అఫలాకాంక్షిభిర్యజ్ఞో విధిదిష్టో య ఇజ్యతే ।
యష్టవ్యమేవేతి మనః సమాధాయ స సాత్త్వికః ॥ 11
అఫల ఆకాంక్షిభిః, యజ్ఞః, విధి దిష్టః, యః, ఇజ్యతే,
యష్టవ్యమ్, ఏవ, ఇతి, మనః, సమాధాయ, సః, సాత్త్వికః.
అఫల ఆకాంక్షిభిః = నిష్కాములచే; యష్టవ్యం ఏవ = యజ్ఞం చేయవలసిందే; ఇతి = అని; మనః = మనస్సును; సమాధాయ = స్థిరపరచుకొని; యః = ఏ; విధి దిష్టః =శాస్త్రవిహితమైన; యజ్ఞః = యజ్ఞం; ఇజ్యతే = చేయబడుతుందో; సః = ఆ యజ్ఞం; సాత్త్వికః = సాత్త్వికమైనది.
తా ॥ ఫలాకాంక్ష రహితులైన పురుషులు యజ్ఞానుష్ఠానమే కర్తవ్యం అని నిశ్చయించుకుని, వారు ఆచరించే శాస్త్రవిధి సమ్మతమైన యజ్ఞమే సాత్త్వికం అనబడుతుంది.
వ్యాఖ్య:–
ప్రతి మనిషి తాను చేయబోయే పని శాస్త్ర సమ్మతమా (గీతా లేదా వేదాల ప్రకారమా)? అని బాగా పరిశీలించాలి. శాస్త్రానికి విరుద్ధమైనది వదిలేసి, శాస్త్రానుగుణమైన పనులే చేయాలి. అందుకే ‘విధిదృష్టః’ (శాస్త్ర నియమాలను గొప్పగా చూసేవాడు) అని చెప్పారు. ఇలా చేస్తే ‘ఇది చేయాలి’ అనే కర్తవ్య భావం తలెత్తుతుంది, ఫలం ఆశించకుండా శుద్ధమైన మనస్సుతో చేస్తాం, అప్పుడు అది సాత్త్విక కార్యం అవుతుంది. ‘యజ్ఞం’ అంటే ఇక్కడ పశు బలి చేసే యాగాలు కాదు. భగవద్ ధ్యానం, పరోపకారం, దైవ సంబంధిత పనులు — లేదా ఏ సత్కార్యమైనా అదే.
‘మనః సమాధాయ’ (మనస్సును సమాధానపరచి) అని చెప్పారు కాబట్టి — పని ప్రారంభించే ముందు మనస్సును బాగా కుదుటపడించుకోవాలి. సంశయాలు రాకుండా నిశ్చయ బుద్ధితో పని చేయాలి. ఎందుకంటే మనస్సు స్థిరంగా లేకుండా ప్రారంభించిన పని ఎప్పుడూ చక్కగా జరగదు.
సరైన పద్ధతి:
- చేయబోయే పని బాగా జరుగుతుందా? (బాగోగులు నిర్ణయించుకో)
- శాస్త్రాలు, ఆప్తుల (గురువుల) మాటల ఆధారంగా నిశ్చయం పొందు
- మనస్సును స్థిరపరచుకో
- నిష్కామ భావంతో (ఫలాపేక్ష లేకుండా) శాస్త్ర సమ్మత పని చెయ్యి
అప్పుడు అద్భుత ఫలితాలు వస్తాయి. అదే సాత్త్విక కార్యం, సాత్త్విక యజ్ఞం.