దేహినోఽస్మిన్ యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా ।
తథా దేహాంతరప్రాప్తిః ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి ॥ 13
దేహినః, అస్మిన్, యథా, దేహే, కౌమారం, యౌవనం, జరా,
తథా, దేహాంతర ప్రాప్తిః, ధీరః, తత్ర, న, ముహ్యతి.
దేహినః = దేహాభిమానియైన జీవునికి; అస్మిన్ = ఈ; దేహే = స్థూల శరీరానికి; కౌమారం = బాల్యం; యౌవనం = యౌవనం; జరా = వార్ధక్యం; యథా = ఎలాగైతే; తథా = అలాగే; దేహాంతరప్రాప్తిః = మృత్యువు, అన్యదేహ ధారణం కలుగుతున్నాయి; తత్ర = ఆ విషయమై; ధీరః = జ్ఞాని; న ముహ్యతి = మోహగ్రస్తుడు కాడు, శోకించడు.
తా ॥ (ఈశ్వరుడవైన నీకు జననమరణాలు లేకపోవడం సత్యమే, జీవునికి ఇవి ఉండడం సాధారణమే అని అంటే) దేహాభిమానియైన జీవునికి ఈ దేహంలో బాల్య, యౌవన, వార్ధక్యాలు క్రమంగా కలుగుతున్నా జీవునికి ఎటువంటి మార్పూ కలగడం లేదు. అదే విధంగా దేహాంతరప్రాప్తియైనా జీవునికి ఎటువంటి మార్పూ కలుగదు. కనుక, జ్ఞానులు ఈ విషయంలో శోకించరు.
వ్యాఖ్య:–
జీవుడికి (1) బాల్యం, (2) యవ్వనం, (3) ముసలితనం, (4) మరొక శరీరాన్ని పొందడం (పునర్జన్మ)… అనే నాలుగు దశలు కలుగుతూ ఉంటాయని భగవంతుడు తెలియజేస్తున్నారు.
మార్పులు శరీరానికే, ఆత్మకు కాదు: శ్లోకంలో ‘దేహే’ (శరీరంలో) అని చెప్పడం వల్ల, ఈ మార్పులన్నీ కేవలం శరీరానికే జరుగుతాయి తప్ప ఆత్మకు జరగవని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు:
- బాల్యం పోయి యవ్వనం వచ్చినప్పుడు ఎవరూ బాధపడరు.
- యవ్వనం పోయి ముసలితనం వచ్చినప్పుడు కూడా ఎవరూ ఏడవరు.
- అలాంటప్పుడు, ముసలితనం పోయి మరణం సంభవించినా, లేదా ఆత్మ మరో కొత్త శరీరాన్ని (దేహాంతరప్రాప్తి) పొందినా ఎందుకు దుఃఖించాలి? అని భగవంతుడు (శ్రీకృష్ణుడు) ప్రశ్నిస్తున్నాడు.
ధీరుల లక్షణం: ఈ రహస్యం తెలిసిన మహాత్ములు ఈ మార్పులను పట్టించుకోరు. కష్టసుఖాలు వచ్చినప్పుడు మేరు పర్వతంలా కదలక, ధైర్యంగా, గంభీరంగా ఉంటారు.
నాలుగు దశలు: సాధారణ ప్రజలకు బాల్యం, యవ్వనం, ముసలితనం అనే మూడు దశలే తెలుసు. కానీ ‘మరో శరీరాన్ని పొందడం’ అనే నాలుగో దశ కూడా ఉందని చాలామందికి తెలియదు. మొదటి మూడు దశలు ఎంత నిజమో, చనిపోయాక మరో శరీరం రావడం కూడా అంతే నిజం. అందుకే ధైర్యవంతులు దీని గురించి దిగులుపడరు.
ఎవరికి పునర్జన్మ ఉంటుంది?
- సామాన్యులకు: కర్మలు మిగిలి ఉన్నంత వరకు, ఈ నాలుగు దశలు (బాల్యం, యవ్వనం, ముసలితనం, మరణం/పుట్టుక) ఒక చక్రంలా తిరుగుతూనే ఉంటాయి.
- జ్ఞానులకు: జ్ఞానం వల్ల కర్మలన్నీ కాలి బూడిదైనప్పుడు, వారికి ఇక శరీరం ఉండదు, ఈ దశలూ ఉండవు. వారికి మళ్లీ జన్మ ఉండదు. దాన్నే ‘మోక్షం’ అంటారు.