యే తు సర్వాణి కర్మాణి మయి సన్న్యస్య మత్పరాః ।
అనన్యేనైవ యోగేన మాం ధ్యాయంత ఉపాసతే ॥ 6
తేషామహం సముద్ధర్తా మృత్యుసంసారసాగరాత్ ।
భవామి నచిరాత్ పార్థ మయ్యావేశితచేతసామ్ ॥ 7
యే, తు, సర్వాణి, కర్మాణి, మయి, సన్న్యస్య, మత్పరాః,
అనన్యేన, ఏవ, యోగేన, మామ్, ధ్యాయంతః, ఉపాసతే.
తేషామ్, అహమ్, సముద్ధర్తా, మృత్యుసంసారసాగరాత్,
భవామి, న చిరాత్, పార్థ, మయి, ఆవేశిత చేతసామ్.
పార్థ = అర్జునా; తు = కాని; యే = ఎవరు; కర్మాణి = కర్మలను; సర్వాణి = అన్నింటినీ; మయి = నా యందు; సన్న్యస్య = అర్పించి; మత్పరాః = నాయందాసక్తితో; అనన్యేన = ఐకాంతికమైన; యోగేన ఏవ = భక్తియోగంతో; మామ్ = నన్ను; ధ్యాయంతః = ధ్యానిస్తూ; ఉపాసతే = ఉపాసిస్తున్నారో; తేషామ్ = అటువంటి; మయి ఆవేశిత చేతసామ్ = నాయందు ఆవిష్ఠమైన చిత్తం గలవారిని; మృత్యు సంసార సాగరాత్ = జనన మరణరూపమైన సంసార సముద్రం నుండి; న చిరాత్ = శీఘ్రంగానే; అహమ్ = నేను; సముద్ధర్తా భవామి = ఉద్ధరించేవాణ్ణి అవుతాను;
తా ॥ (కాని, నా భక్తులు నా ప్రసాదంతో అనాయాసంగానే సిద్ధిని పొందుతున్నారు.) పార్థా ! ఎవరు సమస్తకర్మలనూ నాకు అర్పించి, నా యందు ఆసక్తితో, ఐకాంతికమైన భక్తియోగంతో నన్ను ధ్యానిస్తూ ఉపాసిస్తున్నారో, నా యందు ఆవిష్ట–చిత్తులైన అటువంటి వారిని శీఘ్రంగానే జననమరణరూపమైన సంసార సాగరం నుండి ఉద్ధరిస్తున్నాను.
వ్యాఖ్య:-
ఈ రెండు శ్లోకాల్లో… మొదటి శ్లోకం సాధకుడు ఏం చేయాలో (పద్ధతి) చెబుతుండగా, రెండవ శ్లోకం అలా చేస్తే ఏం జరుగుతుందో (ఫలితం) వివరిస్తోంది.
ఆ పద్ధతిలో 3 మెట్లు ఉన్నాయి:
- చేసే పనులన్నింటినీ దేవుడికి అర్పించాలి.
- దేవుడే మన అంతిమ గమ్యం (పరమ గతి) అని నమ్మి, మనసు ఆయనపైనే నిలపాలి.
- వేరే ధ్యాస లేకుండా (అనన్య భావంతో) ఆయన్నే ధ్యానించాలి.
ఎవరైతే ఇలా భక్తితో ఉపాసిస్తారో… వారిని ఈ జనన-మరణాలు అనే భయంకరమైన ‘సంసార సముద్రం’ నుండి నేను స్వయంగా, క్షేమంగా పైకి లేవనెత్తుతాను (రక్షిస్తాను) అని దేవుడు చెబుతున్నారు. ఆహా! ఇది ఎంత గొప్ప ఫలితం! చావు పుట్టుకల చక్రంలో చిక్కుకుని, నానా కష్టాలు పడుతున్న మనుషులకు ఈ మాటలు ‘సంజీవని’ (బతికించే మందు) లాంటివి. ఎప్పటి నుంచో ఈ కష్టాల్లో అల్లాడిపోతున్న జీవుడికి ఇంతకంటే గొప్ప ఊరట ఏముంటుంది? సముద్రంలో మునిగిపోతున్న వాడికి పడవ (నావ) ఎంత అవసరమో, సంసార కష్టాల్లో ఉన్నవాడికి దేవుడు అంత అవసరం. సముద్రం ఎంత పెద్దదైనా సరే, ఒక చిన్న పడవలో కూర్చుంటే ఎలా దాటేయవచ్చో… ఈ సంసారం ఎంత ఘోరమైనదైనా సరే, ‘భక్తి’ అనే తెప్ప సాయంతో దాన్ని సులభంగా దాటేయవచ్చు.
‘మిమ్మల్ని నేను తప్పక పైకి లేపుతాను (సముద్ధర్తా)’ అని దేవుడు కరుణతో చెబుతున్నారు. కానీ ఇక్కడో చిన్న మెలిక ఉంది. మునిగిపోయేవాడు రక్షించమని తన చేతిని పైకి చాస్తేనే కదా కాపాడేవాడు ఆ చేయి పట్టుకుని పైకి లాగగలడు? అలాగే, ఎవరైతే దేవుడిని తలచుకుని, ఆయన్ని కోరుకుంటారో వారినే ఆయన రక్షిస్తాడు. దేవుడి గురించే పట్టించుకోని వారి జోలికి ఆయన వెళ్ళడు. వారు ఈ కష్టాల్లోనే ఇంకా చాలాకాలం తిరుగుతూ ఉండాల్సిందే. జీవుడు తాను చేయాల్సిన పని (భక్తి) చేస్తే… దేవుడు తాను చేయాల్సిన పని (రక్షణ) చేస్తాడు. కాబట్టి, తెలివైన వాడు ఈ సంసార కష్టాలను గుర్తించి, వాటి నుంచి బయటపడటానికి వెంటనే దేవుడిని సేవించాలి. ఈ భవరోగానికి (Worldly disease) ఇదే సరైన మందు.
శ్లోకంలో ‘యేతు’ (ఎవరైతే) అనే పదాన్ని వాడారు. దీన్ని బట్టి మనకు ఒక విషయం స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది: ఎవరైనా సరే—జాతి, మతం, కులం అనే తేడాలు లేకుండా… భగవంతుడిని ఆశ్రయించి ఈ సంసారం నుండి బయటపడవచ్చు (తరించవచ్చు).
‘సర్వాణి కర్మాణి.’ దీని అర్థం ఏంటంటే—ఏవో కొన్ని పనులను మాత్రమే దేవుడికి అర్పించడం అని కాదు; మనం చేసే ప్రతి పనిని (సమస్త కర్మలను) ఆ దేవుడికే అర్పించాలి అని దీని భావం.
అనన్యేనైవ యోగేన. – ఇప్పటివరకు కర్మయోగం, జ్ఞానయోగం, భక్తియోగం… ఇలా ఎన్నో యోగాల గురించి చెప్పిన భగవంతుడు, ఇప్పుడు ఒక కొత్త యోగాన్ని తెరపైకి తెచ్చారు. అదే ‘అనన్యయోగం’. నిజానికి ఇది మిగతావాటిలా ఒక ప్రత్యేకమైన (Separate) యోగం కాదు. కానీ, మిగతా ఏ యోగం గొప్పగా పని చేయాలన్నా సరే… దానికి ఈ అనన్యయోగం తోడవ్వాల్సిందే. మనం ఏ యోగం చేసినా సరే, అది ‘అనన్య చిత్తంతో’ (ఏకాగ్రతతో/వేరే ధ్యాస లేకుండా) చేస్తేనే ఫలితం దక్కుతుంది. దీని అర్థం ఏంటంటే—మనసులోకి ఇతర ప్రాపంచిక ఆలోచనలను గానీ, బయట కనిపించే విషయాల మీది ఆకర్షణలను (దృశ్య సంకల్పాలను) గానీ రానివ్వకుండా… కేవలం ఆ ఒక్క పరమాత్మ గురించే ఆలోచించడం.
‘మాం ధ్యాయన్త ఉపాసతే’ – శ్లోకంలో కేవలం ‘నన్ను ఉపాసించండి’ (మాముపాసతే) అని చెప్పి ఆపేయకుండా, దానికి ‘ధ్యానించడం’ (ధ్యాయన్తః) అనే పదాన్ని కూడా జత చేశారు. దీని అర్థం ఏంటంటే—ఏదో యాంత్రికంగా పూజ చేయడం (సామాన్య ఉపాసన) కంటే, దేవుడి తత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకుంటూ, మనసు పెట్టి చేసే పూజ (ధ్యానంతో కూడిన ఉపాసన) చాలా శ్రేష్ఠమైనది. మనం ఆ పద్ధతినే పాటించాలి. మనం ఏదైనా మంత్రాన్ని జపించేటప్పుడు… కేవలం నోటితో ఆ శబ్దాన్ని పలకడమే కాదు, మనసులో ఆ మంత్రం యొక్క అర్థాన్ని కూడా భావించాలి కదా! అలాగే, దేవుడిని పూజించేటప్పుడు కూడా… కేవలం పూలు వేయడమే కాదు; ఆయన రూపం ఎలాంటిది? ఆయన స్వభావం ఎలాంటిది? అని లోతుగా ఆలోచించాలి (చింతన చేయాలి). పతంజలి మహర్షి చెప్పిన ‘తత్ర ప్రత్యయైకతానతా ధ్యానమ్’ అనే సూత్రం కూడా ఇదే విషయాన్ని చెబుతోంది.
‘సముద్ధర్తా’ – ఇక్కడ భగవంతుడు తనను తాను కేవలం ‘ఉద్ధర్తా’ (కాపాడేవాడు/పైకి లేపేవాడు) అని చెప్పుకోలేదు; ‘సముద్ధర్తా’ అని చెప్పుకున్నారు. దీని అర్థం ఏంటంటే—తనను పూజించే భక్తులను ఏదో మామూలుగా కాకుండా, చాలా గొప్పగా (లెస్సగా), పరిపూర్ణంగా కష్టాల నుంచి గట్టెక్కిస్తానని (ఉద్ధరిస్తానని) భగవంతుడు స్పష్టం చేశారు.
‘మృత్యు సంసారసాగరాత్’ – సంసారం ఒక సముద్రం లాంటిది: “సంసారాన్ని (ప్రపంచ జీవితాన్ని) సముద్రంతో పోల్చారు. ఎందుకంటే:
- సముద్రం చూడటానికి ఎంత భయంకరంగా ఉంటుందో, సంసారం కూడా అంతే.
- సముద్రంలో మొసళ్ళు, సొరచేపలు వంటి ప్రమాదకరమైన జంతువులు ఉన్నట్లే… ఈ సంసారంలో కామ, క్రోధాలు (కోరికలు, కోపం) వంటి ప్రమాదకరమైన గుణాలు ఉన్నాయి.
- సముద్రానికి అంతం (ఒడ్డు) కనిపించనట్లే… ఈ కష్టాలకు కూడా అంతం కనిపించదు. అందుకే దీన్ని ‘సాగరం’ అన్నారు.
చాలామంది ప్రజలు—’ఈ ప్రపంచంలో ఉండే సుఖాలే చాలా గొప్పవి (మహా ఆనందకరమైనవి), ఈ జీవితమే బాగుంది’ అని అనుకుంటూ ఉంటారు. కానీ, కేవలం అజ్ఞానం (తెలియకపోవడం) వల్లే వారు అలా మాట్లాడుతున్నారు. వారికి ఈ సంసారం యొక్క అసలు రంగు (వాస్తవ స్వరూపం) ఇంకా తెలియలేదని అర్థం. భగవంతుడు ఇక్కడ ఈ ప్రపంచం గుట్టు విప్పారు. దీన్ని ఆయన ‘మృత్యు సంసారం’ అని పిలిచారు. అంటే—ఇది మృత్యువుతో (చావుతో) కూడుకున్నది. పుట్టడం, చావడం… మళ్ళీ పుట్టడం, మళ్ళీ చావడం తప్ప ఇందులో శాశ్వతమైన ఆనందం లేదు. కాబట్టి, ఈ మృత్యు వలయంలో (చావుల మధ్య) చిక్కుకుపోయిన మనిషి… దీని నుండి బయటపడి ‘అమరత్వం’ (మోక్షం) పొందాలంటే ఒకటే మార్గం. అమృత స్వరూపుడైన (చావు లేని), సచ్చిదానంద ప్రభువైన ఆ దేవుడిని తప్పక ఆశ్రయించాలి.
‘న చిరాత్‘ అంటే ‘ఎక్కువ కాలం కాదు’ లేదా ‘ఆలస్యం లేకుండా’ అని అర్థం. దీనిని బట్టి మనకు స్పష్టంగా అర్థమయ్యేది ఏంటంటే—ఎవరైతే దేవుడిని పూర్తిగా నమ్ముకుంటారో (ఆశ్రయిస్తారో), వారు చాలా త్వరగా (శీఘ్రంగా) కష్టాల నుండి లేదా సంసార బంధాల నుండి విముక్తి పొందుతారు. దేవుడు వారిని కాపాడటంలో ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయడు.
దీనికి మన పురాణాల్లోని వీరి కథలే నిదర్శనం:
- గజేంద్రుడు: మొసలి పట్టుకున్నప్పుడు ఆర్తితో పిలవగానే విష్ణువు వెంటనే వచ్చాడు.
- ప్రహ్లాదుడు: స్తంభంలో నుంచి నరసింహ స్వామి తక్షణమే బయటకు వచ్చాడు.
- అంబరీషుడు: దుర్వాస ముని కోపం నుండి చక్రం అడ్డుపడి కాపాడింది.
- ద్రౌపది: నిండు సభలో చీరలిచ్చి అవమానం నుండి వెంటనే రక్షించాడు.