అర్జున ఉవాచ :
మదనుగ్రహాయ పరమం గుహ్యమధ్యాత్మసంజ్ఞితమ్ ।
యత్త్వయోక్తం వచస్తేన మోహోఽయం విగతో మమ ॥ 1
మదనుగ్రహాయ, పరమమ్, గుహ్యమ్, అధ్యాత్మ సంజ్ఞితమ్,
యత్, త్వయా, ఉక్తమ్, వచః, తేన, మోహః, అయమ్, విగతః, మమ.
అర్జున = అర్జునుడు; ఉవాచ = పలికెను; మదనుగ్రహాయ = నన్ను అనుగ్రహింప; పరమమ్ = ఉత్కృష్టమూ; గుహ్యమ్ = అత్యంత రహస్యమూ; అధ్యాత్మ సంజ్ఞితమ్ = ఆత్మానాత్మ వివేక విషయమూ, ఆధ్యాత్మమూ అయిన; యత్ = ఏ; వచః = వాక్యం; త్వయా = నీచే; ఉక్తమ్ = చెప్పబడిందో; తేన = దాని చేత; మమ = నా; అయమ్= ఈ; మోహః = భ్రమ; విగతః = తొలగింది;
తా ॥ [ ‘నేను ఏకాంశం చేత సమస్త జగత్తును వ్యాపించి ధరిస్తున్నాను’ (గీత. 10-42) అనే భగవద్వాక్యాన్ని విని జగదాత్మకమైన ఈశ్వర రూపాన్ని చూడగోరి] అర్జునుడు పలికెను: భగవంతుడా! నన్ను అనుగ్రహించడానికి పరమమూ, అత్యంత రహస్యమూ, ఆత్మ-అనాత్మ వివేక విషయమూ, అధ్యాత్మ మనబడేదీ అయిన తత్త్వాన్ని* నాకు బోధించావు; దీనిచేత నా ఈ మోహం* తొలగింది.
వ్యాఖ్య:-
శ్రీకృష్ణుడు ఇప్పటివరకు చేసిన ఆధ్యాత్మిక బోధన వల్ల అర్జునుడికి అలుముకున్న మోహం (అజ్ఞానం) పూర్తిగా తొలగిపోయింది. మొదట్లో అర్జునుడు అవివేకంతో… “ఈ కనిపించే ప్రపంచం శాశ్వతం, ఈ బంధువులు నా వాళ్లు, ఈ శరీరం నేనే” అని అనుకుంటూ దుఃఖపడ్డాడు. కృష్ణుడి ఆత్మజ్ఞాన బోధ వల్ల ఆ అవివేకం ఇప్పుడు పటాపంచలైంది. నిజానికి భగవద్గీత బోధన ఇంకా పూర్తి కాలేదు. ఇప్పటికి 10 అధ్యాయాలు మాత్రమే అయ్యాయి. ఇంకా 8 అధ్యాయాలు మిగిలే ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ, ఇప్పటివరకు విన్న బోధతోనే అర్జునుడికి జ్ఞానం కలిగింది, మనసు కుదుటపడింది (చిత్తోపరతి), ఫలితంగా మోహం శాంతించింది. ఈ విషయాన్ని స్వయంగా అర్జునుడే “మోహోయం విగతో మమ” (నా అజ్ఞానం నశించింది) అని చెప్పడం ద్వారా స్పష్టంగా ఒప్పుకున్నాడు.
అర్జునుడు ‘భవరోగం’ (జనన మరణాలనే సంసార వ్యాధి) తో బాధపడుతున్నాడు. శ్రీకృష్ణుడు అనే వైద్యుడు (డాక్టర్) ఆయనకు ‘గీతామృతం’ అనే మందును ఇచ్చాడు. అర్జునుడు ఆ మందును పూర్తిగా ఇంకా తీసుకోలేదు (గీత ఇంకా పూర్తి కాలేదు కదా), కొంచెం మాత్రమే సేవించాడు. అయినా సరే… ఆ రవ్వంత మందుతోనే అర్జునుడికి పట్టిన రోగం (మోహం/అజ్ఞానం అనే వ్యాధి) పూర్తిగా నయమైపోయింది. దీన్ని బట్టి… ఆ వైద్యుడు (కృష్ణుడు) ఎంత గొప్పవాడో, ఆయన ఇచ్చిన మందు ఎంత శక్తివంతమైనదో (పటుతరమైనదో) స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది. ఒక మందు గొప్పదనం అది జబ్బును తగ్గించే దాన్ని బట్టే ఉంటుంది కదా! జబ్బు తగ్గకపోతే ఆ మందు గొప్పది కాదని అర్థం. కానీ ఇక్కడ… గీతామృతం అనే మందును సగం వాడగానే అర్జునుడిలో వెంటనే ఫలితం కనిపించింది. ఆయనకున్న అజ్ఞాన రోగం, సంసార బాధ పటాపంచలైపోయాయి. శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ సామాన్యుడు కాదు, ఆయన యోగీశ్వరుడు. ఆయన చేసిన ఆత్మబోధ కూడా సామాన్యమైనది కాదు. అందుకే అర్జునుడు ఆ బోధ గురించి రెండు విశేషణాలు చెప్పాడు:
- అది మహాశ్రేష్ఠమైనది (పరమం).
- అది అతి రహస్యమైనది (గుహ్యం).
ఎందుకంటే, ఆ బోధ ప్రభావం అర్జునుడి గుండెల్లో వెంటనే పనిచేసింది. అజ్ఞానం అనే చీకటి తొలగిపోయి, జ్ఞానం అనే వెలుగు ప్రకాశించింది.
ప్రపంచంలో ఎన్నో రకాల చదువులు (విద్యలు) ఉన్నాయి. కానీ అవేవీ మనసులో ఉండే అజ్ఞానం అనే చీకటిని పోగొట్టలేవు. జనన మరణాలనే ‘భవరోగం’ (సంసార వ్యాధి) ని తగ్గించే శక్తి వాటికి లేదు. కానీ ‘ఆధ్యాత్మిక విద్య’ (ఆత్మజ్ఞానం) అలాంటిది కాదు. ఇది జనన మరణాలనే దుఃఖ ప్రవాహం నుండి జీవిని రక్షించి, ఒడ్డుకు చేరుస్తుంది. అందుకే అర్జునుడు దీన్ని ‘పరమం’ (చాలా గొప్పది/శ్రేష్ఠమైనది) అనీ, ‘గుహ్యం’ (చాలా రహస్యమైనది) అనీ అన్నాడు. అయితే, ఇంత గొప్ప విద్యను గురువులు అందరికీ చెప్పరు.
- కేవలం ఎవరికి అర్హత (యోగ్యత) ఉందో,
- ఎవరి మీద గురువుకు దయ (అనుగ్రహం) కలుగుతుందో,
- ఎవరికి స్వచ్ఛమైన భక్తి ఉంటుందో… వారికి మాత్రమే బోధిస్తారు.
అర్జునుడికి ఆ అర్హతలన్నీ ఉన్నాయి. అందుకే భగవంతుడు దయతో ఈ పవిత్రమైన విద్యను అర్జునుడికి ఉపదేశించారు. ‘మదనుగ్రహాయ’ (నాపై అనుగ్రహం కొద్దీ) అని అర్జునుడు అనడాన్ని బట్టి… ఈ ఆత్మవిద్యను పొందాలంటే శిష్యుడికి గురువుగారి దయ (అనుగ్రహం) ఎంతో అవసరమని స్పష్టమవుతోంది.
భోజనం చేసేవాడికి ‘తేన్పు’ (belch) వస్తే… వాడి కడుపు నిండిందని, తిన్నది తృప్తిగా ఉందని అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఆ తేన్పే దానికి గుర్తు. ఇక్కడ అర్జునుడు కూడా ‘గీత’ అనే అమృతాన్ని తనివితీరా తాగుతున్నాడు. 10 అధ్యాయాలు వినేసరికి అతనికి ఒక తేన్పు వచ్చింది. “నా అజ్ఞానం (మోహం) పోయింది” అని అర్జునుడు పలికిన మాటే ఆ ‘తేన్పు’. అంతేకాదు, మళ్లీ చివరిలో 18వ అధ్యాయంలో “నా మోహం పూర్తిగా నశించింది, నాకు జ్ఞానం కలిగింది (నష్టోమోహః స్మృతిర్లబ్ధా)” అని చెప్పడం ద్వారా… తన పూర్తి సంతృప్తిని (కడుపు నిండాక వచ్చే ఆనందాన్ని) మరోసారి బయటపెడతాడు.