తస్య సంజనయన్ హర్షం కురువృద్ధః పితామహః ।
సింహనాదం వినద్యోచ్చైః శంఖం దధ్మౌ ప్రతాపవాన్ ॥ 12
తస్య, సంజనయన్, హర్షమ్, కురువృద్ధః, పితామహః,
సింహనాదమ్, వినద్య, ఉచ్చైః, శంఖమ్, దధ్మౌ, ప్రతాపవాన్.
ప్రతాపవాన్ = ప్రతాపవంతుడూ; కురువృద్ధః = కురువృద్ధుడూ అయిన; పితామహః = పితామహుడు(భీష్ముడు); అస్య = ఆ దుర్యోధనునికి; హర్షమ్ = సంతసాన్ని; సంజనయన్ = కలుగజేస్తూ; ఉచ్చైః = పెద్దగా; సింహనాదమ్ = సింహగర్జన; వినద్య = చేసి; శంఖమ్ = శంఖాన్ని; దధ్మౌ = పూరించాడు.
తా ॥ (సమ్మానపూర్వకమైన దుర్యోధనుని వాక్కులను విని) కురుకుల వృద్ధుడు, ప్రతాపశాలి, పితామహుడు అయిన భీష్ముడు పెద్దగా సింహగర్జన చేసి, శంఖాన్ని పూరించాడు. దుర్యోధనుని హృదయం హర్షపూర్ణమయ్యింది.
వ్యాఖ్య: –
ప్రతాపవంతుడు (భీష్ముడు): భీష్ముడిని ఇక్కడ ‘ప్రతాపవంతుడు’ (మహా వీరుడు) అని పిలిచారు. ఎందుకంటే, పరశురాముడి వంటి మహాశక్తివంతులను సైతం ఎదిరించి గెలవగలిగిన అపారమైన బలం, పరాక్రమం ఆయన సొంతం.
శంఖారావం – ఉద్దేశం: శత్రు సైన్యాన్ని చూసి తన రాజు దుర్యోధనుడు కొంచెం కంగారు పడుతున్నట్లు (భయపడుతున్నట్లు) భీష్ముడు గమనించాడు. అందుకే, దుర్యోధనుడి మనసులో ఉత్సాహాన్ని, ధైర్యాన్ని నింపడానికి సేనాధిపతి అయిన భీష్ముడు సింహంలా గట్టిగా శంఖాన్ని పూరించాడు (ఊదాడు). ఇలా సేనానాయకుడు శంఖం ఊదడం అనేది యుద్ధం మొదలుకాబోతోంది అని చెప్పడానికి సంకేతం కూడా.
కురువృద్ధుడు: ‘కురువృద్ధుడు’ అంటే కురు వంశంలో అందరికంటే పెద్దవాడు అని అర్థం. అప్పట్లో ఉన్నవారిలో బాహ్లికుడి తర్వాత వయసులో పెద్దవాడు భీష్ముడే. అందుకే ఆయన్ని ‘పితామహుడు’ (తాతగారు) అని కూడా పిలుస్తారు.