ఫలితాన్ని ఇవ్వకుండా, కేవలం చిన్న చిన్న కోరికలను తీర్చే పనుల (కామ్య కర్మల) గురించి చెప్పే మాటలనే “పుష్పితాం వాచం” అంటారు.
“ప్రవదంతి” – ఇక్కడ కేవలం ‘వదంతి’ (మాట్లాడుతున్నారు) అని అనకుండా ‘ప్రవదంతి’ అని వాడడంలో ఒక విశేషం ఉంది. దీని అర్థం వారు చాలా ఎక్కువగా, ఆర్భాటంగా మాట్లాడుతున్నారని. సాధారణంగా విషయం లేనివారే ఎక్కువ శబ్దం చేస్తారు (Empty vessels make much noise) అని అంటారు కదా? అలాగే, ఈ వాక్యాలలో ఏమాత్రం సారం లేకపోయినా, అవి గొప్పగా అనిపించేలా వారు పదే పదే గట్టిగా ప్రచారం చేసుకుంటారని దీని భావం.
“అవిపశ్చితః” అంటే వివేకం లేనివారు లేదా అల్పజ్ఞానం కలవారు అని అర్థం. ఇక్కడ ఎవరిని అలా పిలుస్తున్నారు? కేవలం స్వర్గ సుఖాలను ఆశించి, కోరికలతో కూడిన కర్మలు (కామ్య కర్మలు) చేసేవారిని ఇక్కడ “తెలివితక్కువవారు” అని అంటున్నారు. భగవంతుని దృష్టిలో ఇలాంటి వారు జ్ఞానుల జాబితాలోకి రారు. దీనిని బట్టి మనకు అర్థమయ్యేది ఏమిటంటే—ఒక వ్యక్తి ఎంత గొప్ప పండితుడైనా, వేదాలన్నీ చదివిన వాడైనా సరే, అతని మనసులో కోరికలు ఉండి, కేవలం స్వర్గ భోగాల కోసమే వెంపర్లాడుతుంటే, ఆధ్యాత్మిక దృష్టిలో (పరమార్థ దృష్టిలో) అతను కేవలం అవివేకి మాత్రమే. అలాంటి వారికి కనువిప్పు కలిగించడానికే భగవంతుడు ఈ మాటలు చెబుతున్నాడు. అంతేకాకుండా, స్వర్గం అన్నా, అక్కడి భోగాలన్నా భగవంతుడికి నిజంగా ఏ అభిప్రాయం ఉందో (అవి ఎంత అల్పమైనవో) ఈ శ్లోకాల ద్వారా మనకు స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
“వేదవాదరతాః” అంటే వేదాలలో ఫలితాలను ఆశించి చేసే కర్మల గురించి మాత్రమే మాట్లాడేవారు అని అర్థం. వేదాలలో “మీరు ఫలానా పని చేస్తే, మీకు స్వర్గలోక సుఖాలు లభిస్తాయి” అని చెప్పే కొన్ని వాక్యాలు ఉంటాయి. కొంతమంది కేవలం ఆ మాటలను మాత్రమే పట్టుకుని వేలాడుతుంటారు. నిజానికి వేదాలలోనూ, వేదాంతంలోనూ మోక్షం (ముక్తి) పొందడానికి ఉపయోగపడే ఎన్నో గొప్ప ఉపదేశాలు ఉన్నాయి. కానీ ఈ అజ్ఞానులు వాటన్నింటినీ పక్కన పెట్టి, కేవలం కోరికలు తీర్చే కర్మలను మాత్రమే పట్టుకుంటారు. అంతేకాకుండా “ప్రపంచంలో ఇది తప్ప వేరే ఏమీ లేదు” అని వాదిస్తుంటారు.
వేదాలలో ప్రధానంగా మూడు భాగాలు ఉన్నాయి:
- కర్మకాండ
- ఉపాసనాకాండ
- జ్ఞానకాండ
ఈ శ్లోకంలో ప్రస్తావించిన తెలివిలేని వారు కేవలం మొదటిదైన ‘కర్మకాండ’ను, అందులోనూ స్వర్గసుఖాల గురించి చెప్పే భాగాన్ని మాత్రమే స్వీకరిస్తారు. మిగిలిన ఉపాసన, జ్ఞాన మార్గాలను పూర్తిగా వదిలేస్తారు. వారి ఈ పద్ధతి సరైనది కాదని గీతాచార్యుడైన శ్రీకృష్ణుడు బోధిస్తున్నాడు.
“కామాత్మానః” అంటే పూర్తిగా కోరికలతో నిండిపోయినవారు అని అర్థం. వారి స్వరూపమే కోరికలు అన్నమాట. వీరు భార్య, ధనం, పిల్లల మీద వ్యామోహంతో (ఏషణలతో) ఉంటూ, ‘కామం’ (తీవ్రమైన కోరిక) అనే పిశాచానికి తమ హృదయంలో చోటు కల్పిస్తారు. మనిషి ఆ విధంగా ఉండకూడదు. మన హృదయంలో భగవంతుడికి స్థానం ఇవ్వాలి తప్ప, కోరికలు వంటి చెడు ప్రవృత్తులకు కాదు. మనం దైవ గుణం కలిగినవారిగా, దయ గలవారిగా, గొప్ప ఆత్మలుగా ఎదగాలి. అంతే తప్ప కోరికలకు, కోపానికి బానిసలైన వారిగా (కామాత్ములుగా, క్రోధాత్ములుగా) ఉండకూడదు.
“స్వర్గపరాః” అంటే మోక్షం కావాలని కాకుండా, కేవలం స్వర్గం కావాలని కోరుకునేవారు అని అర్థం. ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో స్వర్గానికి పెద్ద విలువ లేదు. నిజానికి, స్వర్గ భోగాలను కూడా తృణప్రాయంగా భావించి (గడ్డిపోచలా) వదిలేసిన వారికే మోక్షం దొరుకుతుందని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. సామాన్య ప్రజలకు స్వర్గం చాలా గొప్పగా అనిపించవచ్చు, కానీ జ్ఞానుల దృష్టిలో దానికి అంత విలువ లేదు. ఎందుకంటే స్వర్గం కూడా మిగతా లోకాల లాంటిదే. దానికి కూడా పుట్టుక, నాశనం ఉన్నాయి. అక్కడ భోగ వస్తువులు ఇక్కడి కంటే కొంచెం నాణ్యమైనవిగా ఉండవచ్చు, కానీ దాని వల్ల లాభం ఏముంది? అవేవీ శాశ్వతం కాదు కదా! పైగా మన పుణ్యం ఖర్చు అయిపోగానే మళ్ళీ అక్కడి నుంచి కిందకు (భూలోకానికి) పడిపోవాల్సిందే. స్వర్గం మనిషిని భోగాల్లో ముంచేసి, అతనిలో పశు ప్రవృత్తిని పెంచి, మోక్షానికి దూరం చేస్తుంది. కాబట్టి స్వర్గం వల్ల మనిషి సాధించే గొప్ప ప్రయోజనం (పరమ పురుషార్థం) ఏమీ లేదు. అందుకే వివేకవంతులు దానిని కోరుకోరు సరికదా, అది తమను బంధించేదిగా భావిస్తారు. భగవంతుడు కూడా ఇక్కడ స్వర్గం మీద ఆశపడేవారిని చాలా తీవ్రంగా విమర్శించాడు. కాబట్టి వైరాగ్యం ఉన్నవారు, మోక్షం కావాలనుకునేవారు ఎవరూ ఆ స్వర్గం జోలికి వెళ్లకూడదు.
“జన్మకర్మఫలప్రదామ్” అంటే మళ్ళీ జన్మ అనే కర్మఫలాన్ని ఇచ్చేది అని అర్థం. కోరికతో చేసే పనులు (కామ్యకర్మలు) ఎప్పటికీ జన్మరాహిత్యాన్ని (ముక్తిని) ఇవ్వలేవు. అవి జీవుడిని కర్మ వల్ల జన్మ, జన్మ వల్ల కర్మ అనే సంసార చక్రంలో పడేస్తాయి. అందుకే భగవంతుడు గీతలో ఫలితాన్ని ఆశించకుండా చేసే ‘నిష్కామ కర్మ’ను ప్రోత్సహించాడు తప్ప, కోరికలతో చేసే కర్మలను కాదు. ఈ కామ్యకర్మలు మళ్ళీ జన్మలు ఎత్తడం అనే భయంకరమైన ఫలితాలను ఇస్తాయి కాబట్టి, మోక్షం కావాలనుకునేవారు వాటి జోలికి వెళ్లకూడదు.
“క్రియావిశేషబహుళాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి’‘ – స్వర్గసుఖాలు, సంపదలపై ఆశతో కొందరు రకరకాల యజ్ఞయాగాలు చేస్తూ కేవలం కర్మకాండలకే పరిమితమైపోతారు. వారు కోరుకునేది శాశ్వతమైన దైవానందాన్ని కాదు, కేవలం క్షణికమైన ఈ లోకపు భోగాలను మాత్రమే.
“తయాపహృతచేతసామ్” – కోరికలు, కర్మకాండల పట్ల ఆసక్తి ఉన్నవారు చెప్పే తియ్యటి మాటలకు ప్రజల మనసులు ఆకర్షించబడి, వారు మోసపోతున్నారు. అందుకే అలాంటి వారితో సహవాసం చేయకూడదు. సత్పురుషులు, సాధువులు, వైరాగ్యం ఉన్నవారితో సాంగత్యం చేస్తే మనసు దైవం వైపు మళ్ళుతుంది.
“వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే” – భోగైశ్వర్యాల మీద ఆశ ఉండటం వల్ల కలిగే నష్టం ఏమిటంటే — అటువంటి వారి మనసు దైవధ్యానంలో నిలకడగా ఉండదు. వారి చిత్తం ఎప్పుడూ బయటి విషయాల వైపే పరుగెడుతుంది, కాబట్టి వారికి సమాధి స్థితి ఎప్పటికీ సిద్ధించదు. గాలి వీస్తున్నప్పుడు దీపం ఎంత అస్థిరంగా ఊగిపోతుందో, వారి మనసు కూడా అలాగే చంచలంగా ఉంటుంది. దీనివల్ల మనశ్శాంతి కరువై, నిజమైన సుఖానికి దూరమవుతారు. కాబట్టి, మోక్షానికి అత్యవసరమైన ధ్యాన ఏకాగ్రత కుదరాలంటే, మనసును భోగాల వైపు వెళ్లకుండా అదుపులో ఉంచుకోవాలి.