అనుబంధం క్షయం హింసామనపేక్ష్య చ పౌరుషమ్ ।
మోహాదారభ్యతే కర్మ యత్తత్తామసముచ్యతే ॥ 25
అనుబంధమ్, క్షయమ్, హింసామ్, అనపేక్ష్య చ, పౌరుషమ్,
మోహాత్, ఆరభ్యతే, కర్మ, యత్, తత్, తామసమ్, ఉచ్యతే.
అనుబంధమ్ = పర్యవసానములైన శుభాశుభాలను; క్షయమ్ = శక్తి క్షయమూ; హింసామ్ = హింసను; పౌరుషం చ = సామర్థ్యాన్ని; అనపేక్ష్య = విచారించకుండా; మోహాత్ = అవివేకంతో; యత్ = ఏ; కర్మ = కర్మ; ఆరభ్యతే = ఆరంభించబడుతుందో; తత్ =అది; తామసమ్ = తామసికమని; ఉచ్యతే = చెప్పబడుతుంది;
తా ॥ పర్యవసానాలైన శుభాశుభాలను; శక్తి క్షయాన్ని, పరపీడను, స్వసామర్థ్యాన్నీ విచారించకుండా, అవివేకంతో ఏ కర్మలు అనుష్ఠించబడుతున్నాయో, అవి తామసికం అనబడుతున్నాయి.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో ‘తామస కర్మ’ (అధమ స్థాయి పని) అంటే ఏమిటి? అది చేసేవారి బుద్ధి ఎలా ఉంటుంది? అనే విషయాలను వివరిస్తున్నారు.
1. తామస కర్మ లక్షణాలు (గుడ్డిగా చేయడం): తామస గుణం ఉన్నవాడు ఒక పనిని మొదలుపెట్టేటప్పుడు ముందు వెనుక ఆలోచించడు.
- పర్యవసానాలు చూడడు: “ఈ పని చేస్తే భవిష్యత్తులో నాకు ఎంత దుఃఖం కలుగుతుంది? ఎంత నష్టం వస్తుంది?” అని ఆలోచించడు.
- ఇతరుల బాధ: “నా పని వల్ల ఇతరులకు ఎంత బాధ కలుగుతుంది?” అని కూడా పట్టించుకోడు.
- సమర్థత: కనీసం ఆ పని చేసే శక్తిసామర్థ్యాలు తనకు ఉన్నాయో లేదో కూడా చూసుకోడు.
- అవివేకంతో, గుడ్డిగా పనిని మొదలుపెట్టేస్తాడు.
2. ప్రమాదకరం: ఇలా ఆలోచన లేకుండా చేసే పనులు చాలా ప్రమాదకరమైనవి. కాబట్టి ఇలాంటి పనులను ఎప్పుడూ చేయకూడదు (వదిలేయాలి).
3. స్వార్థమే రాజసం/తామసం: సాధారణంగా దేవునికి దూరంగా ఉంటూ, కేవలం స్వార్థంతో డబ్బు, హోదా వంటి ప్రాపంచిక విషయాలను సంపాదించుకోవడం కోసం చేసే పనులన్నీ రాజస లేదా తామస కర్మల కిందకే వస్తాయి. ఎందుకంటే, ఆ పనుల వల్ల తన ఆత్మకు జరిగే నష్టాన్ని (సంసార బంధాల్లో ఇరుక్కుపోవడాన్ని) అతడు ఆలోచించడం లేదు.
4. మూల కారణం – అజ్ఞానం (మోహం): ఇక్కడ ‘మోహాత్’ (మోహం వల్ల) అని చెప్పారు. దీన్ని బట్టి రాజస, తామస పనులన్నింటికీ అసలు కారణం ‘అవివేకం’ మరియు ‘అజ్ఞానం’ అని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
ముగింపు: కాబట్టి మనిషి ముందుగా వివేకాన్ని (తెలివిని) పెంచుకోవాలి. అజ్ఞానంతో కూడిన ఈ రాజస, తామస ప్రవృత్తులను వదిలేసి, జీవితాన్ని బాగుచేసుకోవాలి.