కార్యమిత్యేవ యత్కర్మ నియతం క్రియతేఽర్జున ।
సంగం త్యక్త్వా ఫలం చైవ స త్యాగః సాత్త్వికో మతః ॥ 9
కార్యమ్, ఇతి, ఏవ, యత్, కర్మ, నియతమ్, క్రియతే, అర్జున,
సంగమ్, త్యక్త్వా, ఫలమ్, చ, ఏవ, సః, త్యాగః, సాత్త్వికః, మతః.
అర్జున = పార్థా; సంగమ్ = ఆసక్తిని; ఫలం చ ఏవ = ఫలాన్ని కూడా; త్యక్త్వా = త్యజించి; కార్యమ్ = కర్త్యవము; ఇతి ఏవ = అనియే; యత్ = ఏ; నియతం కర్మ = నిత్యకర్మ; క్రియతే = అనుష్ఠింపబడుతుందో; సః = ఆ; త్యాగః = ఆసక్తి ఫలాల త్యాగమే; సాత్త్వికః = సాత్త్వికమని; మతః = నిశ్చితం.
తా ॥ అర్జునా! ఆసక్తిని, ఫలాకాంక్షను వీడి కర్తవ్య బుద్ధితో విహితకర్మలను అనుష్ఠించిన యెడల, ఈ త్యాగమే సాత్త్వికం అనబడుతుంది. (ఇది మూడవ రకమైన గౌణసన్న్యాసం.)
వ్యాఖ్య:–
ఈ శ్లోకంలో ‘సాత్విక త్యాగం’ గురించి మరియు నిజమైన త్యాగం అంటే ఏమిటో స్పష్టంగా వివరిస్తున్నారు.
1. త్యాగం అంటే పనిని వదలడం కాదు: ఈ శ్లోకం ద్వారా మనకు ఒక ముఖ్యమైన విషయం అర్థమవుతోంది. త్యాగం అంటే మనం చేస్తున్న పనిని (కర్మను) వదిలేయడం కాదు. ఆ పని పట్ల ఉన్న ‘మమకారాన్ని’ (సంగం) మరియు ఆ పని వల్ల వచ్చే ‘ఫలితాన్ని’ వదులుకోవడమే నిజమైన త్యాగం.
2. బాధ్యతను తప్పక నెరవేర్చాలి: ఇక్కడ ‘కార్యం’ (చేయదగినది) అనే పదం వాడారు. అంటే శాస్త్రాలు నిర్ణయించిన పనులను మనిషి ఖచ్చితంగా చేసి తీరాలి అని అర్థం.
3. ముగ్గురు వ్యక్తుల మధ్య తేడా: ఒకే పనిని ముగ్గురు వ్యక్తులు ఎలా చూస్తారో ఇక్కడ పోల్చి చెప్పారు:
- తామసుడు: శాస్త్రం ఏం చెప్పిందో తెలియక (అజ్ఞానంతో) పనిని చేయకుండా వదిలేస్తాడు.
- రాజసుడు: విషయం తెలిసినప్పటికీ, “అబ్బా! ఇది చేయడం కష్టం, శ్రమ ఎక్కువ” అని భయపడి పనిని వదిలేస్తాడు.
- సాత్వికుడు: విషయం తెలుసుకుని, ఎంత కష్టమైనా సరే భయపడకుండా, ఫలితాన్ని ఆశించకుండా తన బాధ్యతను పూర్తి చేస్తాడు.
ముగింపు: దీనిని బట్టి సాత్విక త్యాగమే అత్యుత్తమమైన పద్ధతి అని అర్థమవుతోంది. కాబట్టి తెలివైనవారందరూ ఈ సాత్విక మార్గాన్నే అనుసరించాలి.