యే తు ధర్మ్యామృతమిదం యథోక్తం పర్యుపాసతే ।
శ్రద్ధధానా మత్పరమాః భక్తాస్తేఽతీవ మే ప్రియాః ॥ 20
యే, తు, ధర్మ్యామృతమ్, ఇదమ్, యథా, ఉక్తమ్, పర్యుపాసతే,
శ్రద్ధధానాః, మత్పరమాః, భక్తాః, తే, అతీవ, మే, ప్రియాః.
తు = కాని; యే = ఏ; భక్తాః = భక్తులు; శ్రద్ధధానాః = శ్రద్ధావంతులై; మత్పరమాః = నాయందాసక్తులై; యథా–ఉక్తమ్ = చెప్పబడిన రీతిని: ఇదమ్ = ఈ; ధర్మ్యామృతమ్ = అమృతతుల్యమైన ధర్మాన్ని; పర్యుపాసతే = అనుష్ఠిస్తున్నారో (సేవిస్తున్నారో); తే = వారు; మే = నాకు; అతీవ ప్రియాః = అత్యంత ఇష్టులు.
తా ॥ కాని ఎవరు శ్రద్ధావంతులూ మత్పరాయణులుగా అయి, ఈ అమృత తుల్యమైన ధర్మాన్ని (అమృతత్వ సాధకమైన ధర్మాన్ని, ధర్మామృతాన్ని) చెప్పబడిన రీతిగా అనుష్ఠిస్తున్నారో, అట్టి భక్తులు నాకు అత్యంత ప్రియమైనవారు.
వ్యాఖ్య:–
పైన చెప్పిన ధర్మాలను ఎవరైతే శ్రద్ధతో, భక్తితో పాటిస్తారో… వారికి ఎలాంటి ఫలితం దక్కుతుందో ఇక్కడ చెబుతున్నారు. సాధారణంగా ఏదైనా ఒక మంచి విషయాన్ని బోధించేటప్పుడు, దాని వల్ల వచ్చే లాభాన్ని (ఫలితాన్ని) కూడా చెబితేనే… వినేవారికి, పాటించేవారికి దానిపై పూర్తి నమ్మకం కలుగుతుంది. అందుకేనేమో, భగవంతుడు భక్తుడికి ఉండాల్సిన లక్షణాలన్నింటినీ ఒక్కొక్కటిగా వివరించి, చివరగా వాటిని పాటించడం వల్ల వచ్చే గొప్ప ఫలితాన్ని ఇప్పుడు చెప్పారు. ఆ ఫలితం ఏంటంటే—’తే అతీవ మే ప్రియాః’ (వారు నాకు అత్యంత ప్రీతిపాత్రులు). అంటే, ఆ గుణాలు ఉన్నవారు భగవంతుడికి అందరికంటే ఎక్కువ ఇష్టమైనవారు అవుతారు. నిజానికి ఒక మనిషికి ఇంతకంటే గొప్ప లాభం ఇంకేం కావాలి? దేవుడి ప్రేమ దొరికితే ప్రపంచంలో అన్నీ దొరికినట్లే కదా! ఒకవేళ దేవుడి దయ లేకపోతే… మన దగ్గర ఇంకెన్ని ఆస్తులున్నా అవి వృధానే. భగవంతుడి కృపను మించిన గొప్ప వస్తువు ఈ మూడు లోకాల్లోనూ మరొకటి లేదు. ఎందుకంటే, ఆ దేవుడి దయ మనల్ని నేరుగా మోక్షానికి తీసుకెళ్తుంది. అది ఎలాగంటే—దేవుడి అనుగ్రహం ఉన్నవారికి ఆయన ‘బుద్ధియోగాన్ని’ (సత్యాన్ని తెలుసుకునే తెలివిని/జ్ఞానాన్ని) ప్రసాదిస్తాడు. (‘దదామి బుద్ధియోగం’ అని ఆయనే చెప్పారు కదా). ఆ జ్ఞానం వల్లే మనిషికి మోక్షం చాలా దగ్గరవుతుంది.
‘ధర్మ్యామృతమ్’ – పైన చెప్పిన మంచి గుణాలను (ధర్మాలను) కేవలం నీతులుగా కాకుండా, సాక్షాత్తు ‘అమృతం’ తో సమానంగా వర్ణించారు. ఎందుకంటే—అమృతాన్ని తాగితే చావు ఉండదని పురాణాల్లో చెబుతారు కదా! అలాగే, ఈ మంచి గుణాలను పాటిస్తే… మనిషిని ఈ జనన-మరణాల చక్రం నుండి తప్పించే శక్తి వాటికి ఉంది. మనిషిని ‘అమరుడిని’ (శాశ్వతమైన మోక్షం పొందేవాడిని) చేసే శక్తి ఆ గుణాలలో దాగి ఉంది. భగవంతుడు మన మీద దయతో ఈ ధర్మాలు అనే ‘అమృత వర్షాన్ని’ కురిపించారు. ఇప్పుడు మన బాధ్యత ఏంటంటే— మన ‘బుద్ధి’ అనే గిన్నెను (పాత్రను) ఆ వర్షంలో పెట్టి, ఆ అమృతాన్ని నిండుగా పట్టుకుని తనివితీరా తాగాలి. (అంటే ఆ జ్ఞానాన్ని పూర్తిగా ఆచరించాలి). ఎవరైతే అలా చేయరో… వారు ఆ అమృతాన్ని తాగే గొప్ప అదృష్టాన్ని (సౌభాగ్యాన్ని) చేతులారా జారవిడుచుకున్నట్లే. వారు ఈ సంసార కష్టాలు అనే దాహంతో అల్లాడిపోతూ, భరించలేని బాధలను (దుర్భర యాతనలను) అనుభవించాల్సి వస్తుంది. సరే, ఇవన్నీ అమృతం లాంటివే అని తెలిసింది. మరి ఈ ధర్మాలను అసలు ఎలా ఆచరించాలి? (ఏ పద్ధతిలో పాటించాలి?)
‘శ్రద్ధధానాః’ – శ్రద్ధ చాలా ముఖ్యం: “ఈ ధర్మాలను ఏదో మొక్కుబడిగా కాకుండా, పూర్తి శ్రద్ధతో ఆచరించాలని చెప్పారు. గమనించాల్సిన విషయం ఏంటంటే—భగవంతుడు గీతలో ఒకసారి కాదు, రెండుసార్లు కాదు… అనేకసార్లు ఈ ‘శ్రద్ధ’ ఎంత అవసరమో నొక్కి చెబుతూనే ఉన్నారు. ‘మత్పరమాః’ అంటే—ఆ పరమాత్మే మనకు అంతిమ గమ్యం అని నమ్మి, ఆయన్నే ధ్యానిస్తూ, పైన చెప్పిన మంచి గుణాలను పాటించాలి. ఎవరైతే అలా చేస్తారో… వారు ‘నాకు చాలా చాలా ఇష్టమైనవారు (అతీవ మే ప్రియాః)’ అని శ్రీకృష్ణుడు తన మనసులోని మాటను బయటపెట్టారు. దేవుడికి ఇష్టమైన వారి పరిస్థితి ఎలా ఉంటుందంటే: స్కూల్లో టీచరుకు బాగా నచ్చిన (బుద్ధిమంతుడైన) విద్యార్థి భవిష్యత్తు గురించి మనకు ఏమైనా సందేహం ఉంటుందా? వాడు కచ్చితంగా పైకి వస్తాడు కదా! తండ్రి రక్షణలో (అభయహస్తం కింద) ఉన్న చంటిపిల్లవాడి బాగోగుల గురించి మనకు భయం ఉంటుందా? ఉండదు కదా! అలాగే, భగవంతుడికి అత్యంత ప్రీతిపాత్రుడైన భక్తుడికి మోక్షం వస్తుందా రాదా అనే సందేహం అస్సలు అక్కర్లేదు. వాడు కచ్చితంగా గట్టెక్కినట్లే (కడతేరినట్లే). కాబట్టి మోక్షం కోరుకునేవారు ఆలస్యం చేయకుండా… దేవుడు చెప్పిన ఈ ‘ధర్మం’ అనే అమృతాన్ని తనివితీరా తాగి, జీవితాన్ని ధన్యం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాలి.
చివరగా ‘యేతు’ (ఎవరైతే) అనే పదాన్ని వాడారు. దీన్ని బట్టి—ఎవరైనా సరే (కులమతాలతో సంబంధం లేకుండా), శ్రద్ధగా ఆచరిస్తే చాలు, వారందరూ మోక్షాన్ని పొందే అర్హత సాధిస్తారని స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది.