క్లేశోఽధికతరస్తేషాం అవ్యక్తాసక్తచేతసామ్ ।
అవ్యక్తా హి గతిర్దుఃఖం దేహవద్భిరవాప్యతే ॥ 5
క్లేశః, అధికతరః, తేషామ్, అవ్యక్త ఆసక్తచేతసామ్,
అవ్యక్తా, హి, గతిః, దుఃఖమ్, దేహవద్భిః, అవాప్యతే.
తేషామ్ = ఆ; అవ్యక్త ఆసక్త చేతసామ్ = నిర్గుణబ్రహ్మ నిష్ఠులైన యోగులకు; క్లేశః = శ్రమ; అధికతరః = చాలా ఎక్కువ; హి = ఏమన; దేహవద్భిః = దేహాభిమానం కలవారిచే; అవ్యక్తా = నిర్గుణబ్రహ్మ విషయమైన; గతిః = నిష్ఠ; దుఃఖమ్ = కష్టంతో; అవాప్యతే = పొందబడుతోంది.
తా ॥ ఎవరి చిత్తం నిర్గుణబ్రహ్మంపై ఆసక్తమవుతోందో వారి క్లేశం అధికతరం; ఎందుకంటే, దేహాభిమానులైన వారికి నిర్గుణబ్రహ్మ నిష్ఠ లభించడం అత్యంత కష్టతరం. ఇదియే నిర్గుణోపాసనలో విశేషం. (అధికారి అయితే ఇది శ్రేష్ఠమే).
వ్యాఖ్య:-
రూపం లేని దేవుడిని (నిర్గుణ బ్రహ్మాన్ని) ధ్యానించడం అనేది… ‘దేహాభిమానం’ (నేను ఈ శరీరాన్ని అనే భావన) ఉన్నవారికి చాలా కష్టంగా ఉంటుందని ఇక్కడ చెప్పారు. కానీ, ఆ దేహాభిమానం లేనివారికి మాత్రం ఇది చాలా సులభంగా ఉంటుంది. అంటే—ఎవరికైతే ‘నేను శరీరాన్ని కాదు’ అనే స్పష్టత ఉందో, ఎవరైతే ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకుంటారో, ఫలితాన్ని ఆశించకుండా పనులు చేస్తారో (నిష్కామ కర్మ), దేవుడి పూజతో మనసును శుద్ధి చేసుకుంటారో… వారికి ఈ నిర్గుణోపాసనలో ఎలాంటి కష్టమూ ఉండదు.
ఈ శ్లోకంలో ‘నిర్గుణోపాసన చాలా కష్టమైనది (అధికతర క్లేశవంతం)’ అని చెప్పారు కదా! అది అందరికీ కాదు.
- ఎవరికి శరీరం మీద మమకారం ఉందో,
- ఎవరికి కోరికలపై కంట్రోల్ లేదో,
- ఎవరికి మనసు ఇంకా శుద్ధి కాలేదో… కేవలం అటువంటి వారికే అది కష్టంగా ఉంటుంది అని అర్థం చేసుకోవాలి.
అదే శరీరం మీద మమకారం లేనివారికి, నిగ్రహం ఉన్నవారికి మాత్రం… ఈ మార్గం చాలా తేలికగా ఉంటుందని, అది జీవుడిని కచ్చితంగా దేవుడి దగ్గరకు చేరుస్తుందని భగవంతుడు వెనుకటి శ్లోకాల్లోనే చెప్పారు. ఈ విషయాన్ని మనం ఇక్కడ గుర్తుచేసుకోవాలి.
సాధకులు మొదట్లోనే కష్టమైన ‘నిరాకార మార్గం’ (నిర్గుణోపాసన) వైపు పరిగెత్తకూడదు. ముందుగా…
- దేవుడి పూజ (భగవదుపాసన),
- ఫలితం ఆశించకుండా చేసే పనులు (నిష్కామ కర్మ),
- ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకోవడం (నిగ్రహం)… వీటిని ఆచరించి, మనసులో ఉన్న ‘దేహాభిమానాన్ని’ (నేను ఈ శరీరాన్ని అనే భావనను) పోగొట్టుకోవాలి.
ఆ తర్వాత మెల్లగా ఆ నిర్గుణ బ్రహ్మం మీద మనసు నిలిపితే… అప్పుడు ఎలాంటి కష్టం లేకుండా దేవుడిని చేరుకోవడం సాధ్యమవుతుంది. చాలామంది ఆధ్యాత్మిక మార్గంలోకి వచ్చి ధ్యానం చేస్తున్నా, వారికి మంచి ఫలితాలు రాకపోవడానికి కారణం ఇదే.
- పొలం: పొలాన్ని దున్నకుండా (శుద్ధి చేయకుండా) విత్తనాలు వేస్తే పంట పండుతుందా? (పండదు).
- పునాది: పునాది గట్టిగా లేకుండా మేడ కడితే అది నిలబడుతుందా? (కూలిపోతుంది).
అలాగే, హృదయంలో ‘దేహాభిమానం’ అనే చెత్తను తొలగించకుండా… బ్రహ్మం మీద మనసు నిలపడం సాధ్యం కాదు. సాధకులు ఈ విషయాన్ని బాగా గుర్తుపెట్టుకోవాలి.
నిజానికి ధ్యానం గానీ, పూజ గానీ చాలా ఆనందాన్ని ఇచ్చేవి. ఎందుకంటే అది ఆనంద సాగరుడైన దేవుడికి సంబంధించిన విషయం కదా! మరి అందులో కష్టం ఎందుకు ఉంటుంది? దైవ ధ్యానం మన శ్రమను పోగొట్టాలి కానీ, కొత్త కష్టాలను ఇవ్వదు. కానీ జనాలు సరైన పద్ధతి తెలియక, ఈ శరీరం మీద మమకారం వదల్లేక… ధ్యానం చేయడం కష్టంగా భావిస్తున్నారు. అందుకే, కొన్నాళ్లు రూపం ఉన్న దేవుడిని (సగుణోపాసన) పూజించి, దేహాభిమానాన్ని తగ్గించుకున్న తర్వాత… నిరాకార ధ్యానం (నిర్గుణోపాసన) మొదలుపెట్టడం అన్నింటికంటే ఉత్తమమైన మార్గం.
మ’ : మహాశయా! నిరాకార సాధన సాధ్యం కాదా?
శ్రీరామకృష్ణులు: ఎందుకు సాధ్యం కాదు? కాని ఆ మార్గం చాలా కఠినమైనది. బ్రహ్మం ఎటువంటిదో ప్రాచీన ఋషులు కఠోర తపస్సాధనల ద్వారా అనుభూతం చెందారు. వారు ఎంత పాటుపడ్డారో కదా! తమ పర్ణశాల నుండి ప్రాతఃకాలంలో బయలుదేరేవారు. రోజంతా తపస్సులోనే గడిపేవారు. సంధ్యాకాలం తరువాత పర్ణశాలకు తిరిగివచ్చేవారు. తరువాత ఏవో కాసిని ఫలాలు, కందమూలాలు తినేవారు.
“విషయబుద్ధి లేశమాత్రం ఉన్నప్పటికీ ఈ సాధన సాధ్యపడదు. శబ్ద స్పర్శరూపరసగంధాది విషయాల నీడ కూడా మనస్సుపై పడరాదు. అప్పుడే మనస్సు పరిశుద్ధమవుతుంది. శుద్ధ మానసం ఏదో అదే శుద్ధ ఆత్మ కూడా. మనస్సులో కామినీ కాంచనాలు జాడమాత్రంగానైనా ఉండకూడదు. అప్పుడు మరో స్థితి ఏర్పడుతుంది – ‘అన్నిటికీ భగవంతుడే కర్త, నేను కాదు’ అనే అనుభూతి కలుగుతుంది; సుఖంలో కాని, దుఃఖంలో కాని నేను లేకుంటే ఏదీ జరుగదు అన్న భావం తొలగిపోతుంది.
“ఒక మఠం సాధువుని దుష్టుడు ఒకడు కొట్టాడు. సాధువు స్పృహతప్పి పడిపోయాడు. స్పృహ తెప్పించాక, ‘స్వామీ, ఇప్పుడు మీతో పాలు త్రాగిస్తున్న దెవరు?’ అని అడిగినప్పుడు ఆ సాధువు, ‘ఎవరు కొట్టాడో ఆతడే ఇప్పుడు పాలు త్రాగిస్తున్నాడు’ అన్నాడు. (మూలం: శ్రీ రామకృష్ణ కథామృతం)
—–
మధ్యాహ్నం నానక్ సంప్రదాయానికి చెందిన సాధువు ఒకరు వచ్చారు. హరీశ్, రాఖాల్ మొదలైనవారు అక్కడ ఉన్నారు. ఆ సాధువు నిరాకారవాది; సాకార చింతన కూడా చేయమని శ్రీరామకృష్ణులు ఆ సాధువుకు బోధించారు.
“లోతుగా మునుగు. పైపైనే తేలుతూ ఉంటే రత్నాలు లభించవు. భగవంతుడు నిరాకారుడూ, సాకారుడూ కూడా. సాకార చింతన చేస్తే సత్వరం భక్తి జనిస్తుంది. తరువాత నిరాకార చింతన కూడా చేయవచ్చు. లేఖను చదివి పూర్తిచేశాక దాన్ని దూరంగా పారేయవచ్చు కదా! ఆ తరువాత ఆ లేఖలోని సూచనల మేరకు పనిలో దిగవచ్చు.” (మూలం: శ్రీ రామకృష్ణ కథామృతం)
—–
భక్తుడు: భగవంతుడు సాకారుడా లేక నిరాకారుడా?
శ్రీరామకృష్ణులు: ఆగు, ఆగు. మొదట కలకత్తాకు వెళ్లు. అప్పుడే గఢ్ మైదానం ఎక్కడ ఉందో, ఏసియాటిక్ సొసైటీ ఎక్కడ ఉందో, బెంగాల్ బ్యాంక్ ఎక్కడ ఉందో తెలియవస్తుంది. ఖర్దాలోని బ్రాహ్మణ ప్రాంతానికి వెళ్లాలనుకుంటే మొదట ఖర్దాకు వెళ్లవలసి ఉంటుంది.
“నిరాకార సాధన ఎందుకు సాధ్యం కాదు? కాని అది ఎంతో కఠినం. కామినీ కాంచనాలు త్యజించకుండా వీలుపడదు. బాహ్యత్యాగం, ఆంతరిక త్యాగం – రెండూ ఉండాలి. విషయబుద్ధి కించిత్తు ఉన్నా ఈ మార్గం వీలుపడదు.
“సాకార సాధన సులభం; అలా అని అంత సులభమనీ చెప్పలేం. నిరాకార సాధన, జ్ఞానయోగ సాధన గురించి భక్తులకు చెప్పకూడదు. ఎంతో శ్రమకోర్చాక అతడికి ఏదో కాస్త భక్తి కలుగుతుంది; సకలం స్వప్నతుల్యమే అని చెప్పటం ఆతడి భక్తికి హాని వాటిల్లజేస్తుంది.
“కబీర్ నిరాకారవాది; అతడు శివుడు, కాళీ, కృష్ణుడు – వీరిని అంగీకరించేవాడు కాదు. ‘బియ్యం, అరటిపళ్లు తింటుంది కాళి; మరి కృష్ణుడో, గోపికల చప్పట్లకు కోతి గెంతులు వేస్తాడు’ అంటాడతడు. (అందరూ నవ్వారు)
“నిరాకార సాధకుడు ప్రారంభంలో బహుశా దశభుజమూర్తిని దర్శిస్తాడు, తరువాత చతుర్భుజమూర్తి దర్శనం, ఆ తరువాత రెండు చేతులున్న గోపాలుడి దర్శనం, చివరగా అఖండ జ్యోతిని దర్శించి దాన్లోనే లీనమైపోతాడు. (మూలం: శ్రీ రామకృష్ణ కథామృతం)