రాగీ కర్మఫలప్రేప్సుః లుబ్ధో హింసాత్మకోఽశుచిః ।
హర్షశోకాన్వితః కర్తా రాజసః పరికీర్తితః ॥ 27
రాగీ, కర్మఫలప్రేప్సుః, లుబ్ధః, హింసాత్మకః, అశుచిః,
హర్షశోక అన్వితః, కర్తా, రాజసః, పరికీర్తితః.
రాగీ = నిషిద్ధాలను కోరేవాడూ; కర్మఫలప్రేప్సుః = కర్మఫలాకాంక్షీ; లుబ్ధః = పరద్రవ్యాసక్తుడు (స్వధన దానాసమర్థుడూ); హింసాత్మకః = పరులను పీడించే స్వభావం కలవాడూ; అశుచిః = అపవిత్రుడూ; హర్ష శోక అన్వితః = ఇష్టప్రాప్తికి సంతోషాన్ని, ఇష్టవియోగానికి దుఃఖాన్ని పొందేవాడూ అయిన; కర్తా = కర్త; రాజసః = రాజసికుడని; పరికీర్తితః = చెప్పబడుతున్నాడు;
తా ॥ వాసనాకులచిత్తుడూ, కర్మఫలాకాంక్షీ, పరద్రవ్యాసక్తుడూ, స్వధన దానాసమర్థుడూ, పరులను పీడించే స్వభావం కలవాడూ, అపవిత్రుడూ, ఇష్టప్రాప్తికి హర్షాన్ని, అనిష్టప్రాప్తికి శోకాన్నీ పొందే కర్త రాజసికుడు.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో ‘రాజస కర్త’ (Rajasic Doer) లక్షణాలు మంచివి కావని, ఉత్తముడైన వాడు వాటిని కచ్చితంగా వదిలేయాలని స్పష్టంగా చెబుతున్నారు. మనం మంచిగా మారాలంటే వేటిని వదిలేయాలో ఇక్కడ జాబితా ఇచ్చారు.
మనం వదిలేయాల్సిన రాజస లక్షణాలు:
- అతి ప్రేమ/మమకారం: బంధువుల మీద గానీ, ప్రపంచంలోని వస్తువుల మీద గానీ విపరీతమైన మమకారం (అటాచ్మెంట్) పెంచుకోకూడదు.
- ఫలితంపై కోరిక: చేసే పని ఫలితం మీద ఆశ పడకూడదు.
- హింస: ఏ ప్రాణినీ హింసించకూడదు (మనుషులనే కాదు, జంతువులను కూడా).
- అశుభ్రత: అశుభ్రంగా ఉండకూడదు (శారీరకంగా, మానసికంగా పవిత్రంగా ఉండాలి).
ఎలా ఉండాలి? పనిలో విజయం (సిద్ధి) వస్తే గంతులు వేయడం (హర్షం), ఓటమి (అసిద్ధి) వస్తే ఏడ్వడం (శోకం) చేయకూడదు. సుఖదుఃఖాలకు, జయాపజయాలకు చలించని ‘సమబుద్ధి’ (Stable Mind) కలిగి ఉండాలి.
స్వయంగా పరీక్షించుకోండి (Self-Check): ప్రతి ఒక్కరూ తమ హృదయాన్ని తామే పరిశీలించుకోవాలి. ఒకవేళ మీలో పైన చెప్పిన రాజస లక్షణాలు (అహంకారం, అత్యాశ, హింస, ఆవేశం) ఉంటే.. వాటిని ప్రయత్నపూర్వకంగ వదిలేసి, **’సాత్విక కర్త’**గా మారడానికి ప్రయత్నించాలి.