సర్వస్య చాహం హృది సన్నివిష్టో
మత్తః స్మృతిర్ జ్ఞానమపోహనం చ ।
వేదైశ్చ సర్వైరహమేవ వేద్యో
వేదాంతకృద్వేదవిదేవ చాహమ్ ॥ 15
సర్వస్య, చ, అహమ్, హృది, సన్నివిష్టః, మత్తః, స్మృతిః, జ్ఞానమ్, అపోహనమ్, చ,
వేదైః, చ, సర్వైః, అహమ్, ఏవ, వేద్యః, వేద అంతకృత్, వేదవిత్, ఏవ, చ, అహమ్.
అహమ్ = నేను; సర్వస్య చ = ఆబ్రహ్మస్తంబ పర్యంతం గల ప్రాణులందరి; హృది = హృదయంలో; సన్నివిష్టః = ప్రవిష్టుడను; మత్తః = నా నుండి; స్మృతిః = జ్ఞప్తి; జ్ఞానమ్ = జ్ఞానం; అపోహనమ్ చ = ఈ రెంటి విస్మృతి (కలుగుతున్నాయి); సర్వైః వేదైః చ = వేదాలు నాలిగింటితో; అహమ్ ఏవ = నేనే; వేద్యః = తెలుసుకోబడ దగినవాణ్ణి; వేద అంత కృత్ = వేదాంత సంప్రదాయ ప్రవర్తకుణ్ణి; వేద విత్ చ = వేదార్థవేత్తను కూడా; అహమ్ ఏవ = నేనే.
తా ॥ నేను ఆబ్రహ్మస్తంబ పర్యంతం గల ప్రాణుల హృదయాలలో (అంతర్యామి రూపంగా) ప్రకాశిస్తున్నాను, నా నుండే* (పూర్వానుభూతార్థ విషయాల) స్మృతి,* (విషయేంద్రియ సంయోగ జనితమైన) జ్ఞానం, వీటి విస్మృతి కూడా కలుగుతున్నాయి. వేద చతుష్టయం చేత (ఆయా దేవతా రూపాలలో) తెలియబడేది నేనే. వేదాంత సంప్రదాయ ప్రవర్తకుణ్ణైన జ్ఞానగురువును, వేదాంతవేత్తను కూడా నేనే అని గ్రహించు. (గీత : 13-17; కఠోపనిషత్తు 1-2-15 చూ 🙂
వ్యాఖ్య:-
‘సర్వస్య’ (అందరిలోనూ) అనే ఒక్క మాటతో దేవుడు ఎక్కడ ఉంటాడు అనే ప్రశ్నకు సమాధానం దొరికింది. జాతి, మతం, కులం అనే తేడా లేకుండా… కదిలే ప్రాణుల్లోనూ, కదలని వస్తువుల్లోనూ (అంటే సృష్టి మొత్తంలో) దేవుడు ఉన్నాడు.
ఎవరూ అధైర్యపడొద్దు: దేవుడు అందరిలోనూ ఉన్నాడు కాబట్టి ఎవరూ “నేను పనికిరాని వాడిని” అని బాధపడాల్సిన పనిలేదు.
- ఒక వ్యక్తి ఎంత పెద్ద పాపి అయినా, లేదా సమాజంలో ఎంత చిన్నవాడైనా సరే.. తన హృదయంలోనే దేవుడు ఉన్నాడన్న నిజాన్ని తెలుసుకోవాలి.
- మంచి నడవడికతో, పవిత్రమైన మనసుతో మారితే చాలు, ఎవరైనా దేవుణ్ణి చేరుకోవచ్చు.
అండగా ఉన్న శక్తి: ఆ పాపి కూడా.. “నా వెనుక, నాకు ఆధారంగా ఆ గొప్ప దైవశక్తి (అఖండ చైతన్యం) ఉంది” అని గుర్తుంచుకుని, తన నిజమైన ఆత్మ స్వరూపాన్ని ధ్యానిస్తే చాలు.. అతడు పుణ్యాత్ముడిగా మారి తరిస్తాడు. శ్రీకృష్ణుడు గీతలో అందరికీ ఈ గొప్ప అవకాశాన్ని ఇచ్చారు.
అల – సముద్రం ఉదాహరణ: దీన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి సముద్రాన్ని చూడండి.
- సముద్రంలో పెద్ద అలలు ఉంటాయి, చిన్న అలలూ ఉంటాయి.
- అల చిన్నదా, పెద్దదా అన్నది ముఖ్యం కాదు; ఆ రెండింటికీ ఆధారంగా వెనుక ఉన్నది ఆ మహాసముద్రమే.
- అలాగే, మనం అల్పులమని (చిన్న అలలమని) బాధపడక్కర్లేదు. మన వెనుక ఆ పరమాత్మ అనే సముద్రం ఉంది.
మన లోపల ఉన్న ఆ దేవుణ్ణి (అంతర్యామిని) తెలుసుకుంటే చాలు. ఆ పరమాత్మను పొందడం అనేది మనుషులందరి ‘జన్మహక్కు’. “సర్వస్య” (అందరివాడు) అనే పదం ద్వారా కృష్ణుడు ఈ విషయాన్ని ఢంకా భజాయించి మరీ చెప్తున్నారు.
‘హృది’ అంటే హృదయంలో అని అర్థం. దీన్ని బట్టి భగవంతుడు ప్రతి ఒక్కరికీ అత్యంత దగ్గరగా, వారి హృదయంలోనే కొలువై ఉన్నాడని స్పష్టమవుతోంది. కాబట్టి, మనల్ని గమనించేవాడు (శిక్షించే అధికారి) మన వెంటే ఉన్నాడని గుర్తెరిగి, ఎలాంటి పాపపు పనులు చేయకూడదు. కేవలం భగవంతుడికి ప్రీతి కలిగించే మంచి పనులను (ధర్మ కార్యాలను) మాత్రమే చేయాలి.
జ్ఞాపకశక్తి, మరుపు.. అన్నీ ఆయన వల్లే!
‘మత్తః స్మృతిర్ జ్ఞానమపోహనం చ’ (నా వల్లనే జ్ఞాపకశక్తి, జ్ఞానం, మరుపు కలుగుతున్నాయి) అని కృష్ణుడు చెప్పారు.
- జ్ఞాపకశక్తి (Memory), జ్ఞానం (Knowledge), మతిమరుపు (Forgetfulness) – ఇవన్నీ మనస్సుకు సంబంధించిన స్థితులు. ఆ మనస్సుకు ఆధారమే ఆ పరమాత్మ. కాబట్టి మనకు ఏదైనా గుర్తుండాలన్నా, తెలియాలన్నా, మర్చిపోవాలన్నా దానికి కారణం ఆ దేవుడే.
దేవుడు అన్నీ గమనిస్తున్నాడు: దీన్ని బట్టి మనకు ఒక విషయం అర్థమవుతోంది. దేవుడు కేవలం బయట కనిపించే వస్తువులనే కాదు; మన మనసులో పుట్టే అతి చిన్న ఆలోచనలను కూడా గమనిస్తున్నాడు. ఆయనకు తెలియకుండా మనసులో ఏదీ జరగదు.
- జాగ్రత్త: మన మనసులో ఏం జరుగుతోందో ఆయనకు తెలుసు కాబట్టి, మనసులో ఎలాంటి చెడు ఆలోచనలు, అపవిత్రమైన కోరికలు రాకుండా చాలా జాగ్రత్తగా, పవిత్రంగా ఉంచుకోవాలి.
వేదాల సారం ఆయనే!
‘వేదైశ్చ సర్వైరహమేవ వేద్యః’ (అన్ని వేదాల ద్వారా తెలుసుకోదగిన వాడిని నేనే).
- మన శాస్త్రాల్లో, వేదాల్లో ఎంతోమంది దేవతల పేర్లు (ఇంద్రుడు, వరుణుడు మొదలైనవి) కనిపిస్తాయి. కానీ, వాటన్నింటి ద్వారా మనం చివరికి తెలుసుకోవాల్సింది ఆ ఒక్క పరమాత్మనే.
- బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు.. ఇలా ఎంతమంది దేవుళ్ళున్నా, వారందరూ ఆ ఒక్క పరమాత్మ యొక్క వేర్వేరు రూపాలే.
- జీవితం యొక్క అంతిమ లక్ష్యం ఆ సచ్చిదానంద పరబ్రహ్మను తెలుసుకోవడమే.
మొదటి గురువు ఆయనే!
‘వేదాన్తకృత్’ (వేదాంతాన్ని సృష్టించినవాడిని నేనే).
- వేదాలను సృష్టించింది ఎవరో సాధారణ మనుషులు కాదు, సాక్షాత్తు పరమాత్మే. కాబట్టి వేదాల్లో చెప్పిన విషయాలు దేవుడి మాటలని మనం పూర్తిగా నమ్మాలి. వాటి మీద సందేహం ఉండకూడదు.
- అందుకే మన సంప్రదాయంలో గురువుల పరంపర (Guru Lineage) చెప్పేటప్పుడు.. “ఓం నారాయణం పద్మభువం…” అని మొదట ఆ నారాయణుడి పేరే చెప్తారు. అంటే ఆయనే మనందరికీ ఆది గురువు (మొదటి గురువు), ఆయనే వేదాలను ఇచ్చినవాడు.
గురుదేవులు కాశీపట్టణంలో ఉన్నప్పుడు ఒక రోజు హృదయ్, మథుర్బాబులతో కలిసి గంగలో నౌకావిహారానికి వెళ్ళారు. నావ మణికర్ణికా ఘట్టాన్ని సమీపించగానే ఆయన ఒక దివ్యదర్శనం పొందారు. ఆ తరువాత దాని గురించి గురుదేవులు ఇలా చెప్పారు: “పొడగరీ, పింగళవర్ణుడూ జటాధారీ శ్వేతకాయుడూ అయిన పురుషుడొకడు మెల్లగా నడుస్తూ శ్మశానంలోని ప్రతి చితి వద్దకు వెళ్ళి, ఒక్కో జీవుణ్ణి జాగ్రత్తగా లేవదీసి చెవిలో తారక మంత్రాన్ని ఉపదేశించసాగాడు. చితికి మరోవైపు సర్వశక్తిమంతురాలైన జగదంబ మహాకాళి రూపుదాల్చి జీవుడి స్థూల సూక్ష్మ కారణ బంధనాల నన్నిటిని త్రెంచివేసి, స్వయంగా మోక్షద్వారం తెరిచి, ఆ జీవుణ్ణి కైవల్యధామానికి పంపుతూ ఉంది.” అంతేకాక మళ్ళీ ఆయనే ఈ విధంగా చెప్పారు: “మొదట నేను శివుణ్ణి కొంత దూరంలో చూశాను. పిదప ఆయన నావైపుగా రాసాగాడు. చివరగా నాలో ప్రవేశించాడు.”
శ్రీరామకృష్ణుల ఈ దర్శనాన్ని కాశీలోని పండితులు తమకున్న శాస్త్రజ్ఞానం దృష్ట్యా పరిశీలించి ధ్రువపరిచారు. వారు గురుదేవులతో ఇలా చెప్పారు: “శివుడు కాశీలో మరణించిన జీవులందరికీ మోక్షం ప్రసాదిస్తాడని కాశీఖండంలో లిఖీంచబడి ఉంది. కాని అది ఏ విధంగా జరుగుతుందన్నది ప్రత్యక్షంగా వివరించలేదు. మీ దివ్యదర్శనం అది ఏ విధంగా సాధ్యపడుతుందో స్పష్టంగా విశదీకరిస్తోంది. మీ అనుభూతులు, దర్శనాలు శాస్త్రాలనన్నిటినీ అధిగమించాయి.” మణికర్ణికాదేవి మీద శంకరాచార్యుల స్తోత్రం కూడా ఈ దర్శనాన్ని రూఢిపరుస్తోంది. సాక్షాత్తూ శివస్వరూపుడిగా నెలకొన్న శ్రీరామకృష్ణుల కంటే మిన్నగా ఈ విషయాన్ని మరెవరు విశదీకరించగలరు? (మూలం: సర్వ దేవదేవీ స్వరూపుడు శ్రీరామకృష్ణ)