శౌర్యం తేజో ధృతిర్దాక్ష్యం యుద్ధే చాప్యపలాయనమ్ ।
దానమీశ్వరభావశ్చ క్షాత్రం కర్మ స్వభావజమ్ ॥ 43
శౌర్యమ్, తేజః, ధృతిః, దాక్ష్యమ్, యుద్ధే, చ, అపి, అపలాయనమ్,
దానమ్, ఈశ్వరభావః, చ, క్షాత్రమ్, కర్మ, స్వభావజమ్.
శౌర్యమ్ = పరాక్రమం; తేజః = తేజస్సు; ధృతిః = ధైర్యం; దాక్ష్యమ్ = కార్యదక్షత; యుద్ధే చ = మరియు యుద్ధంలో; అపలాయనమ్ అపి = పారిపోకుండా ఉండడమూ; దానమ్ = దానం; ఈశ్వరభావః చ = శాసించే శక్తి; క్షాత్రంకర్మ స్వభావజమ్ = స్వాభావికాలైన క్షత్రియకర్మలు;
తా ॥ పరాక్రమం, తేజస్సు, ధృతి, కర్మకౌశలం, యుద్ధంలో పారిపోకుండా ఉండటం, ఔదార్యం, శాసించగల శక్తి – ఇవి క్షత్రియుని స్వాభావిక లక్షణాలు.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో “యుద్ధం నుండి పారిపోకూడదు” అనే క్షత్రియ ధర్మాన్ని మన నిత్య జీవితానికి, ఆధ్యాత్మిక సాధనకు ఎలా అన్వయించుకోవాలో అద్భుతంగా వివరిస్తున్నారు.
1. రెండు రకాల యుద్ధాలు:
- బాహ్య యుద్ధం: ఇది దేశాల మధ్య, రాజుల మధ్య ఎప్పుడో ఒకసారి జరుగుతుంది.
- అంతర్యుద్ధం: ఇది మన మనసులో నిరంతరం జరుగుతూనే ఉంటుంది. మంచికి-చెడుకి, ధర్మానికి-అధర్మానికి, దైవ గుణాలకు-రాక్షస గుణాలకు మధ్య జరిగే పోరాటం ఇది.
2. వెన్ను చూపకూడదు:
నిజమైన క్షత్రియుడు యుద్ధభూమిలో శత్రువుకు భయపడి ఎలా పారిపోడో.. అలాగే ఆధ్యాత్మిక సాధకుడు కూడా తన లోపల ఉన్న ‘మాయ’ (అజ్ఞానం/కోరికలు) అనే శత్రువుతో పోరాడేటప్పుడు పారిపోకూడదు.
- సాధనలో ఒక్కసారి ముందుకు అడుగు వేసాక, వెనక్కి తీయకూడదు.
3. బాహ్య యుద్ధం కంటే కష్టం: బయట శత్రువులతో పోరాడటానికి ఎంత ధైర్యం కావాలో, అంతకంటే ఎక్కువ ధైర్యం, సాహసం మన లోపల ఉన్న చెడు ఆలోచనలను, మాయను గెలవడానికి కావాలి.
- ఈ అంతర్యుద్ధంలో గెలిచినప్పుడే మనిషికి ‘మోక్షం’ అనే సామ్రాజ్యం దక్కుతుంది.
4. బ్రహ్మతేజం + క్షాత్రవీర్యం: మనిషికి రెండు శక్తులు కావాలి:
- బ్రహ్మతేజం: జ్ఞానం, శాంతం.
- క్షాత్రవీర్యం: చెడును ఎదిరించే పౌరుషం, ధైర్యం. ఈ రెండూ ఉన్నప్పుడే విజయం తథ్యం.
ముగింపు: కాబట్టి, మోక్షం దొరికేంతవరకూ ఈ అంతర్యుద్ధాన్ని ఆపకూడదు, భయపడి పారిపోకూడదు. ఇదే నిజమైన క్షత్రియ ధర్మం యొక్క అంతరార్థం.
క్షత్రియుని 7 ప్రధాన లక్షణాలు:
- శౌర్యం (Heroism): భయం లేకుండా పోరాడటం, వీరత్వం చూపడం.
- తేజస్సు (Majesty/Radiance): ఇతరులను ప్రభావితం చేయగలిగే ప్రతాపం, ముఖంలో వర్చస్సు మరియు కీర్తి.
- ధైర్యం/ధృతి (Fortitude): ఎంతటి కష్టమైన పరిస్థితి వచ్చినా, ఆపద వచ్చినా కుంగిపోకుండా స్థిరంగా నిలబడే గుండె నిబ్బరం.
- సామర్థ్యం/దక్షత (Dexterity): ఏ పనినైనా (యుద్ధమైనా, పాలన అయినా) తెలివిగా, సమయస్ఫూర్తితో పూర్తి చేసే నైపుణ్యం.
- యుద్ధం నుండి పారిపోకపోవడం: శత్రువుకు వెన్ను చూపకుండా, మరణం వచ్చినా సరే పోరాడటమే తప్ప పారిపోకూడదు. (ఇది క్షత్రియుని అత్యంత ముఖ్యమైన ధర్మం).
- దానం (Charity): సంపదను దాచుకోవడం కాదు, ప్రజలకు మరియు అర్హులైన వారికి ఉదారంగా దానం చేసే గుణం ఉండాలి.
- ఈశ్వర భావం (Leadership): ప్రజలను పాలించే శక్తి, అందరినీ నడిపించే నాయకత్వ లక్షణం, శాసించే అధికారం.