అర్జున ఉవాచ :
కైర్లింగైః త్రీన్ గుణానేతాన్ అతీతో భవతి ప్రభో ।
కిమాచారః కథం చైతాన్ త్రీన్ గుణానతివర్తతే ॥ 21
కైః, లింగైః, త్రీన్, గుణాన్, ఏతాన్, అతీతః, భవతి, ప్రభో,
కిమాచారః, కథమ్, చ, ఏతాన్, త్రీన్, గుణాన్, అతివర్తతే.
ప్రభో = భగవంతుడా; ఏతాన్ = ఈ; త్రీన్ = మూడు; గుణాన్ = గుణాలకు; అతీతః = అతీతుడు (ముక్తుడు); కైః లింగైః = ఏ లక్షణాలతో కూడినవాడిగా; కిమాచారః = ఎటువంటి ఆచారం కలిగి; భవతి = ఉంటాడు; కథం చ = ఏ ఉపాయంతో; ఏతాన్ = ఈ; త్రీన్ గుణాన్ = గుణత్రయాన్ని; అతివర్తతే = అతిక్రమిస్తున్నాడు.
తా ॥ (జీవితకాలంలోనే గుణాలను అతిక్రమించి, అమృతత్వాన్ని పొందుతాడని చెప్పబడింది; ఆ గుణాతీతుని గురించి లెస్సగా తెలుసుకో గోరుచూ) అర్జునుడు ప్రశ్నించెను: ప్రభూ! గుణాతీత పురుషుని లక్షణాలు ఏవి? అతని ఆచరణ ఏ విధంగా ఉంటుంది? ఈ గుణాలను అతిక్రమించడం ఎలా? (మూడు ప్రశ్నలు).
వ్యాఖ్య:-
“మూడు గుణాలను (సత్త్వ, రజ, తమ) దాటినవాడు పుట్టుక, చావు, ముసలితనం, దుఃఖాల నుండి విముక్తి పొంది మోక్షాన్ని (అమృతత్వాన్ని) పొందుతాడు” అని భగవంతుడు చెప్పిన మాటలు వినగానే అర్జునుడికి వెంటనే కొన్ని ప్రశ్నలు వచ్చాయి.
- అసలు ఈ గుణాలను ఎలా దాటాలి?
- అలా దాటిన వాడు (గుణాతీతుడు) ఎలా ప్రవర్తిస్తాడు?
- అతనికి ఎలాంటి గుర్తులు (లక్షణాలు) ఉంటాయి?
ఈ విషయాలను వివరంగా తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితో అర్జునుడు వెంటనే భగవంతుడిని ప్రశ్నించాడు.
‘కైర్లింగైః’ (ఏ లక్షణాలతో?) అని అర్జునుడు అడగడం చాలా సమంజసం. ఎందుకంటే, ఈ కాలంలో చాలామంది ఇంకా లోపల కోరికలతో, రాగద్వేషాలతో (క్రింది స్థితిలో) ఉన్నప్పటికీ, బయటకు మాత్రం “మేము సిద్ధపురుషులం, గుణాతీతులం, జీవన్ముక్తులం” అని చెప్పుకుంటూ ప్రజలను మోసం చేస్తుంటారు. నిజమైన గుణాతీతుడి లక్షణాలు, గుర్తులు తెలిస్తే మనల్ని ఎవరూ మోసం చేయలేరు. అంతేకాదు, ఆ లక్షణాలు మనకు తెలిస్తే, మనం కూడా సాధన చేసి ఆ స్థితిని చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించవచ్చు. ఇవన్నీ ఆలోచించే అర్జునుడు సరైన సమయంలో ఈ ప్రశ్న వేశాడు.
ఆధ్యాత్మిక బారోమీటర్ (Spiritual Barometer):
గీత ప్రారంభంలో (2వ అధ్యాయంలో) కూడా అర్జునుడు “స్థితప్రజ్ఞుడిని ఎలా గుర్తించాలి?” (‘స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా’) అని అడిగిన విషయాన్ని ఇక్కడ గుర్తుతెచ్చుకోవాలి.
- స్థితప్రజ్ఞుడి లక్షణాలు,
- భక్తుడి లక్షణాలు (అద్వేష్టృత్వాది),
- జ్ఞాని లక్షణాలు (అమానిత్వాది),
- ఇప్పుడు అడుగుతున్న గుణాతీతుడి లక్షణాలు…
ఇవన్నీ ఒక ‘బారోమీటర్’ (Barometer) లాంటివి. బారోమీటర్ తో వాతావరణాన్ని ఎలా కొలుస్తామో, ఈ లక్షణాలతో మనిషి యొక్క ఆధ్యాత్మిక స్థాయిని (ఎత్తును) కొలవవచ్చు. ఎవరు నిజమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తి ఉన్నవారో, ఎవరు కేవలం వేషధారులో (Fakes) ఈ లక్షణాలను బట్టి సులభంగా తెలిసిపోతుంది. సోమరిపోతులు సృష్టించే ‘శుష్క వేదాంతాన్ని’ (Dry Philosophy without practice) పారద్రోలడానికి ఈ ప్రశ్నలు చాలా అవసరం.
ఆచరణ ముఖ్యం:
‘కిమాచారః’ (అతని ప్రవర్తన ఎలా ఉంటుంది?) అని అర్జునుడు అడిగాడు. ఆధ్యాత్మిక రంగంలో మాటల కంటే చేతలకు (అనుష్ఠానానికి) ఎక్కువ విలువ ఉంది.
- గమ్యం (సాధ్యం) గురించి తెలుసుకోవడం ఎంత ముఖ్యమో, ఆ గమ్యాన్ని చేరే మార్గం (సాధన) గురించి తెలుసుకోవడం ఇంకా ముఖ్యం. సాధన చేస్తే గమ్యం అదే వస్తుంది కదా!
- అందుకే అర్జునుడు గుణాతీతుడి ప్రవర్తన ఎలా ఉంటుందో అడిగాడు.
ఈ ప్రశ్నకు భగవంతుడు ఇవ్వబోయే సమాధానం పాఠకులకు చాలా ముఖ్యమైనది. గీతలో సాధనకు సంబంధించిన అతి ముఖ్యమైన ఘట్టాల్లో ఇది ఒకటి. కాబట్టి మోక్షం కోరుకునేవారు (ముముక్షువులు) ఈ గుణాతీతుడి లక్షణాలను బాగా మననం చేసుకుని, ఆచరణలో పెట్టాలి.