అనుద్వేగకరం వాక్యం సత్యం ప్రియహితం చ యత్ ।
స్వాధ్యాయాభ్యసనం చైవ వాఙ్మయం తప ఉచ్యతే ॥ 15
అనుద్వేగకరమ్, వాక్యమ్, సత్యమ్, ప్రియహితమ్, చ, యత్,
స్వాధ్యాయ అభ్యసనమ్, చ, ఏవ, వాఙ్మయమ్, తపః, ఉచ్యతే.
యత్ వాక్యమ్ = ఏ వాక్యం; అనుద్వేగకరమ్ = ప్రాణులకు దుఃఖాన్ని కలిగించనిదీ; సత్యమ్ = యథార్థమూ; ప్రియ హితం చ = ప్రియకరమూ, హితకరమూ; (తత్) చ = (అదీ) మరియు; స్వాధ్యాయ అభ్యసనమ్ ఏవ = స్వశాఖా వేదాధ్యయనమూ, శాస్త్రాభ్యాసమూ; వాఙ్మయమ్ = వాచికమైన; తపః = తపస్సు అని; ఉచ్యతే = చెప్పబడును;
తా ॥ ఇతరులకు భయాన్ని, కష్టాన్ని కలిగించనిదీ, వినడానికి ఇంపుగా ఉండి సుఖాన్ని చేకూర్చేదీ, సత్య వాక్యమూ, వేదాభ్యాసమూ -వీటిని వాచిక తపస్సు అని అంటున్నారు.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో వాక్కు (మాట్లాడే తీరు) మరియు స్వాధ్యాయం (చదువు/జపం) గురించి వివరించారు.
1. మాట ఎలా ఉండాలి? (అనుద్వేగకరం వాక్యం): మనం మాట్లాడే మాట ఇతరుల మనసును నొప్పించకూడదు. అలాగని అబద్ధం చెప్పకూడదు, అది నిజమై ఉండాలి. కానీ, నిజం కదా అని కఠినంగానో, వినడానికి బాగోలేనట్లుగానో చెప్పకూడదు. మనం చెప్పే నిజం ఇతరులకు వినసొంపుగా, వారికి మేలు చేసేదిగా ఉండాలి.
2. స్వాధ్యాయం అంటే ఏమిటి? (స్వాధ్యాయాభ్యసనం): ఇక్కడ ‘అభ్యాసం’ అని చెప్పారు కాబట్టి, వేదాలు లేదా ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలను చదవడం అనేది ఏదో ఒకరోజు చేసి వదిలేయడం కాదు, దాన్ని ప్రతిరోజూ ఒక అలవాటుగా (ప్రాక్టీస్) చేసుకోవాలని అర్థం.
కొందరు “ధ్యానమే ముఖ్యం కదా, ఇక ఈ గ్రంథాలు చదవడం ఎందుకు?” అని అంటారు. అలాంటి వారికి భగవంతుడు ఇక్కడ చక్కని సమాధానం ఇచ్చారు. ధ్యానం ముఖ్యమే, కానీ ధ్యానం చేయగా మిగిలిన ఖాళీ సమయాల్లో మంచి పుస్తకాలను చదవడం వల్ల సాధన మరింత బలపడుతుంది. ఇది ఎలాగంటే.. “నిప్పుకు గాలి తోడైతే అది ఎలా ఇంకా బాగా మండుతుందో”, అలాగే శాస్త్రాలను చదవడం ధ్యానానికి సహాయపడుతుంది.
ఇలా మంచి గ్రంథాలను చదవడం, ఓంకారం వంటి మంత్రాలను జపించడం, ఎప్పుడూ సత్యాన్నే మాట్లాడటం వల్ల మన ‘వాక్కు’ (మాట) పవిత్రమవుతుంది. దీనినే ‘వాక్ శుద్ధి’ అంటారు.