ప్రకృతిం పురుషం చైవ విద్ధ్యనాదీ ఉభావపి ।
వికారాంశ్చ గుణాంశ్చైవ విద్ధి ప్రకృతిసంభవాన్ ॥
ప్రకృతిమ్, పురుషమ్, చ, ఏవ, విద్ధి, అనాదీ, ఉభౌ, అపి,
వికారాన్, చ, గుణాన్, చ, ఏవ, విద్ధి, ప్రకృతిసంభవాన్.
ప్రకృతిమ్ = ప్రకృతిని; పురుషమ్ = పురుషుని; ఉభౌ అపి ఏవ చ =ఈ రెండింటినీ కూడా; అనాదీ = ఆదిరహితులు అని; విద్ధి = గ్రహించు; వికారాన్ చ = వికారాలు; గుణాన్ ఏవ చ = గుణాలు కూడా; ప్రకృతి సంభవాన్ = ప్రకృతి వల్ల కలిగేవి (మాయికములు అని); విద్ధి = గ్రహించు.
తా ॥ (క్షేత్రం అంటే ఏమిటో, అది ఎటువంటిదో చెప్పబడింది; ఇక దాని వికారాలను, దాని ఉత్పత్తిని, పురుషుని ప్రభావాన్నీ చెబుతున్నాడు) ప్రకృతి పురుషులు ఉభయులూ కూడా అనాదులని గ్రహించు. (అనాదియైన ఈశ్వరుని శక్తి అవడం వల్ల ప్రకృతి అనాది, పురుషుడు కూడా తదంశం అవడం వల్ల అనాది ) శరీర ఇంద్రియ రూపాలైన వికారాలూ, సుఖదుఃఖమోహాది గుణ పరిణామాలు ప్రకృతి నుండి కలిగినవి అని గ్రహించు.
వ్యాఖ్య:–
చాలామంది “ఈ మాయ, ఈ సంసారం, మన కష్టాలు (బంధాలు) అసలు ఎప్పుడు మొదలయ్యాయి?” అని ప్రశ్నిస్తుంటారు. దీనికి సమాధానం చెప్పడం కష్టం. మీరు గాఢ నిద్రలో ఒక కల కంటున్నారు అనుకోండి. ఆ కలలో ఉన్నప్పుడు, “ఈ కల సరిగ్గా ఏ టైమ్కి మొదలైంది?” అని ఎవరైనా అడిగితే చెప్పగలరా? చెప్పలేరు. ఎందుకంటే కలలో ఉన్నంతసేపు అది ఎప్పటి నుంచో జరుగుతున్నట్లే అనిపిస్తుంది. అలాగే, మనం మెలకువతో చూస్తున్న ఈ ప్రపంచం (జాగ్రత్ స్థితి) కూడా ఒక పెద్ద కల లాంటిదే. అందుకే ఋషులు ఈ మాయకు, ప్రకృతికి “అనాది” (మొదలు లేనిది) అని పేరు పెట్టారు.
మొదలు లేదు… కానీ అంతం ఉంది!
ఇక్కడొక శుభవార్త ఉంది. మాయకు “మొదలు లేదు” అని చెప్పారు కానీ, “అంతం లేదు” అని చెప్పలేదు.
- జ్ఞానోదయం: ఒక మనిషికి ఎప్పుడైతే నిజమైన జ్ఞానం (ఆత్మజ్ఞానం) కలుగుతుందో, ఆ క్షణమే ఈ మాయ, బంధాలు అన్నీ పటాపంచలైపోతాయి.
- మెలకువ: నిద్ర లేవగానే కల ఎలా మాయమైపోతుందో, జ్ఞానం రాగానే అజ్ఞానం (మాయ) మాయమైపోతుంది.
- కాబట్టి, “ఈ కష్టాలు అనాది కదా” అని ఎవరూ భయపడాల్సిన పనిలేదు. జ్ఞానం సంపాదించడానికి ప్రయత్నిస్తే చాలు, అవి వాటంతట అవే పోతాయి.
ప్రకృతికి – పురుషుడికి తేడా
సాధకుడు గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన సూత్రం ఇది:
- ప్రకృతి (మాయ/శరీరం): దీనికి మొదలు లేదు (అనాది), కానీ అంతం ఉంది (సాంతము – జ్ఞానంతో నశిస్తుంది).
- పురుషుడు (ఆత్మ/దేవుడు): దీనికి మొదలు లేదు (అనాది), మరియు అంతం కూడా లేదు (అనంతుడు – ఎప్పటికీ ఉండేవాడు).
‘వికారాంశ్చ గుణాంశ్చైవ విద్ధి ప్రకృతిసంభవాన్’ – ప్రకృతి (శరీరం/మనస్సు), పురుషుడు (ఆత్మ) – ఈ రెండింటిలో పురుషుడు (ఆత్మ) ఎప్పుడూ స్వచ్ఛమైనవాడు. ఆత్మకు ఎప్పుడూ ఎటువంటి మార్పులు, మచ్చలు ఉండవు. మనం అనుభవించే కోరికలు (కామం), కోపం (క్రోధం), సుఖం, దుఃఖం, మోహం… ఇవన్నీ ప్రకృతి (మనస్సు/శరీరం) నుండి పుట్టినవే తప్ప, ఆత్మకు సంబంధించినవి కావు. ఒక మనిషిలో ఇంకా కోపం, కోరికలు, బాధలు ఉన్నాయంటే… అతను ఇంకా ఆ ‘ప్రకృతి’ బంధంలోనే చిక్కుకుని ఉన్నాడని అర్థం. అతను ఇంకా ఆ నిర్మలమైన దేవుణ్ణి (పరమాత్మను) చేరుకోలేదని గ్రహించాలి.
ఎప్పుడైతే మనిషి గట్టిగా ప్రయత్నించి, తనలోని ఈ వికారాలను (కోపం, కోరికలు) తరిమికొడతాడో, ఎప్పుడు తన మనసును కోరికలు లేని ఖాళీ కుండలా (వాసనా శూన్యం) మార్చుకుంటాడో… అప్పుడు మాత్రమే అతను బంధాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు. అప్పుడే దేవునిలో నివసించగలడు.ఎప్పుడైనా మనసుకు కష్టం గానీ, ఆందోళన గానీ వచ్చినప్పుడు ఇలా దృఢంగా అనుకోవాలి:
- “ఈ బాధలు, ఈ మార్పులు నా శరీరానికి, మనసుకే తప్ప… నాకు (ఆత్మకు) కాదు.”
- “ఇవి నా అసలైన స్వరూపం కాదు. నేను వీటన్నింటిని చూస్తున్న సాక్షిని మాత్రమే. నేను మారేవాడిని కాదు.”
ఇలా మేరు పర్వతంలా గట్టిగా, నిశ్చలంగా (Stable) ఉంటూ ఆ బాధలను వదిలించుకోవాలి.