ఇదం జ్ఞానముపాశ్రిత్య మమ సాధర్మ్యమాగతాః ।
సర్గేఽపి నోపజాయంతే ప్రళయే న వ్యథంతి చ ॥ 2
ఇదమ్, జ్ఞానమ్, ఉపాశ్రిత్య, మమ, సాధర్మ్యమ్, ఆగతాః,
సర్గే, అపి, న, ఉపజాయంతే, ప్రళయే, న, వ్యథంతి, చ.
ఇదమ్ = ఈ; జ్ఞానమ్ = జ్ఞానాన్ని; ఉపాశ్రిత్య = ఆశ్రయించి; మమ = నా; సాధర్మ్యమ్ = స్వరూపాన్ని; ఆగతాః = పొందినవారు; సర్గే అపి = సృష్టి కాలంలో కూడా; న ఉపజాయంతే = జన్మించరు; ప్రళయే చ = ప్రళయకాలంలో కూడా; న వ్యథన్తి = దుఃఖాన్ని పొందరు.
తా ॥ ఈ జ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించి, మునులు నా స్వరూపాన్ని* పొందివారై మరల సృష్టికాలంలో జన్మించరు, ప్రళయకాలంలో నశించారు.
వ్యాఖ్య: –
‘మమ సాధర్మ్యమాగతాః’ (నా స్వభావాన్ని పొందుతారు):
ఇక్కడ ఆత్మజ్ఞానం యొక్క గొప్పతనాన్ని వివరిస్తున్నారు. ఈ జ్ఞానాన్ని తెలుసుకున్నవారు సాక్షాత్తు భగవంతునితో ఏకమైపోయి, భగవంతుని రూపమే అవుతారు. (గతంలో 7వ అధ్యాయం, 18వ శ్లోకంలో “జ్ఞాని నా ఆత్మ స్వరూపుడే” అని భగవంతుడు చెప్పిన భావమే ఇది). ఈ జ్ఞానం వల్ల జీవుడే శివుడు అవుతాడు; భక్తుడే భగవంతుడు అవుతాడు.
‘సాధర్మ్యం’ అనడం వల్ల, జ్ఞాని భగవంతుడితో సమానమైన స్వభావాన్ని, లక్షణాలను కలిగి ఉంటాడని అర్థమవుతోంది. భగవంతుడిలో పూర్తిగా లీనమైతే (ఐక్యం) తప్ప ఈ స్థితి రాదు. ఎందుకంటే, పరమ సత్యమైన వస్తువులు రెండు ఉండలేవు. ఉండేది ఒక్కటే సత్యం. కాబట్టి జ్ఞానం ద్వారా జీవుడు ఆ పరమాత్మలో కచ్చితంగా కలిసిపోతాడని రుజువవుతోంది. ఆహా! ఇది ఎంత గొప్ప స్థితి! స్వయంగా భగవంతుడే అయిపోవడం ఎంత గొప్ప విషయం! అందుకే ఈ జీవితంలోనే ఆ మహోన్నత స్థితి కోసం ప్రయత్నించేవాడే నిజమైన ధన్యుడు.
ఫలితం ఏమిటి?:
మరి భగవంతుడితో సమానమైన ఆ స్థితిని (సాయుజ్యాన్ని/సాధర్మ్యాన్ని) పొందితే వచ్చే ఫలితం ఏమిటి?
వారికి ఇక జనన మరణాలు ఉండవు. వారు మళ్ళీ వెనక్కి రారు. సృష్టి మొదలైనప్పుడు వారు మళ్ళీ పుట్టరు, ప్రళయ కాలంలో (లోకం అంతమయ్యేటప్పుడు) వారు నాశనం కారు, బాధపడరు. “పునరపి జననం పునరపి మరణం” (మళ్ళీ పుట్టడం, మళ్ళీ చావడం) అనే ఈ సంసార చక్రం నుండి తప్పించుకుని, వారు పరమానందాన్ని అనుభవిస్తారు. ఇంకా చెప్పాలంటే, వారే ఆనంద స్వరూపులవుతారు.
కాబట్టి, సంసారంలోని కష్టాల నుంచి, బాధల నుంచి శాశ్వతంగా బయటపడాలంటే ఈ ఆత్మజ్ఞానం ఒక్కటే మనకు ఏకైక మార్గమని (శరణ్యం) స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.