అథైతదప్యశక్తోఽసి కర్తుం మద్యోగమాశ్రితః ।
సర్వకర్మఫలత్యాగం తతః కురు యతాత్మవాన్ ॥ 11
అథ, ఏతత్, అపి, అశక్తః, అసి, కర్తుమ్, మద్ యోగమ్, ఆశ్రితః,
సర్వకర్మ ఫలత్యాగమ్, తతః, కురు, యత్ ఆత్మవాన్.
అథ = ఇక; ఏతత్ అపి = దీనిని కూడా; కర్తుమ్ = ఆచరించడానికి; అశక్తః = అసమర్ధుడవు; అసి = అయితే; తతః = మరి; యత ఆత్మవాన్ = సంయత చిత్తుడవై; మద్ యోగమ్ = నా శరణాగతిని; ఆశ్రితః = అవలంబించి; సర్వకర్మ ఫలత్యాగమ్ కురు = దృష్ట-అదృష్ట విషయ ఫలాలను, నిత్యకర్మల ఫలాలను త్యజించు.
తా ॥ (భగవద్ధర్మ నిష్ఠకు కూడా అత్యంత అసమర్థుడైన వానికి ఉపాయం చెప్పబడుతోంది-) ఈ విధంగా ఆచరించడానికి అసమర్థుడవైతే, నన్ను శరణు పొంది, చిత్తాన్ని నిగ్రహించి (“ఈశ్వరాజ్ఞా రూపమైన నిత్యనైమిత్తికాది కర్మలను అవశ్యం ఆచరించాలి, కాని ఫలాన్ని పరమేశ్వరార్పణ చేస్తున్నాను” అనే భావంతో) కర్మఫలాలను త్యజించు. (దానితో కృతార్థుడవు అవుతావు)
వ్యాఖ్య:-
పైన చెప్పిన కఠినమైన సాధనలు (ధ్యానం, అభ్యాసం వంటివి) చేయలేని వారి కోసం భగవంతుడు ఇక్కడ మరొక సులభమైన పద్ధతిని సూచించారు. మనం ఉదయం నిద్రలేచిన దగ్గర నుండి రాత్రి పడుకునే వరకు ఎన్నో పనులు చేస్తూ ఉంటాం కదా! ఆ పనులు చేసేటప్పుడు ఈ భావనతో ఉండాలి:
- ‘నేను కేవలం ఒక నిమిత్తమాత్రుడిని (Instrument only)’.
- ‘ఈ పనులన్నీ నా ద్వారా ఆ దేవుడే చేయిస్తున్నాడు’.
- ‘ఈ పనుల వల్ల వచ్చే ఫలితం నాది కాదు, ఆ దేవుడిది’.
ఇలా అనుకుంటూ, ఫలితాన్ని ఆశించకుండా (ఫలాపేక్ష లేకుండా), చేసే ప్రతి పనిని ‘ఈశ్వరార్పణం’ (దేవుడికి అర్పణం) చేయాలి. ‘అన్ని కర్మలు అర్పించాలి’ అన్నారు కదా అని… చెడ్డ పనులు, పాపపు పనులు చేసి దేవుడికి అర్పించకూడదు. అవి శాస్త్రాల్లోనే వద్దని చెప్పారు కాబట్టి, వాటిని అసలు చేయనేకూడదు. కేవలం మంచి పనులు (దానధర్మాలు, పూజలు, ఆఫీసు పనులు, ఇంటి పనులు) మాత్రమే చేసి, వాటిని ‘కృష్ణార్పణం’ లేదా ‘రామార్పణం’ అనాలి. భగవంతుడు కష్టమైన పద్ధతుల నుంచి మొదలుపెట్టి, క్రమంగా సులభమైన పద్ధతుల వరకు అన్నీ వివరించారు. సాధకులు తమ మనస్తత్వాన్ని బట్టి, తమకు ఏది సెట్ అవుతుందో (అనుకూలంగా ఉంటుందో) ఆ మార్గాన్ని ఎంచుకోవచ్చు. చివరిగా చెప్పిన ఈ పద్ధతి (పని చేసి ఫలితాన్ని దేవుడికి ఇవ్వడం) సామాన్య ప్రజలు కూడా చాలా తేలికగా ఆచరించవచ్చు.
- నడుస్తుంటే: ‘ఇది దేవుడి చుట్టూ చేస్తున్న ప్రదక్షిణ’ అనుకోవాలి.
- మాట్లాడుతుంటే: ‘ఇది దేవుడిని స్తుతిస్తున్న సంకీర్తన’ అనుకోవాలి.
గీతలో కృష్ణుడు చెప్పినట్లు ‘నన్ను తలచుకుంటూ యుద్ధం (పని) చెయ్యి’. ఇలా ప్రతి పనిలోనూ దైవభావం కలిగి ఉండి, ఫలితాన్ని దేవుడికి వదిలేస్తే… మెల్లగా మన పాపాలు నశిస్తాయి. మనసు స్వచ్ఛంగా (చిత్తశుద్ధి) మారుతుంది. ఆ తర్వాత జ్ఞానం పుట్టి, చివరికి మోక్షం లభిస్తుంది.
అయితే, మనం చేసే పనుల ఫలితాలను దేవుడికి వదిలేసే ఆ గొప్ప స్థితి (సర్వకర్మ ఫలత్యాగం) మనకు రావాలంటే… ఊరికే రాదు. దానికి కూడా కొంచెం మనోనిబ్బరం (Mental strength), మనసును అదుపులో ఉంచుకునే శక్తి, గట్టి ప్రయత్నం కచ్చితంగా ఉండాలి. అందుకే శ్లోకంలో ‘యతాత్మవాన్’ అనే పదాన్ని వాడారు. అంటే ‘తమ మనసును తమ కంట్రోల్ లో ఉంచుకున్నవారు’ అని అర్థం. మనసు ఆధీనంలో లేకపోతే త్యాగం చేయడం కష్టం కదా! కాబట్టి, మనుషులు మంచి పట్టుదలతో, ప్రయత్నం చేసి తమ మనసును తమ ఆధీనంలో ఉంచుకోవాలి. అప్పుడే ‘ఫలితాన్ని ఆశించకుండా పని చేయడం’ అనే ఈ సులభమైన, చక్కటి మార్గాన్ని ఆచరించగలుగుతారు.