సర్వతః పాణిపాదం తత్ సర్వతోఽక్షి శిరోముఖమ్ ।
సర్వతః శ్రుతిమల్లోకే సర్వమావృత్య తిష్ఠతి ॥
సర్వతః, పాణిపాదమ్, తత్, సర్వతః, అక్షి శిరోముఖమ్,
సర్వతః, శ్రుతిమత్, లోకే, సర్వమ్, ఆవృత్య, తిష్ఠతి.
సర్వతః =సర్వత్ర; పాణిపాదమ్ = హస్తపాదాలు కలది; సర్వతః = సర్వత్ర; అక్షి శిరః ముఖమ్ = కన్నులు, తలలు, నోళ్ళు కలది; సర్వతః = సర్వత్ర; శ్రుతిమత్ = చెవులు కలది; తత్ = అది (బ్రహ్మం); లోకే = లోకంలో; సర్వమ్ = సమస్తమూ; ఆవృత్య = వ్యాపించి; తిష్ఠతి = వెలయుచున్నది.
తా ॥ (బ్రహ్మం సదసద్విలక్షణాన్ని, సర్వవ్యాపిత్వాన్ని వర్ణించే శ్రుతులతో విరోధిస్తుందే అనే ఆశంకను తొలగించడానికి, అచింత్యశక్తియైన బ్రహ్మం యొక్క సర్వాత్మకత్వం వర్ణింపబడుతోంది.) ఆ పరబ్రహ్మం ఈ విశ్వాన్నంతటనీ వ్యాపించి వెలయుచున్నది; సర్వత్ర దాని హస్తపాదాలు, సర్వత్ర దాని కర్ణనయనాలు, సర్వత్ర దాని శిరోముఖాలు కలవు. (శ్వేతాశ్వతరోపనిషత్తు 3-16 చూ:)
వ్యాఖ్య: –
ఆ పరమాత్మకు అన్ని వైపులా కళ్లు, చెవులు, ముఖాలు ఉన్నాయి. దీని అర్థం ఏంటంటే:
- CCTV లాగా: మనం చేసే ప్రతి పనిని (మంచిదైనా, చెడ్డదైనా) ఆయన ఎప్పుడూ గమనిస్తూనే ఉంటాడు.
- భయం – భక్తి: “దేవుడు నన్ను చూస్తున్నాడు” అనే నిజాన్ని తెలుసుకుంటే, ఇక మనిషి తప్పు చేయడానికి భయపడతాడు. ఎవరూ చూడట్లేదు కదా అని పాపం చేయలేడు.
కేవలం మనం చేసే పనులే కాదు, మన మనసులో అనుకునే ఆలోచనలు కూడా ఆయనకు తెలుసు.
- ఆయన మన మనసులో కూడా వ్యాపించి ఉన్నాడు. కాబట్టి మనం ఎంత రహస్యంగా, గుట్టుగా ఏదైనా తప్పు చేయాలనుకున్నా, లేదా చెడుగా ఆలోచించినా అది దేవుడికి వెంటనే తెలిసిపోతుంది.
- జాగ్రత్త: కాబట్టి మనుషులు తమ ప్రవర్తన విషయంలో చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. చెడు పనులనే కాదు, చెడు ఆలోచనలను కూడా వదిలేసి మంచి మార్గంలో నడవాలి.
‘సర్వమావృత్య తిష్ఠతి’ – “దేవుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు?” అనే ప్రశ్నకు సమాధానం ఇక్కడ దొరుకుతుంది – “ఆయన అంతటా వ్యాపించి ఉన్నాడు.” “సమస్తాన్ని ఆవరించి ఉన్నాడు” అని చెప్పడం ద్వారా ఒక గొప్ప విషయం తెలుస్తోంది: ఏదైనా ఒక వస్తువును కప్పి ఉంచేది (Wrapper/Cover), ఆ వస్తువు కంటే పెద్దదిగా ఉండాలి కదా! ఈ కనబడే ప్రపంచం (దృశ్యం) చిన్నది. దీనిని తన గుప్పిట్లో పెట్టుకుని, ఆవరించి ఉన్న ఆత్మ (దేవుడు) చాలా గొప్పది. కాబట్టి మనం అల్పమైన ఈ ప్రపంచాన్ని నమ్ముకోకుండా, అన్నింటినీ తనలో ఉంచుకున్న ఆ మహత్తరమైన దేవుణ్ణి నమ్ముకోవాలి.