శ్రీభగవానువాచ :
అభయం సత్త్వసంశుద్ధిః జ్ఞానయోగవ్యవస్థితిః ।
దానం దమశ్చ యజ్ఞశ్చ స్వాధ్యాయస్తప ఆర్జవమ్ ॥ 1
అహింసా సత్యమక్రోధస్త్యాగః శాంతిరపైశునమ్ ।
దయా భూతేష్వలోలుప్త్వం మార్దవం హ్రీరచాపలమ్ ॥ 2
తేజః క్షమా ధృతిశ్శౌచమద్రోహో నాతిమానితా ।
భవంతి సంపదం దైవీం అభిజాతస్య భారత ॥ 3
అభయమ్, సత్త్వ సంశుద్ధిః, జ్ఞానయోగ వ్యవస్థితిః,
దానమ్, దమః, చ, యజ్ఞః, చ, స్వాధ్యాయః, తపః, ఆర్జవమ్.
అహింసా, సత్యమ్, అక్రోధః, త్యాగః, శాంతిః, అపైశునమ్,
దయా, భూతేషు, అలోలుప్త్వమ్, మార్దవమ్, హ్రీః, అచాపలమ్.
తేజః, క్షమా, ధృతిః, శౌచమ్, అద్రోహః, న, అతిమానితా,
భవంతి, సంపదమ్, దైవీమ్, అభిజాతస్య, భారత.
అభయమ్ = భయం లేకుండుట; సత్త్వ సంశుద్ధిః = త్రికరణశుద్ధి; జ్ఞానయోగ వ్యవస్థితిః = జ్ఞాననిష్ఠ (యోగనిష్ఠ); దానమ్ = దానం; దమః చ = బాహ్యేంద్రియ సంయమం; యజ్ఞః చ = యజ్ఞం; స్వాధ్యాయః = బ్రహ్మయజ్ఞం; తపః = తపస్సు; ఆర్జవమ్ = ఋజుప్రవర్తనం (సరళత); అహింసా = ప్రాణులను పీడింపకుండటం; సత్యమ్ = అప్రియాన్ని, అనృతాన్ని విడిచి నిజమైన దాన్ని చెప్పడం; అక్రోధః = వివిధ కారణాల వల్ల కలిగే కోపాన్ని అణచుకోవడం; త్యాగః = సన్న్యాసం; శాంతిః = చిత్తోపరతి; అపైశునమ్ = ఇతరుల దోషాలను వెల్లడి చేయకుండటం; భూతేషు దయా = ప్రాణుల యెడ దయ; అలోలుప్త్వమ్ = విషయాలు ఎదుటే ఉన్నా చలింపకుండటం; మార్దవమ్ = మృదుత్వం (అక్రౌర్యం); హ్రీః = కుకార్యాలు, కుచింతాల పట్ల సిగ్గు; అచాపలమ్ = వ్యర్థకార్యాలను ఒనర్చకపోవడం; తేజః = ప్రతిభ; క్షమా = పరాభవం కలిగినా కోపం రాకుండటం; ధృతిః = దుఃఖాలలో (అవసాదాన్ని పొందకుండా) ధైర్యాన్ని వహించడం; శౌచమ్ = బాహ్యాభ్యంతర శుద్ధి; అద్రోహః = వైరభావం లేకుండటం; న అతిమానితా = అత్యంత పూజనీయుడ ననే భావం లేకుండటం; (అనేవి) భారత = అర్జునా; దైవీమ్ = దేవతాయోగ్యమైన (సాత్త్వికమైన); సంపదమ్ = స్థితికి; అభిజాతస్య = అర్హుడై పుట్టినవానికి; భవంతి = కలుగుతున్నాయి.
తా ॥ [పూర్వాధ్యాయాంతంలో దీనిని గ్రహించినవాడు, జ్ఞానియై ముక్తిని పొందుతాడు (15-20) అని చెప్పబడింది. మరి ఈ తత్త్వాన్ని ఎటువంటి వ్యక్తి గ్రహించగలడు? అనే సందేహం కలగడం సహజం. కనుక అధికారిని అనధికారిని నిర్ణయించడానికి, అధికారికి విశేషణములైన దైవీసంపదను వర్ణిస్తూ-] శ్రీ భగవానుడు పలికెను: భయరహితత్వం, భావశుద్ధి,* జ్ఞానయోగ నిష్ఠ,* దానం, బాహ్యేంద్రియ సంయమం, అధికారాన్ని అనుసరించి దర్శపూర్ణమాసాది యజ్ఞాలను ఆచరించడం, బ్రహ్మయజ్ఞం, తపస్సు, ఋజుప్రవర్తనం–
తా ॥ ప్రాణులను పీడింపకుండటం, అప్రియమూ అనృతమూ విడచి నిజమైన దానిని వచించడం, వివిధ కారణాల వల్ల కలిగే కోపాన్ని అణచుకోవడం, సన్న్యాసం, చిత్తోపరతి, ఇతరుల దోషాలను వెల్లడిచేయకపోవడం, ప్రాణులయెడ దయ, విషయాలు ఎదుటే ఉన్నప్పటికీ చలించకుండడం, మృదుత్వం, కుకార్యాలు కుచింతల పట్ల సిగ్గు, వ్యర్థకార్యాలను ఒనర్చకపోవడం–
తా ॥ ప్రతిభ, పరాభవం కలిగినా కోపం రాకుండటం, దుఃఖాలలో (అవసాదాన్ని పొందక) ధైర్యాన్ని వహించడం, బాహ్యాభ్యంతర శుద్ధి, వైరభావం లేకుండటం, ఎక్కువగా పూజింపదగిన వాడననే భావం లేకుండటం అనే గుణాలు* భారతా! దేవతాయోగ్యమైన సాత్త్విక స్థితిని పొందే యోగ్యతతో జన్మించిన వారికి కలుగుతున్నాయి.
వ్యాఖ్య:-
భగవద్గీతలో ‘సాధన’ (Practice) కు చాలా ప్రాముఖ్యత ఉంది. మన మనస్సు ఎంత శుభ్రంగా ఉంటే, మోక్షం అంత తొందరగా దొరుకుతుంది. ఆ మనసును శుభ్రం చేసుకోవడానికి భగవంతుడు ఈ అధ్యాయం మొదట్లో 26 రకాల మంచి గుణాలను (సాధనలను) చెప్పారు.
విద్యార్థిలా నేర్చుకోవాలి: ఒక విద్యార్థి పాఠాలను ఎంత శ్రద్ధగా కంఠస్థం చేస్తాడో, అలాగే మోక్షం కావాలనుకునేవాడు ఈ 26 గుణాలను శ్రద్ధగా అభ్యసించాలి.
- వీటిని కేవలం చదవడమే కాదు, ప్రయత్నపూర్వకంగా అలవర్చుకుని, చాలా జాగ్రత్తగా కాపాడుకోవాలి.
- ఎవరి దగ్గరైతే ఈ గుణాలు ఉంటాయో, వారి హృదయం పవిత్రమై, దేవుడికి దగ్గరవుతారు.
దేవుడిచ్చిన ధనం (దైవ సంపద): మామూలుగా సంపద అంటే మనం డబ్బు, బంగారం, ఆస్తులు అనుకుంటాం. కానీ ఇక్కడ శ్రీకృష్ణుడు ‘దైవ సంపద’ (Divine Wealth) అనే కొత్త రకం ఆస్తి గురించి చెప్తున్నారు.
- ప్రాపంచిక సంపద: డబ్బు, వజ్రాలు, వైడూర్యాలు. ఇవి శాశ్వతం కాదు, వీటివల్ల చివరికి దుఃఖమే మిగులుతుంది. వీటితో ఆడుకుంటూ కాలాన్ని వృథా చేసుకోవద్దు అని కృష్ణుడు హెచ్చరిస్తున్నారు.
- దైవ సంపద: మంచి గుణాలు, సత్ప్రవర్తన. ఇవే నిజమైన రత్నాలు.
కృష్ణుడి పిలుపు: శ్రీకృష్ణుడు లోకంలోని ప్రజలందరినీ పిలిచి ఈ దైవ సంపదను పంచుతున్నారు. “ఓ మనుషులారా! నశించిపోయే ఆస్తిపాస్తుల కోసం పరుగులెత్తకండి. ఇదిగో.. నేను ఇస్తున్న ఈ దైవ గుణాలు అనే సంపదను తీసుకోండి. ఇవే మీకు శాశ్వత ఆనందాన్ని ఇస్తాయి” అని చెప్తున్నారు.
డబ్బు, నగలు కంటే ఈ మంచి గుణాల విలువ చాలా ఎక్కువ. కాబట్టి తెలివైనవాళ్ళు వెంటనే ఈ దైవ సంపదను సొంతం చేసుకుని, జ్ఞానవంతులై మోక్షాన్ని పొందుతారు.
‘అభయం’ (భయం లేకపోవడం) – శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి మంచి గుణాల (దైవీ సంపద) గురించి చెప్పేటప్పుడు, అన్నింటికంటే ముందుగా ‘అభయం’ (భయం లేకపోవడం/ధైర్యం) అనే గుణాన్ని చెప్పారు. ఎన్నో మంచి గుణాలు ఉన్నా, కృష్ణుడు దీనికే ఎందుకు మొదటి స్థానం ఇచ్చారు? దానికి మూడు ముఖ్యమైన కారణాలు ఉన్నాయి.
- చెడుకు పునాది భయమే: ప్రపంచంలో ఉన్న అన్ని దుర్గుణాలకు మూలకారణం భయమే. మనిషి అబద్ధం ఎందుకు ఆడతాడు? నిజం చెప్తే ఏమవుతుందోనని భయం. మోసం ఎందుకు చేస్తాడు? తనకు ఎక్కడ నష్టం వస్తుందోనని భయం. అందుకే ముందు ఆ భయాన్ని గనక పారద్రోలితే (నిర్భయంగా ఉంటే), మిగిలిన మంచి గుణాలన్నీ వాటంతటవే మన దగ్గరికి వచ్చేస్తాయి. అందుకే దీనికి ‘ఫస్ట్ ర్యాంక్’ ఇచ్చారు.
- టగ్ ఆఫ్ వార్ (Tug of War) కెప్టెన్: దీన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ‘త్రాడు లాగుడు పందెం’ (Tug of war) ఆటను గుర్తుతెచ్చుకోండి. ఈ ఆటలో జట్టులో అందరికంటే బలం ఉన్నవాడిని, గట్టివాడిని ఎక్కడ నిలబెడతారు? అందరికంటే ముందు నిలబెడతారు. అప్పుడే జట్టు గెలుస్తుంది. అలాగే, మనలోని రాక్షస గుణాలతో (చెడు ఆలోచనలతో) మనం యుద్ధం చేసేటప్పుడు.. దైవ గుణాల జట్టులో ‘అభయం’ అనేది కెప్టెన్ లాంటిది, మహా బలశాలి లాంటిది. అందుకే కృష్ణుడు దాన్ని ముందు నిలబెట్టారు.
- అదే దైవ స్థితి: ఉపనిషత్తులు కూడా “భయం లేని స్థితే బ్రహ్మపదం (దైవ స్థితి)” అని చెప్పాయి. అంటే దేవుడిని చేరుకోవాలంటే ఉండాల్సిన ప్రధాన లక్షణం నిర్భయత్వమే. కాబట్టి, భగవంతుడే ఇంత ప్రాముఖ్యత ఇచ్చిన ఈ ‘నిర్భయత్వం’ అనే వజ్రాన్ని మనమందరం సంపాదించుకోవాలి. ధైర్యమే మన నిజమైన ఆస్తి.
‘సత్త్వసంశుద్ధిః’ – ఇక్కడ కేవలం ‘శుద్ధి’ (పవిత్రత) అని అనకుండా, ‘సంశుద్ధి’ అని ప్రత్యేకంగా చెప్పారు. దీని అర్థం—మనసు ఏదో పైపైకి కాకుండా, అత్యంత నిర్మలంగా ఉండాలని. మనసులో ఎలాంటి ప్రాపంచిక కోరికలకు, చెడు ఆలోచనలకు (మలిన సంస్కారాలకు), పాపాలకు అస్సలు చోటివ్వకూడదు. అద్దం ఎంత శుభ్రంగా ఉంటే మన ప్రతిబింబం అంత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది కదా! అలాగే, మనసు ఎంత నిర్మలంగా ఉంటే… అందులో ఆత్మ అంత స్పష్టంగా ప్రకాశిస్తుంది (తెలుస్తుంది).
‘జ్ఞానయోగ వ్యవస్థితిః’ – భగవంతుడు భగవద్గీతలో ఎన్నో రకాల యోగ మార్గాల గురించి చెప్పినప్పటికీ, చాలా చోట్ల జ్ఞానయోగమే గొప్పదని (శ్రేష్టమని) గుర్తుచేస్తూనే ఉన్నారు. ఎందుకంటే, అన్నింటికీ చిట్టచివరి గమ్యం ‘ఆత్మజ్ఞానాన్ని అనుభవపూర్వకంగా తెలుసుకోవడమే’. అందుకే, దైవీ గుణాల (దైవసంపద) గురించి చెప్పేటప్పుడు కూడా మొదట్లోనే దీని గురించి ప్రస్తావించారు. “అర్జునా! అన్ని కర్మలూ చివరికి జ్ఞానంలోనే పూర్తవుతాయి (సర్వం కర్మాఖిలం పార్థ…)” అని చెప్పినట్లుగా… మనం చేసే అన్ని పనులు, అన్ని యోగాలు చివరికి జ్ఞానాన్నే ఇస్తాయి. కాబట్టి, ఆ జ్ఞానయోగంలో మనం గట్టి పట్టు (స్థిరత్వం) సాధించాలని భగవంతుడు ఇక్కడ ఆదేశిస్తున్నారు.
‘దానం’ – భూదానం, సంపద దానం (ధన సహాయం), అన్నదానం, జలదానం, శ్రమదానం, విద్యాదానం, జ్ఞానదానం – ఇవన్నీ కూడా దానం కిందికే వస్తాయి.
‘దమశ్చ’ – (దమము) అంటే బయటి ఇంద్రియాలను (కళ్లు, చెవులు వంటివి) అదుపులో ఉంచుకోవడం. మనసును అదుపు చేయడం (శమము) గురించి ఇంతకుముందే ‘సత్త్వసంశుద్ధిః’ అనే మాటలో చెప్పేశారు. అందుకే ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా ‘దమము’ అంటే బాహ్య ఇంద్రియ నిగ్రహం గురించి మాత్రమే చెబుతున్నారు. ఇంద్రియాలపై అదుపు లేకపోతే, ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో ఎవరూ ముందుకు సాగలేరని ఖచ్చితంగా (బల్లగుద్ది) చెప్పవచ్చు. అందుకే భగవద్గీతలో శమము (మనోనిగ్రహం), దమము (ఇంద్రియ నిగ్రహం) అనే వాటికి అంతటి ప్రాముఖ్యత ఇచ్చారు.
‘యజ్ఞశ్చ’ – ఇక్కడ ‘యజ్ఞం’ అంటే కేవలం హోమాలు చేయడం మాత్రమే కాదు. తపస్సు చేయడం, యోగాభ్యాసం, శాస్త్రాలను చదువుకోవడం (స్వాధ్యాయం), జ్ఞానాన్ని ఆర్జించడం వంటివన్నీ కూడా యజ్ఞాలే అని అర్థం చేసుకోవాలి.
‘స్వాధ్యాయః’ – భగవద్గీత, ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మసూత్రాలు, యోగవాసిష్ఠం, భారతం, భాగవతం, రామాయణం వంటి గొప్ప ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలను చదవడమే కాదు… వాటిలోని సారాంశాన్ని (పరమార్థాన్ని) అర్థం చేసుకుని, మనసులో లోతుగా ఆలోచించడాన్ని (మననం చేయడాన్ని) ‘స్వాధ్యాయం’ అంటారు.
‘తపః’ – ‘తపస్సు’ అంటే తల కింద పెట్టి, కాళ్లు పైకి లేపి చేసే కఠినమైన విన్యాసాలు (తలకిందులుగా చేసే పనులు) కాదు. భగవద్గీత 17వ అధ్యాయంలో వివరించినట్లుగా… శరీరం (శారీరక), మాట (వాచిక), మనసు (మానసిక) లతో చేసే తపస్సు అని అసలైన అర్థం.
‘ఆర్జవమ్’ – కపటం లేకుండా సూటిగా ఉండటం. మనసులో ఒకటి అనుకుని, బయటకు మరొకటి మాట్లాడటం కాకుండా… మనసు, మాట, పని (శరీరం) ఈ మూడూ ఒకేలా ఉండటమే ‘ఆర్జవం’. దీనినే ‘త్రికరణశుద్ధి’ అంటారు. పాము లాంటి విషజంతువులు వంకరగా పాకుతాయి. అలాగే, వంకర బుద్ధి (కుటిల స్వభావం) ఉన్న మనుషులు కూడా ఆ విషజంతువులతో సమానమే.
‘అహింసా’ – చేతలతో (శరీరంతో) గానీ, మాటలతో (వాక్కుతో) గానీ, కనీసం ఆలోచనలతో (మనస్సుతో) గానీ ఏ ప్రాణినీ హింసించకపోవడం, ఎవరికీ ఎలాంటి బాధ కలిగించకపోవడం.
‘సత్యం’ -‘సత్యం’ అంటే రెండు అర్థాలు ఉన్నాయి: (1) ఎప్పుడూ మారని ఏకైక సత్యమైన ఆ పరమాత్మ యందు స్థిరంగా నిలిచి ఉండటం. (2) శరీరం, మాట, మనసు—ఈ మూడింటితోనూ ఎప్పుడూ అసత్యం (అబద్ధం) ఆడకుండా ఉండటం.
‘అక్రోధః’ – కోపం చాలా ప్రమాదకరమైన గుణం. ఇది కేవలం ఆధ్యాత్మిక సాధకులకే కాదు, సామాన్య మనుషులందరికీ ఎంతో హాని చేస్తుంది. కోపం వచ్చినప్పుడు మనిషి కల్లు తాగిన వాడిలా తయారవుతాడు. ఆ మత్తులో ఏది మంచో, ఏది చెడో మర్చిపోయి పతనం అయిపోతాడు. అందుకే భగవంతుడు ఇంతకుముందే “క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః… ప్రణశ్యతి” (కోపం వల్ల అవివేకం పుడుతుంది, దానివల్ల మనిషి నాశనం అవుతాడు) అంటూ కోపం చేసే అనర్థాల గురించి విపులంగా చెప్పారు. కోపం అనేది రజోగుణానికి సంబంధించిన దుర్గుణం. అందుకే అది ఆవహించినప్పుడు మనిషి కళ్లు ఎర్రబడతాయి, శరీరం అంతా చెమటలు పడుతుంది. చివరికి చూడటానికి వికారంగా, దాదాపు రాక్షసుడిలా మారిపోతాడు. అందువల్ల, ఆధ్యాత్మికంగా ఎదగాలంటే కోపం లేకుండా ఉండటం (అక్రోధ) చాలా అవసరం. అందుకే దీన్ని దైవ గుణాలలో (దైవసంపదలో) చేర్చారు.
‘త్యాగః’ – “కేవలం త్యాగం వల్లనే మోక్షం లభిస్తుంది” (త్యాగేనైకే అమృతత్వమానశుః) అని ఉపనిషత్తులు చాటిచెబుతున్నాయి. శాశ్వతమైన ఆత్మను లేదా భగవంతుణ్ణి ఆశ్రయించి, కళ్ళకు కనిపించే ఈ ప్రపంచం (దృశ్య వస్తువులు) మీద ఆసక్తిని వదిలేయడమే అసలైన త్యాగం. మనలోని చెడు గుణాలను, చెడు అలవాట్లను (సంస్కారాలను), చెడ్డ ఆలోచనలను, కోరికల వ్యామోహాన్ని, చేసిన పనుల ఫలితాలను వదిలిపెట్టడమే వాస్తవమైన త్యాగం. దీనినే ‘అంతర త్యాగం’ (లోపలి త్యాగం) అంటారు. పైకి కనిపించే బాహ్య త్యాగం (వస్తువులను వదిలేయడం) కంటే, ఈ మానసిక త్యాగమే చాలా గొప్పది.
‘శాంతిః’ – మనసు ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉండాలి. అలలతో అల్లకల్లోలమయ్యే సముద్రంలా ఉండకూడదు. అనేక రకాల ఆలోచనలతో (సంకల్పాలతో) కొట్టుకుపోతూ ఉండకూడదు. ఎప్పుడైతే మనసు పరమాత్మలో లీనమవుతుందో (ఏకమవుతుందో), అప్పుడే నిజమైన, పూర్ణమైన శాంతి దొరుకుతుంది. శాంతి లేనివాడికి సుఖం ఎక్కడిది? (అశాంతస్య కుతస్సుఖమ్). శాంతిని పొందడానికి రెండు మార్గాలు ఉన్నాయి: 1. భగవంతుణ్ణి ఆశ్రయించడం. 2. బయటి ప్రపంచ విషయాలపై కోరికలను, ఆలోచనలను పూర్తిగా వదిలేయడం.
‘అపైశునమ్’ – ఇతరుల తప్పులను వెతకకపోవడం, వాళ్ళ మీద చాడీలు చెప్పకపోవడం. మనం ఎదుటివారిలోని మంచి గుణాలనే చూడాలి తప్ప, వారి లోపాలను కాదు. అసలు మన హృదయంలోనే కోటానుకోట్ల లోపాలు దాగి ఉన్నాయి. ముందు వాటిని పోగొట్టుకుంటే చాలు. ఇక పక్కవాళ్ళ తప్పులు లెక్కపెట్టాల్సిన పనేముంది?
‘దయా భూతేషు’ – ‘సమస్త ప్రాణుల పట్ల దయ కలిగి ఉండటం’. ఇది ఆధ్యాత్మిక సాధకులకు అత్యంత అవసరమైన మంచి గుణం. అందుకే భగవద్గీతలో దీని గురించి చాలా సార్లు చెప్పారు. బ్రహ్మజ్ఞానం అనేది ఒక ‘మందు’ అయితే, దానికి జీవకారుణ్యం (భూతదయ) అనేది ఖచ్చితంగా పాటించాల్సిన ‘పథ్యం’ లాంటిది. పథ్యం సరిగ్గా ఉంటేనే మందు బాగా పనిచేస్తుంది కదా! కాబట్టి భక్తి, జ్ఞానం, వైరాగ్యం వంటి వాటితో పాటు… సాధకులు ప్రాణులందరి పట్ల దయ కలిగి ఉండటాన్ని కూడా బాగా అలవాటు చేసుకోవాలి.
‘అలోలత్వమ్’ – ఇంద్రియాలకు బానిస కాకుండా ఉండటం, కోరికల కోసం వెంపర్లాడే చపల బుద్ధిని వదిలేయడం. మన ఇంద్రియాల శక్తి మొత్తం బయటి సుఖభోగాల కోసమే వృధా అయిపోతే… ఇక ఆత్మ గురించి ఆలోచించడానికి మన దగ్గర శక్తి మిగలదు. అందుకే, ‘ప్రత్యాహారం’ ద్వారా (అంటే బయట తిరిగే ఇంద్రియాలను వెనక్కి లాగి), వాటిని ఆత్మ వైపు మళ్ళించాలి. మనసు నిలకడగా ఉండాలి తప్ప, చంచలంగా ఉండకూడదు.
‘మార్దవమ్’ – మన మాటలో గానీ, చేసే పనుల్లో గానీ కఠినత్వం లేకుండా సున్నితంగా వ్యవహరించాలి. పరుషంగా (కఠినంగా) మాట్లాడటం, ప్రవర్తించడం మానేయాలి. ఇది సత్వగుణం కలిగిన వాళ్లలో ఉండే సహజమైన లక్షణం.
‘హ్రీః’ (సిగ్గు) – దీనికి మూడు అర్థాలు ఉన్నాయి: 1. పాపపు పనులు చేయడానికి సిగ్గుపడాలి. (అంటే తప్పుడు పనులు అస్సలు చేయకూడదు). 2. “ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో నేను ఇప్పటిదాకా ఎంత ఎదిగాను?” అని మనల్ని మనమే ప్రశ్నించుకోవాలి. ఒకవేళ ఏమాత్రం ఎదగకపోతే, ఆ స్థితిని చూసి సిగ్గుపడాలి. 3. గొప్ప మహనీయులను, అనుభవజ్ఞులను, సాధువులను, భక్తులను చూసినప్పుడు… “వాళ్ళు ఎంత గొప్ప స్థితిలో ఉన్నారు! నేను ఇంకా ఈ సంసార బంధాల్లోనే ఉండిపోయానే” అని సిగ్గుపడాలి. వారిలాగా మనం కూడా ఆధ్యాత్మిక శిఖరాలను చేరుకోవడానికి పట్టుదలతో ప్రయత్నించాలి.
‘అచాపలమ్’ – చంచలత్వం లేకపోవడం, స్థిరత్వం కలిగి ఉండడం. రజోగుణానికి చెందిన చపలత్వం మనస్సులో ఉండకూడదు; మనసును ఆత్మ నుండి, దైవస్మరణ నుండి ఏమాత్రం తొలగనీయకపోవడమే నిజమైన అచాపల్యం.
‘తేజః’ – బ్రహ్మ తేజస్సు (ఆత్మ జ్ఞాన శక్తి) కలిగి ఉండాలి.
‘క్షమా’ – ఓర్పు, సహనం. ఆనందం-దుఃఖం, గౌరవం-అపహాసం వంటి ద్వంద్వాలలో మనసు మార్పులు రాకుండా ఉండటం. పృథ్వీలా, ఫలవృక్షం లాగా ఎవరి దాడి పడినా ఎప్పటికీ సహనంగా ఉండాలి. శుక దేవరు, యేసు క్రీస్తు ముని వంటి మహామహాత్ముల క్షమాశీలత, సహన గుణాలను ఎప్పుడూ గుర్తులో పెట్టుకోవాలి.
‘ధృతిః’ – ధైర్యం, స్థిరత్వం కలిగి ఉండాలి. ఆత్మ అనేది మన నిజ స్వరూపమని ఆలోచించి, ప్రపంచం అనేది మిథ్య అని మనసులో దృఢంగా నిలబెట్టుకుంటే… మనిషికి గొప్ప ధైర్యం వస్తుంది. ఎన్ని విపత్తులు, కష్టాలు వచ్చినా మెరుసమానంగా గంభీరంగా, ఊరటగా నిలబడాలి.
‘శౌచమ్’ – ఇది రెండు రకాలు: అంతర్గత శౌచం – ఇంద్రియాలు, మనసు శుద్ధంగా ఉండటం. చెడు ఆలోచనలు (అపవిత్ర సంకల్పాలు) రాకుండా చూడటం. బాహ్య శౌచం – శరీర శుద్ధి, ఇల్లు శుభ్రపరచడం.
‘అద్రోహః’ – ఎవరినీ ద్రోహం చేయకుండా, ఎవరికీ బాధ కలిగించకుండా ఉండటం. మనసులో కూడా ఎవరిపైనా ద్రోహ భావన రాకుండా చూసుకోవడం.
‘నాతిమానితా’ – తాను గొప్పవాడని, పూజ్యుడని ఎప్పుడూ భావించకపోవడం. ఇతరులు తనను గౌరవించాలనే అహంకార భావం మనస్సులో రాకూడదు. ఇది సాధకులకు అత్యంత అవసరమైన మంచి గుణం. దీని కొరత వల్ల చాలామంది దంభం, అభిమానం వల్ల పతనం అయ్యారు. హనుమంతుడు ఎంత శక్తివంతుడైనప్పటికీ.. ఆయనలో ఎంతో వినయం, విధేయత ఉంటాయి. ఆయనకు అస్సలు గర్వం ఉండదు (నిరభిమానం), కేవలం అంతులేని దైవభక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికైతే హనుమంతుడిలాంటి ఈ లక్షణాలు ఉంటాయో, వాళ్లు మాత్రమే దేవుడికి దగ్గరవుతారు.
పుట్టుకతోనే దైవ గుణాలు (దైవీ సంపద) ఉన్నవారికి పైన చెప్పిన ఆ 26 మంచి గుణాలు సహజంగానే ఉంటాయి. ఒకవేళ మనలో ఆ గుణాలు లేకపోతే, ప్రయత్నపూర్వకంగా వాటిని అలవర్చుకోవాలి. ఎందుకంటే, మోక్షం కావాలంటే ఈ మంచి గుణాలు (సద్గుణాలు) కచ్చితంగా ఉండి తీరాల్సిందే (అత్యావశ్యకం). ఇవి పాస్ మార్కులు లాంటివి, ఇవి లేకపోతే మోక్షం రాదు.
శ్రీకృష్ణుడు భగవద్గీతలో మొత్తం 26 మంచి గుణాలను (దైవ గుణాలను) చెప్పారు. ఎవరిలోనైతే ఈ గుణాలు ఉంటాయో వారు దైవ సమానులు. అవి వరుసగా:
- భయం లేకపోవడం (అభయం): దేనికీ భయపడకుండా ధైర్యంగా ఉండటం.
- చిత్తశుద్ధి: మనసులో ఎలాంటి కల్మషం లేకుండా స్వచ్ఛంగా ఉండటం.
- జ్ఞానయోగ నిష్ట: ఎప్పుడూ జ్ఞానాన్ని సంపాదించాలనే పట్టుదలతో ఉండటం.
- దానం: ఇతరులకు సహాయం చేయడం.
- ఇంద్రియ నిగ్రహం: కళ్లు, చెవులు, నాలుక వంటి ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకోవడం.
- యజ్ఞం: స్వార్ధం లేకుండా చేసే పని లేదా దైవ కార్యాలు చేయడం.
- స్వధ్యాయం (శాస్త్రాధ్యయనం): మంచి పుస్తకాలను, శాస్త్రాలను చదవడం.
- తపస్సు: కష్టాలొచ్చినా తట్టుకుని లక్ష్యం కోసం నిలబడటం (సాధన).
- నిజాయితీ (ఋజుత్వం): మనసులో ఒకటి, బయట ఒకటి కాకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లుగా (Straightforward) ఉండటం.
- అహింస: ఎవరినీ మాటతో గానీ, చేతతో గానీ బాధపెట్టకపోవడం.
- సత్యం: ఎప్పుడూ నిజమే చెప్పడం.
- కోపం లేకపోవడం (అక్రోధం): ఎవరైనా తిట్టినా, కొట్టినా తిరిగి కోపగించుకోకపోవడం.
- త్యాగం: నాది అనే మమకారాన్ని వదిలేయడం.
- శాంతి: మనసును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవడం.
- కొండెములు చెప్పకపోవడం (చాడీలు చెప్పకపోవడం): ఒకరి మీద ఇంకొకరికి చాడీలు చెప్పే (Backbiting) అలవాటు లేకపోవడం.
- భూతదయ: సకల ప్రాణుల మీద (జంతువులు, పక్షులు, మనుషులు) దయ కలిగి ఉండటం.
- ఆశపడకపోవడం (లోభం లేకపోవడం): ఇంద్రియ సుఖాలకు ఆకర్షితులు కాకపోవడం.
- మృదుత్వం: కఠినంగా కాకుండా మెత్తగా, సాత్వికంగా మాట్లాడటం.
- సిగ్గు: తప్పు పని చేయడానికి సిగ్గుపడటం (మంచి సిగ్గు).
- చపలత్వం లేకపోవడం: వ్యర్థమైన పనులు చేయకుండా నిలకడగా ఉండటం.
- తేజస్సు: మొహంలో ఒక రకమైన ఆకర్షణ లేదా బ్రహ్మతేజస్సు ఉండటం.
- ఓర్పు: ఇతరులు చేసిన తప్పులను క్షమించడం.
- ధైర్యం: కష్టాల్లో కుంగిపోకుండా నిబ్బరంగా ఉండటం.
- శుచిత్వం: బయట శరీరాన్ని, లోపల మనసును శుభ్రంగా ఉంచుకోవడం.
- ద్రోహబుద్ధి లేకపోవడం: ఎవరికీ హాని చేయాలనే ఆలోచన లేకపోవడం.
- గర్వం లేకపోవడం (అతిమానిత లేకపోవడం): తనను తాను గొప్పగా ఊహించుకోకపోవడం.
సారాంశం: ఈ 26 గుణాలనే ‘దైవీ సంపద’ (Divine Wealth) అంటారు. డబ్బు, బంగారం కంటే ఈ గుణాలే మనిషికి నిజమైన సంపద.