రజో రాగాత్మకం విద్ధి తృష్ణాసంగసముద్భవమ్ ।
తన్నిబధ్నాతి కౌంతేయ కర్మసంగేన దేహినమ్ ॥ 7
రజః, రాగ ఆత్మకమ్, విద్ధి, తృష్ణాసంగ సముద్భవమ్.
తత్, నిబధ్నాతి, కౌంతేయ, కర్మసంగేన, దేహినమ్.
కౌంతేయ = అర్జునా; రజః = రజో గుణం; రాగ ఆత్మకం = రాగ రూపంగానూ; తృష్ణాసంగ సముద్భవం = తృష్ణ నుండి (ఆసక్తి నుండి కలిగినదిగానూ); విద్ధి = గ్రహించు; తత్ = అది (రజోగుణం); కర్మ సంగేన = దృష్ట-అదృష్ట ఫలహేతువులైన కర్మలయందు ఆసక్తిని కలిగించి; దేహినమ్ = ఆత్మను; నిబధ్నాతి = బంధిస్తుంది.
తా ॥ రజోగుణం రాగాత్మకం, తృష్ణ నుండి ఉత్పన్నమవుతోంది. ఇది జీవునికి వివిధ కర్మల యందు రాగాన్ని కలిగించి, వివిధ ఫలాలను పొందవలెననే ఆశను కలిగించి బంధిస్తోంది.
వ్యాఖ్య:–
తృష్ణ అంటే ఏమిటి? సంగం అంటే ఏమిటి?
మనకు దొరకని వస్తువు గురించి “కావాలి, కావాలి” అని పదే పదే కోరుకోవడమే ‘తృష్ణ’ (తీరని దాహం). మనకు దొరికిన వస్తువు మీద “ఇది నాది” అని మమకారం పెంచుకోవడమే ‘సంగం’ (బంధం). ఈ రెండింటినీ మనలో కలిగించేదే ‘రజోగుణం’.
రజోగుణం ఎలా బంధిస్తుంది?
రజోగుణం మనిషిని ఊరికే ఉండనివ్వదు.
- బయట గొప్పగా కనిపించాలనే ఆర్భాటాలతో (Show-off) చేసే పనుల ద్వారా,
- విషయ సుఖాల మీద ఆసక్తితో,
- నలుగురిలో పేరు ప్రఖ్యాతులు సంపాదించాలనే తాపత్రయంతో,
- ఇంకా ప్రపంచానికి సంబంధించిన అనేక రకాల పనుల (Busy activities) ద్వారా ఇది జీవుడిని గట్టిగా కట్టేస్తుంది.
‘నిబధ్నాతి’ (గట్టిగా బంధిస్తుంది):
ఇక్కడ ఒక చిన్న తేడాను గమనించాలి. సత్త్వగుణం గురించి చెప్పేటప్పుడు భగవంతుడు కేవలం ‘బధ్నాతి’ (బంధిస్తుంది) అని అన్నారు. కానీ రజోగుణం, తమోగుణం గురించి చెప్పేటప్పుడు ‘నిబధ్నాతి’ (చాలా గట్టిగా బంధిస్తుంది) అని వాడుతున్నారు. దీన్ని బట్టి, సత్త్వగుణం కంటే రజోగుణం, తమోగుణం మనల్ని ఈ సంసారంలో ఇంకా బలంగా, తప్పించుకోలేనంత గట్టిగా బంధించివేస్తాయని అర్థం చేసుకోవాలి.