చేతసా సర్వకర్మాణి మయి సన్న్యస్య మత్పరః ।
బుద్ధియోగముపాశ్రిత్య మచ్చిత్తః సతతం భవ ॥ 57
చేతసా, సర్వకర్మాణి, మయి, సన్న్యస్య, మత్పరః,
బుద్ధియోగమ్, ఉపాశ్రిత్య, మచ్చిత్తః, సతతమ్, భవ.
చేతసా = వివేకబుద్ధితో; సర్వ కర్మాణి = ఐహికాముష్మిక విషయాలైన కర్మలన్నింటిని; మయి = నా యందు; సన్న్యస్య = సమర్పించి; మత్పరః = నాపై ఆసక్తితో; బుద్ధియోగం ఉపాశ్రిత్య = బుద్ధిని ఏకాగ్రం చేసి; సతతమ్ = నిరంతరం; మచ్చిత్తః = మద్గత చిత్తుడవు; భవ = కమ్ము.
తా ॥ కనుక, నీవు కర్మలను అన్నింటిని నాకు అర్పించి, నన్నే పరమ పురుషార్థంగా గ్రహించి, బుద్ధిని ఏకాగ్రం చేసి, కర్మానుష్ఠాన కాలంలో కూడా నా యందు చిత్తాన్ని సమాహితం చేసి;* అనన్య శరణాగతుడవై నన్ను శరణువేడు.
వ్యాఖ్య:-
‘చేతసా’ — శరీరం ఎన్నో పనులు చేస్తున్నప్పటికీ, మనసుతో మాత్రం ఆ పనులన్నింటినీ భగవంతునికే అర్పించాలి, మనసును ఆయన మీదే లగ్నం చేయాలి. ఇక్కడ ‘చేతసా’ (మనసుతో) అని చెప్పడం ద్వారా కర్మఫల సన్న్యాసాన్ని (పని ఫలితాన్ని వదలడాన్ని) బోధించారు కానీ, పనిని వదిలేయమని (కర్మ సన్న్యాసం) చెప్పలేదు. శరీరం కదలకుండా ఉన్నా, మనసు ప్రపంచమంతా తిరుగుతుంటే దాని వల్ల ఏమాత్రం ఉపయోగం లేదు. అలా కాకుండా, శరీరంతో ఎన్ని పనులు చేస్తున్నా, మనసుతో ఆ పనులను, వాటి ఫలితాలను భగవంతునికి అర్పించేస్తే అది మోక్షానికి దారి తీస్తుంది. అందుకే ఇక్కడ ‘చేతసా’ (చిత్తంతో/మనసుతో) అని ప్రత్యేకంగా చెప్పారు.
‘బుద్ధియోగమ్’ — ప్రేమతో, భక్తితో తనను కొలిచేవారికి ‘బుద్ధియోగాన్ని’ ఇస్తానని భగవంతుడు 10వ అధ్యాయంలోనే చెప్పారు (దదామి బుద్ధియోగం తమ్). అంటే, భగవంతుని దయ వల్ల ఆ భక్తునికి ఏకాగ్రత, సత్యాన్ని విచారించే శక్తి (తత్త్వ విచారణ శక్తి) కలుగుతాయి. ఆ బుద్ధియోగాన్ని గట్టిగా ఆశ్రయించి, మనసును ఎప్పుడూ ఆ పరమాత్మ మీదే నిలపమని ఇక్కడ చెబుతున్నారు.
‘సతతమ్’ — ఈ పదం వాడటం ద్వారా, ఏ క్షణంలోనూ దేవుణ్ణి మర్చిపోకుండా, నిరంతరం మనసును ఆత్మ (దైవం) మీదే ఉండేలా ప్రయత్నించాలని సూచిస్తున్నారు. ఎందుకంటే, మాయ జీవుడిని కింద పడేయడానికి ఎప్పుడూ కాచుకుని ఉంటుంది. ఏమాత్రం ఆదమరిచి ఉన్నా, అది వెంటనే ఆవహించేసి, అజ్ఞానంలోనూ (తమస్సు), విషయ సుఖాలలోనూ పడవేస్తుంది. కాబట్టి సాధకులు ‘సతతమ్’ (ఎల్లప్పుడూ) అనే మాటను గుర్తుంచుకుని, దైవచింతన ఏమాత్రం మరచిపోకుండా జాగ్రత్తపడాలి.
‘మత్పరః’ — ప్రపంచంలోని కనిపించే వస్తువులన్నీ నశించిపోయేవే. కాబట్టి తెలివైనవాడు శాశ్వతుడైన ఆ పరమాత్మ ఒక్కడినే తన పరమ గమ్యంగా, పొందవలసిన ఏకైక లక్ష్యంగా భావించాలి.