ఆత్మసంభావితాః స్తబ్ధా ధనమానమదాన్వితాః ।
యజంతే నామయజ్ఞైస్తే దంభేనావిధిపూర్వకమ్ ॥ 17
అహంకారం బలం దర్పం కామం క్రోధం చ సంశ్రితాః ।
మామాత్మపరదేహేషు ప్రద్విషంతోఽభ్యసూయకాః ॥ 18
ఆత్మసంభావితాః, స్తబ్ధాః, ధనమాన మదాన్వితాః,
యజంతే, నామయజ్ఞైః, తే, దంభేన, అవిధి పూర్వకమ్.
అహంకారమ్, బలమ్, దర్పమ్, కామమ్, క్రోధమ్, చ, సంశ్రితాః,
మామ్, ఆత్మ పరదేహేషు, ప్రద్విషంతః, అభ్యసూయకాః.
ఆత్మ సంభావితాః = ఆత్మశ్లాఘులై, తమ గొప్పతనాన్ని తామే చెప్పుకుంటూ; స్తబ్ధాః = వినయరహితులై; ధన మాన మదాన్వితాః = ధనం వల్ల కలిగే అభిమాన గర్వాలతో కూడినవారై; తే = వారు (ఆ ఆసుర పురుషులు) దంభేన = కపటంతో; నామయజ్ఞైః = పేరుకు మాత్రమే అయిన యజ్ఞాల చేత; అవిధి పూర్వకమ్ = విధిరహితంగా (శాస్త్రవిధిని ఉల్లంఘిస్తూ); యజంతే = యజ్ఞం చేస్తారు. (వారు) అహంకారమ్ = సర్వానర్థాలకూ మూలమైన అభిమానాన్ని; బలమ్ = పరపీడాదాయకమైన శక్తిని; దర్పమ్ = ధర్మోల్లంఘన కారణమైన గర్వాన్ని; కామమ్ = స్త్రీ విషయమైన రతిని; క్రోధం చ = ఇచ్ఛప్రతిహతం కాగా కలిగే కోపాన్ని; సంశ్రితాః = ఆశ్రయించి; ఆత్మ పర దేహేషు = స్వదేహంలోనూ, పరదేహంలోనూ ఉన్న; మామ్ = నన్ను (ఈశ్వరుణ్ణి); ప్రద్విషంతః = ద్వేషిస్తూ; అభ్యసూయకాః = సన్మార్గవర్తులగువారి గుణాలను నిందించేవారు అవుతున్నారు;
తా ॥ వారు ఆత్మశ్లాఘులై, ఐశ్వర్యమదగర్వంతో, దంభంతో శాస్త్రవిధిని ఉల్లంఘిస్తూ, పేరుకు మాత్రమే అయిన యజ్ఞాలను* ఒనర్చుతున్నారు.
తా ॥ వారు సర్వానర్థాలకూ, సర్వదోషాలకూ మూలమైన అహంకారాన్ని, పరపీడాకరమైన బలాన్ని, ధర్మోల్లంఘన కారణమైన దర్పాన్ని, స్త్రీ విషయమైన కామాన్ని, ఇచ్ఛ ప్రతిహతం అవడం వల్ల కలిగే కోపాన్ని ఆశ్రయించి; తమ శరీరంలోనూ, ఇతరుల శరీరాలలోనూ (బుద్ధికి, కర్మలకూ సాక్షినై) వెలయుచున్న నన్ను (ఈశ్వరుణ్ణి) ద్వేషిస్తున్నారు – నా శాసనాన్ని అతిక్రమిస్తున్నారు; మరియు, సన్మార్గవర్తులైన వారి గుణాలను నిందిస్తున్నారు.
వ్యాఖ్య: –
ఈ శ్లోకంలో రాక్షస బుద్ధి ఉన్నవారి రెండు ప్రధానమైన జబ్బుల (దోషాల) గురించి చెప్పారు:
- ఆత్మసంభావితాః (తమను తాము పొగుడుకోవడం).
- ప్రద్విషంతః (ఇతరులను ద్వేషించడం).
అజ్ఞానులు ఎప్పుడూ తమ గురించి తామే గొప్పగా చెప్పుకుంటారు. “నేనే పెద్ద పండితుడిని, నా అంత తెలివైన వాడు లేడు” అని తమకు తామే సర్టిఫికెట్లు ఇచ్చుకుంటారు (సొంత డబ్బా కొట్టుకుంటారు).
వీరికి ఎదుటి మనిషిని చులకనగా చూడటమే కాదు, వారిని ద్వేషించడం కూడా అలవాటే. అసలు రహస్యం ఏంటంటే.. ప్రతి జీవిలోనూ సాక్షిగా ఆ దేవుడే (పరమాత్మ) ఉన్నాడు. వీరు ఇతరులను ద్వేషిస్తున్నారంటే, పరోక్షంగా వారిలో ఉన్న దేవుడిని ద్వేషిస్తున్నట్లే లెక్క. దేవుడి ఆజ్ఞలైన వేదాలను, శాస్త్రాలను వీరు అస్సలు లెక్కచేయరు, ధిక్కరిస్తారు.
డబ్బు మదంతో కళ్ళు నెత్తికెక్కిన వీరు.. కొన్నిసార్లు యజ్ఞాలు, పూజలు చేస్తారు. కానీ అవి భక్తితో చేసేవి కావు. కేవలం “నేను ఇంత గొప్ప పూజ చేశాను” అని పదిమందికి చెప్పుకోవడానికి, పేరు ప్రఖ్యాతుల కోసం చేసే ‘షో’ (డంబం) మాత్రమే. అందులో భగవంతుడి మీద ప్రేమ ఉండదు. లోపల దేవుడిపై ద్వేషం పెట్టుకుని, బయట గొప్పల కోసం పూజలు చేసేవారు భగవంతుడిని మోసం చేయలేరు.
‘మామాత్మపరదేహేషు’ అనే మాట ద్వారా కృష్ణుడు ఏం చెప్తున్నారంటే.. “నేను నీ దేహంలో ఉన్నాను, అలాగే ఇతరుల దేహంలోనూ ఉన్నాను”. సమస్త ప్రాణుల శరీరాల్లో (మనుషులు, జంతువులు, పక్షులు) దేవుడు సాక్షిగా ఉన్నాడు. ఎవరైనా ఎదుటి మనిషిని ద్వేషిస్తున్నారు అంటే.. వాళ్లు ఆ మనిషిని మాత్రమే ద్వేషించడం లేదు. ఆ మనిషి లోపల ఉన్న భగవంతుడిని ద్వేషిస్తున్నట్లు లెక్క. తెలియక పక్కవారిని తిట్టినా, అది పరోక్షంగా దేవుడిని తిట్టినట్లే అవుతుంది (‘ప్రద్విషంతః’). అహంకారంతో పక్కవారిని అసహ్యించుకోవడం అంటే దేవుడిని అసహ్యించుకోవడమే. దీనికి మరో కోణం కూడా ఉంది. ఒకవేళ మనం ఎవరికైనా సహాయం (ఉపకారం) చేస్తే.. అది సాటి మనిషికి చేసినట్లు కాదు, సాక్షాత్తు ఆ మనిషిలోని పరమాత్మకు పూజ చేసినట్లే అవుతుంది. అందుకే పెద్దలు “మానవ సేవే మాధవ సేవ” అని అంటారు. మనం తోటి మనిషిని ప్రేమించి గౌరవిస్తే దేవుడిని పూజించినట్లు. తోటి మనిషిని హింసిస్తే దేవుడిని హింసించినట్లు.
‘శ్రితాః’ అని అనకుండా ‘సంశ్రితాః’ అని చెప్పడం వల్ల—వాళ్ళు కామం, క్రోధం వంటి చెడు గుణాలను పూర్తిగా ఆశ్రయిస్తారు అని తెలుస్తుంది. ‘ద్విషన్తః’ అని అనకుండా ‘ప్రద్విషన్తః’ అని చెప్పడం వల్ల—భగవంతుని మీద విరుద్ధంగా ద్వేషం చూపిస్తారు అని అర్థం. వాళ్ళలోని అతి నీచ స్వభావం ఈ పదాల ద్వారా స్పష్టంగా వెలుగొంటోంది.
రాక్షస బుద్ధి ఉన్నవారి మరికొన్ని లక్షణాలు
అసుర స్వభావం (రాక్షస గుణాలు) ఉన్నవారి ప్రవర్తన ఎలా ఉంటుందో ఇక్కడ పాయింట్ల వారీగా వివరించారు. వారు చేసే పనులు ఇలా ఉంటాయి:
- సొంత డబ్బా (Self-praise): తమని తామే గౌరవించుకుంటారు. “నేను చాలా గొప్పవాడిని” అని తమకు తామే సర్టిఫికెట్లు ఇచ్చుకుంటారు.
- పెద్దలంటే లెక్కలేదు: పెద్దలంటే గౌరవం, వినయం, విధేయత అస్సలు ఉండవు.
- డబ్బు పిచ్చి (Money Pride): “నా దగ్గర చాలా డబ్బుంది” అనే అహంకారం, మదం వారి తలకెక్కుతుంది.
- షో ఆప్ (Show-off) పూజలు: కేవలం పేరు ప్రఖ్యాతుల కోసం, నలుగురూ మెచ్చుకోవడం కోసం ఆర్భాటంగా యజ్ఞాలు, పూజలు చేస్తారు. అందులో శాస్త్ర నియమాలు పాటించరు.
- చెడు బలం: అహంకారం, కండబలం (పశు బలం), దర్పం, కామం, కోపం.. వీటినే నమ్ముకుని బతుకుతారు.
- దేవుడిపై పగ: తమ శరీరంలోనూ, ఇతరుల శరీరంలోనూ ఉన్న భగవంతుడిని ద్వేషిస్తుంటారు (తోటివారిని ద్వేషించడం ద్వారా).
- ఓర్వలేనితనం (Jealousy): పక్కవాళ్ళు బాగుపడటం చూసి అస్సలు తట్టుకోలేరు. విపరీతమైన అసూయ ఉంటుంది.