శ్రద్ధయా పరయా తప్తం తపస్తత్ త్రివిధం నరైః ।
అఫలాకాంక్షిభిర్యుక్తైః సాత్త్వికం పరిచక్షతే ॥ 17
శ్రద్ధయా, పరయా, తప్తమ్, తపః, తత్, త్రివిధమ్, నరైః,
అఫలాకాంక్షిభిః, యుక్తైః, సాత్త్వికమ్, పరిచక్షతే.
అఫలాకాంక్షిభిః = ఫలాకాంక్ష లేనివారూ; యుక్తైః = ఏకాగ్రచిత్తులూ అయిన; నరైః = మనుష్యులచే; పరయా శ్రద్ధయా = పరమ శ్రద్ధతో; తప్తమ్ = అనుష్ఠింపబడే; తత్ =పూర్వోక్తమైన; త్రివిధమ్ = మనోవాక్కాయ సంబంధించిన; తపః = తపస్సును; సాత్త్వికమ్ = సాత్త్వికం అని; పరిచక్షతే = చెబుతారు;
తా ॥ ఫలకాంక్షా రహితులూ, ఏకాగ్రచిత్తులూ, అయినవారు విశేషమైన శ్రద్ధను పూని, పూర్వోక్తమైన వాఙ్మనఃకాయ సంబంధమైన తపస్సును ఆచరిస్తే, అది సాత్త్వికం అనబడుతోంది.
వ్యాఖ్య: –
‘శ్రద్ధ’ అనే పదానికి ‘పరయా’ (గొప్ప/ఉన్నతమైన) అనే పదాన్ని చేర్చడం వల్ల, ఏదో సాధారణమైన శ్రద్ధ సరిపోదని, అత్యంత గాఢమైన లేదా ఉత్తమమైన శ్రద్ధ అవసరమని అర్థమవుతోంది. ఎందుకంటే, సాధన చేసేటప్పుడు మధ్యలో ఏవైనా అడ్డంకులు వస్తే, తక్కువ శ్రద్ధ ఉన్నవారు తడబడే అవకాశం ఉంది. అందుకే అంతులేని శ్రద్ధ, నమ్మకం, పట్టుదల ఉన్నప్పుడు మాత్రమే ఆ మాయను దాటడం సాధ్యమవుతుంది.
‘నరైః’ – ఇక్కడ కేవలం ‘మనుషులు’ (నరులు) అని మాత్రమే అన్నారు తప్ప, ఎటువంటి కులం, మతం లేదా జాతి గురించి ప్రస్తావించలేదు. కాబట్టి మనుషులందరూ ఆ పరమ లక్ష్యాన్ని (మోక్షాన్ని) సాధించడానికి, భగవంతుని అన్వేషించడానికి అర్హులే అని గీతాచార్యుడు (శ్రీకృష్ణుడు) స్పష్టంగా తేల్చిచెప్పాడు.
‘యుక్తైః’ – భగవంతునితో, ఆత్మజ్ఞానంతో, ఆధ్యాత్మిక సాధనతో అనుసంధానం (యోగం) కలిగినవారు; ప్రపంచ విషయాలతో బంధాన్ని తగ్గించుకుని, ఎప్పుడూ భగవంతుని ధ్యానంలో మునిగివుండే నిలకడైన మనసు గలవారినే ‘యుక్తులు’ (యోగం కుదిరినవారు) అని అంటారు.
దీన్ని బట్టి, సాత్త్విక తపస్సు చేసేవారికి మూడు ముఖ్యమైన లక్షణాలు ఉండాలని అర్థమవుతోంది. అవేంటంటే:
- వారికి గొప్ప శ్రద్ధ ఉండాలి.
- ఫలితాన్ని ఆశించకుండా పనులు (కర్మలు) చేయాలి.
- మనసు నిలకడగా ఉంచుకుని, లేదా ఎప్పుడూ దైవధ్యానంలో ఉండాలి.
ఈ మంచి గుణాలతో, పైన చెప్పుకున్న మూడు రకాల (శారీరక, వాచిక, మానసిక) తపస్సులను ఆచరించడాన్నే ‘సాత్త్విక తపస్సు’ అంటారు.