సత్త్వానురూపా సర్వస్య శ్రద్ధా భవతి భారత ।
శ్రద్ధామయోఽయం పురుషో యో యచ్ఛ్రద్ధః స ఏవ సః ॥ 3
సత్త్వ అనురూపా, సర్వస్య, శ్రద్ధా, భవతి, భారత,
శ్రద్ధామయః, అయమ్, పురుషః, యః, యత్ శ్రద్ధః, సః, ఏవ, సః.
భారత = అర్జునా; సర్వస్య = ప్రతి మనుజుని; శ్రద్ధా = శ్రద్ధయు; సత్త్వ అనురూపా = విశిష్టసంస్కార యుక్తమైన అంతఃకరణానికి అనుగుణమై; భవతి = కలుగుతోంది; అయమ్ = ఈ; పురుషః = జీవుడు; శ్రద్ధామయః = శ్రద్ధాస్వరూపుడు; యః = ఎవడు; యత్ శ్రద్ధః = పూర్వజన్మలో ఎటువంటి శ్రద్ధ కలిగి ఉన్నాడో; సః = అతడు; సః ఏవ = ఇప్పుడు కూడా అటువంటి నిష్ఠనే గ్రహిస్తున్నాడు;
తా ॥ అర్జునా! మనుష్యులందరికీ వారివారి అంతఃకరణ సంస్కారాన్ని అనుసరించే శ్రద్ధ కలుగుతోంది. మనిషి శ్రద్ధామయుడు. పూర్వజన్మలో ఎవరికి ఎటువంటి శ్రద్ధ ఉందో, అతడు వర్తమాన జన్మలో కూడా అటువంటి స్వభావాన్నే (నిష్ఠనే) పరిగ్రహిస్తున్నాడు. (శ్రీమద్భాగవతమ్. 11-14-9 చూ.)
వ్యాఖ్య:-
మనిషి (జీవుడు) అనేవాడు కేవలం ఒక ప్రతిబింబం మాత్రమే. అసలైనది మనసు (అంతఃకరణం). అద్దం ఎంత శుభ్రంగా ఉంటే, అందులో కనిపించే ప్రతిబింబం అంత స్వచ్ఛంగా ఉంటుంది. అలాగే, మనసు ఎంత శుద్ధంగా ఉంటే, మనిషి అంత గొప్పవాడిగా ఉంటాడు. మనసు మురికిగా ఉంటే, మనిషి కూడా మురికిగానే (పాపాత్ముడిగా) ఉంటాడు.
శ్రద్ధ ఎక్కడి నుండి వస్తుంది? (సత్వానురూపా):
- అర్జునుడు అడిగాడు కదా, “శాస్త్రం తెలియని వారి శ్రద్ధ ఎక్కడి నుండి పుడుతుంది?” అని.
- దానికి సమాధానం: ఆ శ్రద్ధ బయటి నుంచి రాదు. అది వాళ్ళ ‘మనసు’ (అంతఃకరణం) లోని సంస్కారాల బట్టి పుడుతుంది.
- పూర్వ జన్మల వాసనల (Impressions) వల్ల మనసు ఎలా తయారైతే.. వారి శ్రద్ధ కూడా అలాగే ఉంటుంది.
- తాగుబోతుకి మందు మీద ఉన్నది శ్రద్ధే.
- భక్తుడికి దేవుడి మీద ఉన్నది శ్రద్ధే.
- కానీ ఆ మనసు స్థితిని బట్టి ఆ శ్రద్ధ మారుతుంది.
నువ్వు దేనిని నమ్మితే అదే అవుతావు:
- “శ్రద్ధామయోయం పురుషో” – మనిషి శ్రద్ధా స్వరూపుడు.
- ఒక వ్యక్తి ఎలాంటి గుణాన్ని (సాత్విక, రాజస, లేదా తామస) నమ్ముతాడో, ఎలాంటి శ్రద్ధ కలిగి ఉంటాడో.. అతడు అలాగే తయారవుతాడు.
మనం ఏం చేయాలి? (స్టెప్ బై స్టెప్): ఈ శ్లోకం ద్వారా మనకు ఒక ‘యాక్షన్ ప్లాన్’ ఇచ్చారు:
- శుద్ధి చేసుకోవాలి: ముందుగా మనసులో ఉన్న రాజస (కోరికలు), తామస (అజ్ఞానం) గుణాలను వదిలించుకోవాలి.
- సాత్విక శ్రద్ధ: మంచి అలవాట్లను, సాత్వికమైన శ్రద్ధను పెంచుకోవాలి.
- ఫైనల్ గోల్ (ఆత్మ స్థితి): చివరికి ఆ సాత్విక గుణాన్ని కూడా దాటి, నిర్గుణమైన (గుణాలకు అతీతమైన) ఆత్మ స్థితికి (విశుద్ధ సత్త్వానికి) చేరుకోవాలి. అదే మన అసలైన ఇల్లు.
స్థాయిని బట్టే అంచనా ఉంటుంది (సాధువు – గాఢ సమాధి)
ఒకసారి ఒక ఋషి గాఢమైన సమాధిస్థితిలో ఒక త్రోవ ప్రక్కనపడి ఉన్నాడు. ఒక దొంగ ఆ త్రోవలో వెడుతూ, ఆ ఋషిని చూసి ఇలా ఆలోచించాడు: “వీడు కూడా దొంగ అయి వుంటాడు. నిన్న రాత్రి కొన్ని ఇళ్ళలో దొంగతనాలు చేసి అలసిపోయి ఇక్కడపడి నిద్రపోతున్నాడు. ఈపాటికి పోలీసులు వీడికోసం వెతుకుతూ ఉండి ఉంటారు. వాళ్ళు వచ్చేలోపలే నేను పారిపోవడం మేలు!” అని అనుకుని ఆ దొంగ అక్కడ నుంచి పారిపోయాడు. కాసేపటి తరువాత ఒక త్రాగుబోతు అక్కడికి తూలుకుంటూ వచ్చాడు. ఋషిని చూసి, “ఏరా! త్రాగి పడిపోయావా! నన్ను చూడరా! ఎంత త్రాగినా ఎలా నిలబడి ఉన్నానో!” అన్నాడు. చివరిగా అక్కడికి ఇంకొక సాధువు వచ్చి ఒక గొప్ప ఋషి సమాధిస్థితిలో అక్కడ పడివున్నాడని గ్రహించాడు. ఆ ఋషి ప్రక్కనే కూర్చొని ఆయన పాదాలు వత్తడం ప్రారంభించాడు. ప్రాపంచిక సంస్కారాలు నిజమైన ఆధ్యాత్మికతను, పవిత్రతను గుర్తించకుండా మనిషికి చేస్తాయి. పచ్చకామెర్ల వాడికి లోకమంతా పచ్చగా కనిపించినట్టుగా, ఒక మనిషి ఏ స్థాయిలో ఉంటే ఆ స్థాయిని బట్టే ఎదుటివారిని అంచనా వేస్తాడు.