శ్రేయాన్ స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్ స్వనుష్ఠితాత్ ।
స్వభావనియతం కర్మ కుర్వన్నాప్నోతి కిల్బిషమ్ ॥ 47
శ్రేయాన్, స్వధర్మః, విగుణః, పరధర్మాత్, సు అనుష్ఠితాత్,
స్వభావనియతమ్, కర్మ, కుర్వన్, న, ఆప్నోతి, కిల్బిషమ్.
విగుణః (అపి) = అసంపూర్ణంగా, అంగహీనంగా అనుష్ఠితమైన; స్వధర్మః = స్వీయ వర్ణాశ్రమధర్మం; సు అనుష్ఠితాత్ = చక్కగా ఆచరింపబడిన; పరధర్మాత్ = పరధర్మం కంటే; శ్రేయాన్ = శ్రేష్ఠం; స్వభావ నియతమ్ = స్వభావజాతమైన; కర్మ = కార్యాన్ని; కుర్వన్ = చేస్తున్నప్పటికీ; కిల్బిషమ్ = పాపాన్ని; న ఆప్నోతి = పొందడు.
తా ॥ చక్కగా ఆచరింపబడిన పరధర్మం కంటే తన వర్ణం, ఆశ్రమం విధించే ధర్మం అంగహీనంగా అనుష్ఠించబడినా శ్రేష్ఠమే అవుతోంది. ఎందుకంటే, స్వభావజాతమైన కర్మలను ఆచరించేవాడు పాపాన్ని పొందడు. (కనుక, బంధు వధాది దోషాలతో కూడినదే అయినా, నీ ధర్మమైన యుద్ధం పరధర్మమైన భిక్షాటనం కంటే శ్రేష్ఠమే అవుతోంది.)
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో ‘స్వధర్మం’ (మన కర్తవ్యం) మరియు ‘పరధర్మం’ (ఇతరుల కర్తవ్యం) మధ్య ఉన్న తేడాను, స్వధర్మాన్ని ఎందుకు వదలకూడదో రెండు రకాలుగా వివరిస్తున్నారు.
1. మొదటి అర్థం (లౌకిక దృష్టి – Practical View):
- మన పని మనకే ముఖ్యం: మన సొంత పని (స్వధర్మం) చేయడానికి కొంచెం కష్టంగా ఉన్నా, దోషాలు ఉన్నా సరే.. దాన్ని ఆచరించడమే శ్రేష్ఠం.
- కాపీ కొట్టకూడదు: ఇతరుల పని (పరధర్మం) చూడటానికి చాలా సులభంగా ఉండవచ్చు, లేదా దాన్ని మనం బాగా చేయగలమని అనిపించవచ్చు. అయినా సరే, మన సహజ ధర్మాన్ని వదిలి ఇతరుల ధర్మాన్ని స్వీకరించడం మంచిది కాదు.
- పాపం అంటదు: మనకు నిర్దేశించిన పనిని “ఇది దేవుని సేవ” (ఈశ్వరార్పణ) అని భావించి చేస్తే, ఆ పనిలో ఏవైనా లోపాలున్నా మనకు పాపం అంటుకోదు.
2. రెండవ అర్థం (ఆధ్యాత్మిక దృష్టి – Spiritual View): ఇక్కడ ‘స్వధర్మం’ అంటే కులం లేదా వృత్తి అని కాకుండా, ‘ఆత్మ’ అని అర్థం చేసుకోవాలి.
- స్వధర్మం (ఆత్మ చింతన): ఆత్మ గురించి ఆలోచించడం, ధ్యానం చేయడం మొదట్లో చాలా కష్టంగా (ప్రయాసగా) అనిపించవచ్చు. కానీ, చివరకు ఇది అనంతమైన సుఖాన్ని ఇస్తుంది.
- పరధర్మం (ప్రాపంచిక చింతన): ఆత్మ కాని దేహం, ప్రపంచం, వస్తువుల గురించి (దృశ్య విషయాలు) ఆలోచించడం మొదట్లో చాలా సుఖంగా, హాయిగా అనిపించవచ్చు. కానీ, చివరకు ఇది పరమ దుఃఖాన్ని మిగిల్చుతుంది.
ముగింపు: కాబట్టి, మొదట్లో కష్టంగా అనిపించినా సరే.. ఆత్మధ్యానం (స్వధర్మం) చేయడమే ఉత్తమం. సుఖంగా అనిపిస్తుంది కదా అని ప్రాపంచిక విషయాల (పరధర్మం) జోలికి వెళ్లకూడదు.