యే త్వక్షరమనిర్దేశ్యం అవ్యక్తం పర్యుపాసతే ।
సర్వత్రగమచింత్యం చ కూటస్థమచలం ధ్రువమ్ ॥ 3
సంనియమ్యేంద్రియగ్రామం సర్వత్ర సమబుద్ధయః ।
తే ప్రాప్నువంతి మామేవ సర్వభూతహితే రతాః ॥ 4
యే, తు, అక్షరమ్, అనిర్దేశ్యమ్, అవ్యక్తమ్, పర్యుపాసతే,
సర్వత్రగమ్, అచింత్యమ్, చ, కూటస్థమ్, అచలమ్, ధ్రువమ్.
సంనియమ్య, ఇంద్రియగ్రామమ్, సర్వత్ర, సమబుద్ధయః,
తే, ప్రాప్నువంతి, మామ్, ఏవ, సర్వభూతహితే, రతాః.
తు = కాని; యే = ఎవరు; సర్వత్ర = అన్నింట; సమబుద్ధయః = సమబుద్ధికలిగి; సర్వ భూత హితే రతాః = సకలప్రాణుల శ్రేయమందూ ఆసక్తులై; ఇంద్రియ గ్రామమ్ = ఇంద్రియ సమూహాన్ని; సంనియమ్య = నిగ్రహించి; అనిర్దేశ్యమ్ = సూచింప వీలు కానిదీ; అవ్యక్తమ్ = ప్రమాణాతీతమూ; సర్వత్రగమ్ = సర్వవ్యాపీ; అచింత్యమ్ = మనస్సుకు అందనిదీ; కూటస్థమ్ = మాయకు అధిష్ఠానమై వెలయునదీ; అచలమ్ = స్థిరమూ; ధృవమ్ చ = నిత్యమూ అయిన; అక్షరమ్ = నిర్గుణబ్రహ్మాన్ని; పర్యుపాసతే = ఉపాసిస్తున్నారో; తే = వారు; మామ్ ఏవ = నన్నే; ప్రాప్నువంతి = పొందుతున్నారు.
తా ॥ కాని ఎవరు ఎల్లప్పుడూ ఇష్ట-అయిష్ట ప్రాప్తియందు కూడా సమబుద్ధులై, జగత్ హితమున నియుక్తులై ఇంద్రియనిగ్రహ పూర్వకంగా అనిర్వచనీయమూ, అప్రమేయమూ, ప్రమాణాతీతమూ, కూటస్థమూ* , అచలమూ, నిత్యమూ, ఆకాశం వలే సర్వవ్యాపి అయిన నిర్గుణబ్రహ్మాన్ని ఉపాసిస్తున్నారో, వారు నన్నే పొందుతారు. (గీత 7-18 చూ:)
వ్యాఖ్య: –
పరమాత్మ ఒక్కడే. ఆయన రూపంతోనూ (సాకారం/సగుణ) ఉంటాడు, రూపం లేకుండా కూడా (నిరాకారం/నిర్గుణ) ఉంటాడు. కాబట్టి మనం విగ్రహాన్ని పూజించినా, లేదా నిరాకార దేవుడిని ధ్యానించినా… చేరే గమ్యం ఒక్కటే. శ్రద్ధతో, స్వచ్ఛమైన భక్తితో ఎలా ధ్యానించినా మనుషులు ఆ దేవుడినే చేరుకుంటారు.
ఈ రెండు శ్లోకాల్లో ప్రధానంగా నిరాకార దేవుడిని (నిర్గుణ బ్రహ్మాన్ని) ధ్యానించే వారి గురించి చెప్పారు. మొదటి శ్లోకంలో దేవుడి లక్షణాలు ఎలా ఉంటాయో చెప్పారు. రెండో శ్లోకంలో ఆ దేవుడిని పొందాలంటే మన ప్రవర్తన ఎలా ఉండాలో చెప్పారు. ఒక వ్యక్తి ఎంత ధ్యానం చేసినా సరే… అతని మనసులో స్వచ్ఛత (హృదయ శుద్ధి) లేకపోయినా, కోరికలను అదుపు చేసుకోకపోయినా, తోటి ప్రాణుల మీద దయ లేకపోయినా… ఆ ధ్యానం వల్ల పెద్దగా ఉపయోగం ఉండదు. ఇది ఎలా ఉంటుందంటే—కళాయి (Tin coating) లేని ఇత్తడి గిన్నెలో వంట చేసినట్లు ఉంటుంది. మనం వాడే కూరగాయలు, దినుసులు (వస్తువులు) అన్నీ ఎంత నాణ్యమైనవైనా సరే… వండే గిన్నె సరిగ్గా లేకపోతే ఆ వంటకం (పులుసు) చిలుము పట్టి పాడైపోతుంది కదా? ఇది కూడా అంతే. మనసు అనే పాత్ర స్వచ్ఛంగా లేకపోతే, అందులో చేసే ధ్యానం అనే వంటకం వృధా అవుతుంది. ఫలితం దక్కదు.
అందుకే శ్రీకృష్ణుడు ధ్యానం చేసేవారిని హెచ్చరిస్తూ, సాధకుడికి ఉండాల్సిన మూడు ముఖ్యమైన గుణాలను ఇక్కడ చెప్పారు:
- ఇంద్రియ నిగ్రహం: కళ్లు, చెవులు వంటి ఇంద్రియాలను (కోరికలను) గట్టిగా అదుపులో ఉంచుకోవడం (సంనియమ్యేన్దియగ్రామం).
- సమభావం: కష్టం-సుఖం, మంచి-చెడు… ఇలా అన్ని పరిస్థితుల్లోనూ, అందరి పట్లా సమానమైన బుద్ధి కలిగి ఉండటం (సర్వత్రసమబుద్ధయః).
- భూతదయ: సకల ప్రాణుల మేలు కోరడం, వాటికి సాయం చేయడం (సర్వభూతహితేరతాః).
కాబట్టి, మోక్షం కావాలనుకునేవారు (ముముక్షువులు) ధ్యానం చేస్తూనే, పైన చెప్పిన ఆ మూడు మంచి గుణాలను (ఇంద్రియ నిగ్రహం, సమభావం, భూతదయ) బాగా అలవాటు చేసుకోవాలి. శ్లోకంలో వాడిన పదాలను గమనిస్తే కృష్ణుడి ఉద్దేశం స్పష్టంగా తెలుస్తుంది:
- సంనియమ్య (గట్టి నిగ్రహం): కేవలం ‘నియమ్య’ అనకుండా ‘సంనియమ్య’ అన్నారు. అంటే—ఇంద్రియాలను ఏదో కొంచెం అదుపులో పెట్టుకుంటే సరిపోదు, వాటిని పూర్తిగా/గట్టిగా మన కంట్రోల్ లో ఉంచుకోవాలి.
- సర్వత్ర (అంతటా): అంటే కేవలం కొందరి పట్ల కాదు; అన్ని జీవుల పట్ల, అన్ని సమయాల్లోనూ మనసును ఒకేలా (సమభావంతో) ఉంచుకోవాలి.
- సర్వభూత హితేరతాః (అందరి మేలు): అంటే ఏదో ఒక ప్రాణి మీద దయ చూపిస్తే సరిపోదు; సకల ప్రాణుల పట్ల ప్రేమ, దయ, సాయం చేసే గుణం కలిగి ఉండాలి.
ఇలాంటి మంచి గుణాలు కలిగి ఉండి దేవుడిని ధ్యానించే వారు… కచ్చితంగా ఆ దేవుడిని చేరుకుంటారు అని భగవంతుడు ‘తే ప్రాప్నువంతి’ (వారే పొందుతారు) అనే మాట ద్వారా గట్టి నమ్మకాన్ని (అభయాన్ని) ఇస్తున్నారు. కాబట్టి దైవధ్యానం చేసే ప్రతి ఒక్కరూ… ‘నాలో ఈ మూడు గుణాలు ఉన్నాయా? లేవా?’ అని ఎప్పటికప్పుడు తమను తాము పరీక్షించుకోవాలి.