సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ ।
తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి ॥ 38
సుఖదుఃఖే, సమే, కృత్వా, లాభాలాభౌ, జయాజయౌ,
తతః, యుద్ధాయ, యుజ్యస్వ, న, ఏవమ్, పాపమ్, అవాప్స్యసి.
సుఖేదుఃఖే = సుఖాన్ని దుఃఖాన్ని; లాభాలాభౌ = లాభాన్ని నష్టాన్ని; జయాజయౌ చ = జయాన్ని పరాజయాన్ని; సమే కృత్వా = సమంగా భావించి; తతః = అనంతరం; యుద్ధాత్ = యుద్ధం చేయడానికి; యుజ్యస్వ = సంసిద్ధుడవవ్వు; ఏవమ్ = ఇలా చేస్తే; పాపమ్ = పాపాన్ని; న అవాప్స్యసి = పొందవు.
తా ॥ (వీరిని చంపితే మనకు లభించేది పాపమే! (గీత. 1–35) అన్నావు) యుద్ధం క్షత్రియ ధర్మమని స్థిరపరచుకుని, సుఖదుఃఖాలను (వాటికి కారణమైన) లాభనష్టాలను, జయపరాజయాలను సమంగా భావించి యుద్ధం చేయడానికి సంసిద్ధుడవు కమ్ము! ఇలా చేస్తే పాపాన్ని పొందవు.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో భగవంతుడు కర్మ రహస్యాన్ని (పని ఎలా చేయాలో ఆ రహస్యాన్ని) బోధిస్తున్నాడు. పని చేస్తూ కూడా, ఎలాంటి పాపం అంటుకోకుండా ఉండే విధానాన్ని చెబుతున్నాడు. అదే ‘సమభావం’ (Balance of mind).
సుఖదుఃఖాలను సమానంగా చూస్తూ (సమబుద్ధితో) పనిని చేయాలి. అలా చేయడం వల్ల మనిషికి పాపం అంటుకోదు. సుఖం వచ్చినప్పుడు పొంగిపోయి గర్వపడకుండా, కష్టం వచ్చినప్పుడు కుంగిపోయి బాధపడకుండా… మనసును సమానమైన స్థితిలో (సమస్థితిలో) ఉంచుకోవాలి. అలా నిశ్చలంగా ఉన్న మనసులోనే ఆత్మ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అలాంటి వాడికి ఇక పాపం ఎలా అంటుతుంది?
కొందరు… కర్మ మార్గం (పనులు చేయడం) తక్కువని, కర్మలు చేయడం వల్ల బంధాలు ఏర్పడతాయని, మళ్ళీ జన్మలు వస్తాయని అనుకుంటారు. కానీ భగవంతుడు అలా చెప్పలేదు. సమబుద్ధితో కర్మ చేస్తే, ఆ పని వల్ల ఎప్పటికీ పాపం రాదని గీతాచార్యుడు గట్టిగా చెబుతున్నాడు.
‘చేసే పనిలో (కర్మలో) తప్పు లేదు; పని చేసే విధానంలోనే తప్పు ఉంటుంది’ అని సాధకులు తెలుసుకుని, ఆ పనిని సమబుద్ధితో చేయాలి.
“తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ” (ఆ తర్వాత యుద్ధానికి సిద్ధం కా) అని చెప్పడం వల్ల… పనిలో దిగడానికి ముందే, ఆ పనిని ఎలా చేయాలో పద్ధతి తెలుసుకోవాలని అర్థమవుతోంది.
తతః = ఆ తర్వాత (యుద్ధం చేయి). దేని తర్వాత? సుఖదుఃఖాలను సమానంగా చూడటం అలవాటు చేసుకున్న తర్వాత. ఆ సమత్వాన్ని ముందుగా నేర్చుకోకుండానే కర్మక్షేత్రంలోకి (పనిలోకి) దిగితే… పతనం అయిపోతారు. పనుల్లో వచ్చే ఒడిదుడుకులకు మనసు చలించిపోతుంది. అంతేకాక పాపాన్ని మూటగట్టుకుంటారు. పనితో (కర్మతో) పాటు జ్ఞానం తప్పక ఉండాలి. అప్పుడే ఆ పని రాణిస్తుంది. అందుకే శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి మొదట జ్ఞానాన్ని ఉపదేశించి, ఆ తర్వాతే కర్మ (యుద్ధం) గురించి బోధించాడు.