మాం చ యోఽవ్యభిచారేణ భక్తియోగేన సేవతే ।
స గుణాన్ సమతీత్యైతాన్ బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే ॥ 26
మామ్, చ, యః, అవ్యభిచారేణ, భక్తియోగేన, సేవతే,
సః, గుణాన్, సమతీత్య, ఏతాన్, బ్రహ్మభూయాయ, కల్పతే.
యః చ = ఎవడు; మామ్ = నన్ను (సర్వభూత హృదయస్థునిగా నారాయణునిగా); అవ్యభిచారేణ = ఐకాంతికమైన; భక్తియోగేన = భక్తియోగం చేత; సేవతే = సేవిస్తాడో (ఉపాసిస్తాడో); సః = అతడు; ఏతాన్ = ఈ; గుణాన్ = గుణాలను; సమతీత్య = అతిక్రమించి; బ్రహ్మభూయాయ = బ్రహ్మత్వానికి; కల్పతే = సమర్థుడవుతున్నాడు.
తా ॥ (ఇక గుణాలను అతిక్రమించే ఉపాయం చెప్పబడుతోంది) ఎవడు, ఐకాంతికమైన భక్తితో సర్వభూత హృదయస్థితునిగా నన్ను (నారాయణుని) ఉపాసిస్తున్నాడో (సేవిస్తున్నాడో) అతడు గుణాలను అతిక్రమించి, బ్రహ్మభావాన్ని పొందడానికి సమర్థుడవుతున్నాడు. (శ్రీమద్భాగవతమ్. 23-9-13 చూ)
వ్యాఖ్య: –
మూడు గుణాలకు (సత్త్వ, రజ, తమ) ఆవల పరమాత్మ ఉన్నాడు. ఈ గుణాలను దాటితేనే ఆ భగవంతుడు దొరుకుతాడు. కానీ వీటిని దాటడం ఎలా? మామూలుగా అయితే దీనికి ఎంతో విచారణ (ఆత్మ విచారణ), మనో నిగ్రహం, కఠినమైన సాధన అవసరం. కానీ, ‘భక్తి’ అనే ఆయుధం ఉంటే ఈ గొప్ప జ్ఞానస్థితి చాలా సులభంగా దొరుకుతుంది. అందుకే గీతాచార్యుడైన కృష్ణుడు దాదాపు ప్రతి అధ్యాయంలోనూ, ప్రతి యోగంలోనూ భక్తి గురించి చెబుతూనే ఉన్నారు. ఈ 14వ అధ్యాయం పూర్తిగా లోతైన జ్ఞానాన్ని (గుణత్రయ విభాగాన్ని) చెప్పేదైనప్పటికీ, చివర్లో మళ్ళీ భక్తి యొక్క గొప్పతనాన్ని గుర్తుచేశారు.
ఎలాంటి భక్తి కావాలి?
అయితే ఏదో నామమాత్రపు సామాన్య భక్తి సరిపోదు.
- అచంచల భక్తి: కదలని, స్థిరమైన భక్తి.
- అవ్యభిచారిణీ భక్తి: దేవుడి మీద తప్ప వేరే విషయాల మీదకు వెళ్లని భక్తి.
- అనన్య భక్తి: భగవంతుడే తప్ప మరొకరు లేరనే భక్తి.
అంటే, మన ప్రేమను, మనస్సును ప్రాపంచిక విషయాల మీదకు మళ్లించకుండా, కేవలం భగవంతుడి మీదే పూర్తిగా లగ్నం చేయాలి (ఏకాంత భక్తి).
భక్తి మార్గం అందరికీ చాలా సులువైనది. అలాంటి ఉత్తమ భక్తిని అలవర్చుకుంటే, భగవంతుడి దయ కలుగుతుంది. ఆ దయ వల్ల బ్రహ్మజ్ఞానం (ఆత్మజ్ఞానం) కలుగుతుంది. దాని ద్వారా మోక్షం (బ్రహ్మానుభూతి) సిద్ధిస్తుంది. ఎవరైతే ఈ అచంచలమైన భక్తిని కలిగి ఉంటారో, వారికే మోక్షాన్ని పొందే అర్హత వస్తుందని ఇక్కడ స్పష్టంగా చెప్పారు. ఇక్కడ ముఖ్యం నీ యోగ్యత (భక్తి) మాత్రమే తప్ప… నీ జాతి, కులం, మతం, ఆశ్రమాలు కాదు.
‘అతీత్య’ అని కాకుండా ‘సమతీత్య’ అని వాడటం చాలా గంభీరమైన సూచన. దీనివల్ల నిర్మల భక్తి ఉన్నవాడు గుణాలను బలవంతంగా తోసిపారేసే విధంగా కాక, సమత్వంతో, సహజంగా, సులభంగా దాటిపోతాడని అర్థమవుతుంది.
‘కథం చైతాం స్త్రీన్గుణానతివర్తతే’ – అర్జునుడు అడిగిన ప్రశ్న: “ఈ మూడు గుణాలను ఎట్లా దాటాలి?” – అనే సందేహానికి ఈ శ్లోకమే ప్రత్యక్ష సమాధానం. ఇక్కడ స్పష్టం చేసిన విషయం: అచంచలమైన, అనన్యమైన భక్తి ద్వారా జ్ఞానం కలుగుతుంది; ఆ జ్ఞానంతో మూడుగుణాల మీద నుంచి లేచి బ్రహ్మైక్యం (భగవత్ స్వరూప ప్రాప్తి) సాధ్యమవుతుంది.
- కేవలం కఠినమైన మనోనిగ్రహం, సూక్ష్మ విచారణలతోనే కాదు; సులభమైన, హృదయపూర్వక భక్తి సహాయంతో గుణాలను దాటటం ఎంతో సులభమని ఈ వ్యాఖ్య బోధిస్తోంది.
- ఇంకా, భక్తి ద్వారా వచ్చిన ఆత్మజ్ఞానంతో సాధకుడు త్రిగుణాల పట్టు నుండి బయటపడి, ముక్తిని త్వరగా పొందగలడని నిశ్చయంగా వెల్లడిస్తోంది.
సారం:
అనన్య, అచంచల, నిర్మల భక్తితో భగవన్నిష్ఠలో నిలబడినవాడు, గుణాలను “యుద్ధం చేసి జయించినవాడిగా” కాక, “సమత్వంతో సహజంగా దాటి వెళ్లినవాడిగా” గుణాతీత స్థితిని పొందుతాడు.